El Muhtasar Şâfiî Fıkhı — İmam Müzenî

İMAM MÜZENÎ 175 te 791 doğdu Yemen de yaşayan Müzeyne kabilesine mensuptur Önceleri İmam Mâlik in önde gelen talebesi Asbağ b Ferec den öğrenim gördü Zehebî Tezkiretü l huffâz II 458 Şâfiî nin 200 816 yılı civarında Mısır a gelişinden vefatına kadar geçen dört yıl boyunca en yakın talebeleri arasında yer aldı Şâfiî den sonra onun son dönemine ait fıkhî görüşlerini cedîd sonraki nesillere aktarma faaliyetini sürdürdü EL MUHTASAR İmam Şâfiî nin el Üm adlı eseriyle birlikte Şâfiî mezhebinin temel kaynakları arasında yer alan ve ders kitabı olarak okutulan bu eser Şâfiî nin öğrencileri tarafından onun mezhebine dair yazılan ilk kitaptır Muhammed b Ahmed el Ezherî nin ez Zâhir fî ğarîbi elfâzi ş Şâfi î adlı eserinin mukaddimesinde el Câmi ismiyle andığı bu çalışmada İmam Şâfiî nin kitaplarında mevcut çok sayıdaki fıkhî meseleyle ilgili görüşleri kısaltılarak derlenmiştir Müzenî den nakledildiğine göre eserin telifi yirmi yıl sürmüş bu müddet içerisinde üç veya sekiz defa yazılıp değişiklikler yapılmıştır Ahmed b Hüseyin el Beyhakî II 349 Nevevî el Mecmû I 108 Müzenî eserini hazırlamadan önce Şâfiî nin kitaplarından hareketle el Câmi u l kebîr adıyla muhtasar bir kitap meydana getirmişti Daha sonra bu kitabı hacimli bulduğu için kısaltarak el Muhtasar ı oluşturmuş ve bunu da hacimli bulduğundan daha az mesele içeren bir kitap kaleme almıştır Müzenî el Muhtasar da kendi görüşlerini de kaydetmiş ayrıca Şâfiî nin usulüne dayalı olarak yaptığı tahrîcleri eklemiş pek çok yerde imamın görüşünü zikrettikten sonra çeşitli değerlendirmeler ve onun farklı görüşleri arasında tercihler yapmıştır Nitekim Şâfiî nin eserlerinde müstakil şekilde bulunmadığı halde el Muhtasar da yer alan ferâiz bölümünün Şâfiî den bizzat duydukları er Risâle den yapılan derlemeler ve Şâfiî nin mezhebine uygun olarak yaptığı tahrîclerden oluştuğunu ve Şâfiî nin ferâize dair görüşlerinin Zeyd b Sâbit in görüşleriyle aynı olması dolayısıyla burada Zeyd in görüşlerini kaydettiğini belirtir İmam Şâfiî nin farklı eserlerinde dağınık halde bulunan meseleleri fetvaları bir araya getirmek aynı zamanda bu meseleleri düzenlemeyi de gerektirir Müzenî nin el Muhtasar adlı eserinde izlediği tertip yöntemlerinden bazıları şunlardır Her konuyu ilgili olduğu başlık altında toplamak Zira İmam Şâfiî meseleleri bazen doğrudan ilgili başlık altında bazen ise farklı yerlerde ele almıştır Şâfiî nin bir mesele hakkındaki farklı sözlerini tek bir yerde toplamak önce meseleyi zikredip ardından Başka bir yerde şöyle dedi veya Filan kitabında şöyle buyurdu diyerek farklı kaynaklardan alıntılar yapar Sonrasında ise Şâfiî nin iki veya daha fazla görüşü varsa bunlardan hangisinin daha güçlü olduğunu açıklar Esas meseleleri önce verip onlara bağlı alt konuları daha sonra ele almak Eğer esas mesele ihtilaflı ise Müzenî bağlı meseleler üzerinden en kuvvetli görüşü destekleyen delilleri ortaya koyar Kitaptaki bölümler arasında bağlantı kurmak Rüyâni Müzenî nin çoğu zaman bir bölümü bir sonraki bölümle bağlantılı bir mesele ile bitirdiğini belirtmiştir Maverdi şöyle anlatır İmam Şâfiî nin öğrencileri öğrenen kişinin anlayamayacağı kadar uzun olan detaylı eserleri bir kenara bırakıp Ebu İbrahim İsmail bin Yahya el Müzenî nin Muhtasar adlı kitabıyla yetindiler Zira uzun eserleri okumak öğrenciler için zor âlimler içinse sürekli başvurulamayacak kadar yorucuydu Bu yüzden Muhtasar ı yeni başlayanlar için temel bir kitap ileri düzey öğrenciler için ise kapsamlı bir kaynak olarak kabul ettiler Nitekim el Muhtasar ile el Umm arasındaki büyük uyum Müzenî nin Şâfiî nin metinlerini olduğu gibi korumaya çalıştığını göstermektedir Bundan dolayı Müzenî nin gayesi Şâfiî nin dağınık halde bulunan metinlerini bir araya getirerek en açık ifadeleri seçmek ve mümkün olduğunca az kelimeyle anlatımı muhafaza etmek olmuştur Eğer bunu yapamazsa zorunlu hallerde ifadeyi değiştirirken anlamın bozulmamasına özen gös