Ege Adaları Meselesi — Gürhan Yellice

Lozan Antlaşması nın 100 yılı yaklaşırken Ege Adaları Meselesi bir kez daha Türkiye ve Yunanistan ın en önemli dış politika gündem maddesine dönüşmüş durumda Meseleye ilişkin tartışmalar iki ülkeden gelen sert açıklamalar yakın tarihte olduğu gibi yakın gelecekte de özellikle Doğu Ege Adaları nın silahlandırılması meselesi nedeniyle daha da alevlenecek gibi görünüyor Bundan 118 yıl önce iki ülke bir tarafın işgale uğrayan ve devletin bekası için hayati önem arz ettiğine inandığı bazı adaları iade talebi sözkonusu adaları İzmir e yönelik çıkarma planının bir parçası olarak gören diğer tarafın aksi tutumu nedeniyle çözülemeyen Ege Adaları Meselesi yüzünden savaşın eşiğine gelmişti Taraflar arasındaki kriz dünya barışını tehdit etmişti Gerçekleştirilen tüm girişimlere rağmen meseleye çözüm getirilememiş olması iki ülkenin Birinci Dünya Savaşı na girmesindeki en önemli etkenlerden biri olmuş savaş sonrasında iki ülke arasındaki hesaplaşma 1919 1922 Türk Yunan Savaşına taşınmıştı Bu savaş neticesinde imzalanan Lozan Barış Antlaşması na rağmen günümüzde Ege Adaları Meselesinin hala ciddi bir uzlaşmazlık meselesi hatta savaş nedeni olarak görülüyor olması meselenin hala kapanmadığını gösteriyor 1911 1914 tarihleri arasında Osmanlı Devleti İtalya Yunanistan ve Büyük Güçler arasında yaşanan Ege Adaları Meselesini konu edinen çalışma meselenin ortaya çıkışını büyüyerek uluslararası krize evrilişini ve Türk Yunan ilişkilerine etkilerini incelemekte ve günümüze değin uzanan uzlaşmazlığın tartışılma zeminine bilimsel ve bütüncül yeni bir bakış açısı kazandırmayı amaçlamaktadır Tanıtım Bülteninden

Lozan Antlaşması nın 100 yılı yaklaşırken Ege Adaları Meselesi bir kez daha Türkiye ve Yunanistan ın en önemli dış politika gündem maddesine dönüşmüş durumda Meseleye ilişkin tartışmalar iki ülkeden gelen sert açıklamalar yakın tarihte olduğu gibi yakın gelecekte de özellikle Doğu Ege Adaları nın silahlandırılması meselesi nedeniyle daha da alevlenecek gibi görünüyor Bundan 118 yıl önce iki ülke bir tarafın işgale uğrayan ve devletin bekası için hayati önem arz ettiğine inandığı bazı adaları iade talebi sözkonusu adaları İzmir e yönelik çıkarma planının bir parçası olarak gören diğer tarafın aksi tutumu nedeniyle çözülemeyen Ege Adaları Meselesi yüzünden savaşın eşiğine gelmişti Taraflar arasındaki kriz dünya barışını tehdit etmişti Gerçekleştirilen tüm girişimlere rağmen meseleye çözüm getirilememiş olması iki ülkenin Birinci Dünya Savaşı na girmesindeki en önemli etkenlerden biri olmuş savaş sonrasında iki ülke arasındaki hesaplaşma 1919 1922 Türk Yunan Savaşına taşınmıştı Bu savaş neticesinde imzalanan Lozan Barış Antlaşması na rağmen günümüzde Ege Adaları Meselesinin hala ciddi bir uzlaşmazlık meselesi hatta savaş nedeni olarak görülüyor olması meselenin hala kapanmadığını gösteriyor 1911 1914 tarihleri arasında Osmanlı Devleti İtalya Yunanistan ve Büyük Güçler arasında yaşanan Ege Adaları Meselesini konu edinen çalışma meselenin ortaya çıkışını büyüyerek uluslararası krize evrilişini ve Türk Yunan ilişkilerine etkilerini incelemekte ve günümüze değin uzanan uzlaşmazlığın tartışılma zeminine bilimsel ve bütüncül yeni bir bakış açısı kazandırmayı amaçlamaktadır

Lozan Antlaşması nın 100 yılı yaklaşırken Ege Adaları Meselesi bir kez daha Türkiye ve Yunanistan ın en önemli dış politika gündem maddesine dönüşmüş durumda Meseleye ilişkin tartışmalar iki ülkeden gelen sert açıklamalar yakın tarihte olduğu gibi yakın gelecekte de özellikle Doğu Ege Adaları nın silahlandırılması meselesi nedeniyle daha da alevlenecek gibi görünüyor Bundan 118 yıl önce iki ülke bir tarafın işgale uğrayan ve devletin bekası için hayati önem arz ettiğine inandığı bazı adaları iade talebi sözkonusu adaları İzmir e yönelik çıkarma planının bir parçası olarak gören diğer tarafın aksi tutumu nedeniyle çözülemeyen Ege Adaları Meselesi yüzünden savaşın eşiğine gelmişti Taraflar arasındaki kriz dünya barışını tehdit etmişti Gerçekleştirilen tüm girişimlere rağmen meseleye çözüm getirilememiş olması iki ülkenin Birinci Dünya Savaşı na girmesindeki en önemli etkenlerden biri olmuş savaş sonrasında iki ülke arasındaki hesaplaşma 1919 1922 Türk Yunan Savaşına taşınmıştı Bu savaş neticesinde imzalanan Lozan Barış Antlaşması na rağmen günümüzde Ege Adaları Meselesinin hala ciddi bir uzlaşmazlık meselesi hatta savaş nedeni olarak görülüyor olması meselenin hala kapanmadığını gösteriyor 1911 1914 tarihleri arasında Osmanlı Devleti İtalya Yunanistan ve Büyük Güçler arasında yaşanan Ege Adaları Meselesini konu edinen çalışma meselenin ortaya çıkışını büyüyerek uluslararası krize evrilişini ve Türk Yunan ilişkilerine etkilerini incelemekte ve günümüze değin uzanan uzlaşmazlığın tartışılma zeminine bilimsel ve bütüncül yeni bir bakış açısı kazandırmayı amaçlamaktadır

Lozan Antlaşması nın 100 yılı yaklaşırken Ege Adaları Meselesi bir kez daha Türkiye ve Yunanistan ın en önemli dış politika gündem maddesine dönüşmüş durumda Meseleye ilişkin tartışmalar iki ülkeden gelen sert açıklamalar yakın tarihte olduğu gibi yakın gelecekte de özellikle Doğu Ege Adaları nın silahlandırılması meselesi nedeniyle daha da alevlenecek gibi görünüyor Bundan 118 yıl önce iki ülke bir tarafın işgale uğrayan ve devletin bekası için hayati önem arz ettiğine inandığı bazı adaları iade talebi sözkonusu adaları İzmir e yönelik çıkarma planının bir parçası olarak gören diğer tarafın aksi tutumu nedeniyle çözülemeyen Ege Adaları Meselesi yüzünden savaşın eşiğine gelmişti Taraflar arasındaki kriz dünya barışını tehdit etmişti Gerçekleştirilen tüm girişimlere rağmen meseleye çözüm getirilememiş olması iki ülkenin Birinci Dünya Savaşı na girmesindeki en önemli etkenlerden biri olmuş savaş sonrasında iki ülke arasındaki hesaplaşma 1919 1922 Türk Yunan Savaşına taşınmıştı Bu savaş neticesinde imzalanan Lozan Barış Antlaşması na rağmen günümüzde Ege Adaları Meselesinin hala ciddi bir uzlaşmazlık meselesi hatta savaş nedeni olarak görülüyor olması meselenin hala kapanmadığını gösteriyor 1911 1914 tarihleri arasında Osmanlı Devleti İtalya Yunanistan ve Büyük Güçler arasında yaşanan Ege Adaları Meselesini konu edinen çalışma meselenin ortaya çıkışını büyüyerek uluslararası krize evrilişini ve Türk Yunan ilişkilerine etkilerini incelemekte ve günümüze değin uzanan uzlaşmazlığın tartışılma zeminine bilimsel ve bütüncül yeni bir bakış açısı kazandırmayı amaçlamaktadır Tanıtım Bülteninden

Eğer amaç Türk Yunan ilişkilerinin en önemli gündem maddelerinden biri olan Ege Adaları Meselesi ne ilişkin dinamikleri doğru anlamak ve değerlendirmekse yapılması gereken sorunun ilk kez ortaya çıktığı büyüyerek uluslararası bir krize dönüştüğü Osmanlı Devleti ile Yunanistan ı savaşın eşiğine getirdiği ve çözümsüz kaldığı süreci meseleye dahil olan tüm aktörler açısından karşılaştırmalı biçimde analiz etmek olmalıdır Çünkü günümüzde Ege Adaları etrafında yürütülen tartışmaların neredeyse tamamı temel hatları ve ana argümanlarıyla bu dönemde şekillenmiştir İtalya nın 1912 de Oniki Ada yı işgaliyle bir Osmanlı İtalyan sorunu olarak ortaya çıkan mesele Uşi Antlaşması yla geçici olarak kapanmış Yunanistan ın Kuzeydoğu Ege Adaları nı işgaliyle çok boyutlu ve karmaşık bir ihtilafa dönüşerek Birinci Dünya Savaşı na giden süreçte Avrupa diplomasisinin en fazla meşgul eden başlıklardan biri hâline gelmiştir İtalya nın Oniki Ada daki de facto varlığını sürdürdüğü bu dönemde Osmanlı Devleti işgale uğrayan ve devletin bekası açısından hayati gördüğü Anadolu ve İstanbul un karakolları olarak nitelendirdiği bazı adaların özellikle Sakız ve Midilli nin iadesini talep ederken Yunanistan söz konusu adaları Batı Anadolu ya yönelik genişleme planlarının ayrılmaz bir parçası olarak değerlendirmiş ve bu taleplere kesin biçimde karşı çıkmıştır Böylece Ege Adaları Meselesi yalnızca adaların statüsüne ilişkin bir ihtilaf olmaktan çıkarak Türk Yunan ilişkilerinde Anadolu nun kaderini belirleyen temel bir güvenlik meselesine dönüşmüştü Donanma rekabeti ve azınlık meselesinin de tırmandırdığı krize kalıcı bir çözüm bulunamaması tarafları defalarca savaşın eşiğine getirmiş ortaya çıkan bu durum 1914 yazında bir Avrupa savaşı tehdidi yaratabilecek bir boyuta ulaşmıştı Yunanistan ın Balkanlarda yeni bir ittifak kuramaması ile Osmanlı Devleti nin deniz gücündeki yetersizlik savaşı fiilen engelleyen başlıca faktörler olmuştu Sonuç olarak taraflar arasında bir savaş yaşanmamış ancak meseleye nihai bir çözüm de getirilememişti sorun çözümsüz belirsiz ve istikrarsız bir statüko içinde askıda kalmıştı Bu durum ilgili aktörlerin Birinci Dünya Savaşı na girmesinde belirleyici etkenlerden biri olmuş savaş sonrasında ertelenen hesaplaşma 1919 1922 Türk Yunan Savaşı na taşınmıştı Bu savaşın ardından imzalanan Lozan Barış Antlaşması yla hukuki bir çerçeve oluşturulmuş olmakla birlikte Ege Adaları Meselesi nin günümüzde özellikle silahlanma tartışmaları üzerinden hâlâ ciddi bir uzlaşmazlık başlığı olarak gündeme gelmesi sorunun tarihsel kökenlerinin bütünüyle ortadan kalkmadığını göstermektedir Ege Adaları Meselesi 1911 1914 söz konusu tarihsel süreci ilgili aktörlerin iç ve dış dinamikleri bağlamında birincil arşiv kaynaklarına dayalı karşılaştırmalı bir analizle incelemektedir Çalışma Osmanlı Devleti nin Batı Anadolu nun güvenliği için hayati gördüğü adaları geri alma mücadelesini bu mücadelenin Türk Yunan ilişkilerine ve uluslararası siyasete yansımalarını ele alırken meselenin çözümsüz kalmasında göz ardı edilen İtalya nın rolünü Yunanistan ın stratejik hesaplarını ve Büyük Güçlerin denge ve çıkar siyasetini birlikte analiz etmektedir Bu yönüyle kitap günümüze kadar uzanan uzlaşmazlığının tarihsel zeminine bütüncül ve bilimsel bir perspektif kazandırmayı amaçlamaktadır

Lozan Antlaşması nın 100 yılı yaklaşırken Ege Adaları Meselesi bir kez daha Türkiye ve Yunanistan ın en önemli dış politika gündem maddesine dönüşmüş durumda Meseleye ilişkin tartışmalar iki ülkeden gelen sert açıklamalar yakın tarihte olduğu gibi yakın gelecekte de özellikle Doğu Ege Adaları nın silahlandırılması meselesi nedeniyle daha da alevlenecek gibi görünüyor Bundan 118 yıl önce iki ülke bir tarafın işgale uğrayan ve devletin bekası için hayati önem arz ettiğine inandığı bazı adaları iade talebi sözkonusu adaları İzmir e yönelik çıkarma planının bir parçası olarak gören diğer tarafın aksi tutumu nedeniyle çözülemeyen Ege Adaları Meselesi yüzünden savaşın eşiğine gelmişti Taraflar arasındaki kriz dünya barışını tehdit etmişti Gerçekleştirilen tüm girişimlere rağmen meseleye çözüm getirilememiş olması iki ülkenin Birinci Dünya Savaşı na girmesindeki en önemli etkenlerden biri olmuş savaş sonrasında iki ülke arasındaki hesaplaşma 1919 1922 Türk Yunan Savaşına taşınmıştı Bu savaş neticesinde imzalanan Lozan Barış Antlaşması na rağmen günümüzde Ege Adaları Meselesinin hala ciddi bir uzlaşmazlık meselesi hatta savaş nedeni olarak görülüyor olması meselenin hala kapanmadığını gösteriyor 1911 1914 tarihleri arasında Osmanlı Devleti İtalya Yunanistan ve Büyük Güçler arasında yaşanan Ege Adaları Meselesini konu edinen çalışma meselenin ortaya çıkışını büyüyerek uluslararası krize evrilişini ve Türk Yunan ilişkilerine etkilerini incelemekte ve günümüze değin uzanan uzlaşmazlığın tartışılma zeminine bilimsel ve bütüncül yeni bir bakış açısı kazandırmayı amaçlamaktadır

Eğer amaç Türk Yunan ilişkilerinin en önemli gündem maddelerinden biri olan Ege Adaları Meselesi ne ilişkin dinamikleri doğru anlamak ve değerlendirmekse yapılması gereken sorunun ilk kez ortaya çıktığı büyüyerek uluslararası bir krize dönüştüğü Osmanlı Devleti ile Yunanistan ı savaşın eşiğine getirdiği ve çözümsüz kaldığı süreci meseleye dahil olan tüm aktörler açısından karşılaştırmalı biçimde analiz etmek olmalıdır Çünkü günümüzde Ege Adaları etrafında yürütülen tartışmaların neredeyse tamamı temel hatları ve ana argümanlarıyla bu dönemde şekillenmiştir İtalya nın 1912 de Oniki Ada yı işgaliyle bir Osmanlı İtalyan sorunu olarak ortaya çıkan mesele Uşi Antlaşması yla geçici olarak kapanmış Yunanistan ın Kuzeydoğu Ege Adaları nı işgaliyle çok boyutlu ve karmaşık bir ihtilafa dönüşerek Birinci Dünya Savaşı na giden süreçte Avrupa diplomasisinin en fazla meşgul eden başlıklardan biri hâline gelmiştir İtalya nın Oniki Ada daki de facto varlığını sürdürdüğü bu dönemde Osmanlı Devleti işgale uğrayan ve devletin bekası açısından hayati gördüğü Anadolu ve İstanbul un karakolları olarak nitelendirdiği bazı adaların özellikle Sakız ve Midilli nin iadesini talep ederken Yunanistan söz konusu adaları Batı Anadolu ya yönelik genişleme planlarının ayrılmaz bir parçası olarak değerlendirmiş ve bu taleplere kesin biçimde karşı çıkmıştır Böylece Ege Adaları Meselesi yalnızca adaların statüsüne ilişkin bir ihtilaf olmaktan çıkarak Türk Yunan ilişkilerinde Anadolu nun kaderini belirleyen temel bir güvenlik meselesine dönüşmüştü Donanma rekabeti ve azınlık meselesinin de tırmandırdığı krize kalıcı bir çözüm bulunamaması tarafları defalarca savaşın eşiğine getirmiş ortaya çıkan bu durum 1914 yazında bir Avrupa savaşı tehdidi yaratabilecek bir boyuta ulaşmıştı Yunanistan ın Balkanlarda yeni bir ittifak kuramaması ile Osmanlı Devleti nin deniz gücündeki yetersizlik savaşı fiilen engelleyen başlıca faktörler olmuştu Sonuç olarak taraflar arasında bir savaş yaşanmamış ancak meseleye nihai bir çözüm de getirilememişti sorun çözümsüz belirsiz ve istikrarsız bir statüko içinde askıda kalmıştı Bu durum ilgili aktörlerin Birinci Dünya Savaşı na girmesinde belirleyici etkenlerden biri olmuş savaş sonrasında ertelenen hesaplaşma 1919 1922 Türk Yunan Savaşı na taşınmıştı Bu savaşın ardından imzalanan Lozan Barış Antlaşması yla hukuki bir çerçeve oluşturulmuş olmakla birlikte Ege Adaları Meselesi nin günümüzde özellikle silahlanma tartışmaları üzerinden hâlâ ciddi bir uzlaşmazlık başlığı olarak gündeme gelmesi sorunun tarihsel kökenlerinin bütünüyle ortadan kalkmadığını göstermektedir Ege Adaları Meselesi 1911 1914 söz konusu tarihsel süreci ilgili aktörlerin iç ve dış dinamikleri bağlamında birincil arşiv kaynaklarına dayalı karşılaştırmalı bir analizle incelemektedir Çalışma Osmanlı Devleti nin Batı Anadolu nun güvenliği için hayati gördüğü adaları geri alma mücadelesini bu mücadelenin Türk Yunan ilişkilerine ve uluslararası siyasete yansımalarını ele alırken meselenin çözümsüz kalmasında göz ardı edilen İtalya nın rolünü Yunanistan ın stratejik hesaplarını ve Büyük Güçlerin denge ve çıkar siyasetini birlikte analiz etmektedir Bu yönüyle kitap günümüze kadar uzanan uzlaşmazlığının tarihsel zeminine bütüncül ve bilimsel bir perspektif kazandırmayı amaçlamaktadır

Lozan Antlaşması nın 100 yılı yaklaşırken Ege Adaları Meselesi bir kez daha Türkiye ve Yunanistan ın en önemli dış politika gündem maddesine dönüşmüş durumda Meseleye ilişkin tartışmalar iki ülkeden gelen sert açıklamalar yakın tarihte olduğu gibi yakın gelecekte de özellikle Doğu Ege Adaları nın silahlandırılması meselesi nedeniyle daha da alevlenecek gibi görünüyor Bundan 118 yıl önce iki ülke bir tarafın işgale uğrayan ve devletin bekası için hayati önem arz ettiğine inandığı bazı adaları iade talebi sözkonusu adaları İzmir e yönelik çıkarma planının bir parçası olarak gören diğer tarafın aksi tutumu nedeniyle çözülemeyen Ege Adaları Meselesi yüzünden savaşın eşiğine gelmişti Taraflar arasındaki kriz dünya barışını tehdit etmişti Gerçekleştirilen tüm girişimlere rağmen meseleye çözüm getirilememiş olması iki ülkenin Birinci Dünya Savaşı na girmesindeki en önemli etkenlerden biri olmuş savaş sonrasında iki ülke arasındaki hesaplaşma 1919 1922 Türk Yunan Savaşına taşınmıştı Bu savaş neticesinde imzalanan Lozan Barış Antlaşması na rağmen günümüzde Ege Adaları Meselesinin hala ciddi bir uzlaşmazlık meselesi hatta savaş nedeni olarak görülüyor olması meselenin hala kapanmadığını gösteriyor 1911 1914 tarihleri arasında Osmanlı Devleti İtalya Yunanistan ve Büyük Güçler arasında yaşanan Ege Adaları Meselesini konu edinen çalışma meselenin ortaya çıkışını büyüyerek uluslararası krize evrilişini ve Türk Yunan ilişkilerine etkilerini incelemekte ve günümüze değin uzanan uzlaşmazlığın tartışılma zeminine bilimsel ve bütüncül yeni bir bakış açısı kazandırmayı amaçlamaktadır