Elfiyye — İbn Malik

el Elfiyye Meşhur dil bilgisi âlimi İbn Mâlik et Tâî nin Arap gramerine dair kaleme aldığı manzum eseridir el Hulâsatü l Elfiyye olarak da bilinen müellifin bu eseri yine kendisinin daha önce yazdığı 2794 beyitten oluşan el Kâfiyetü ş Şâfiye adlı kitabının muhtasarıdır Hacmi küçük olmasına rağmen ifadesinin kolay ve üslûbunun akıcı olması nedeniyle sahasının en önemli şaheserlerinden biri kabul edilmiştir el Elfiyye İslâm dünyasında özellikle Suriye ve Mısır da pek rağbet görmüş medreselerde ders kitabı olarak okutulmuş ve ezberletilmiştir Ayrıca el Elfiyye kendisinden sonra yazılan nahiv kitaplarına öncülük yapmıştır Nitekim nahiv kitaplarının ekserisi onun tertibini aynen benimsemiştir İbn Mâlik et Tâî nin bu kıymetli eseri Arap dili âlimi edip ve şair olan İbn Mu tî nin ö 628 1231 el Elfiyye eserinden sonra onu takliden yazılmış ondan daha çok meşhur olmuş ve böylelikle diğer gramer metinlerine üstünlük sağlamıştır Günümüzde Elfiyye İbn Mâlik olarak meşhur olan bu eser kaleme alındığı günden beri üzerine yetmişe yakın şerh hâşiye ta lik ve ihtisar yazılmıştır Yayımlanmış olan en meşhur şerhleri şunlardır ed Dürretü l Mudıyye Menhecü s Sâlik fi l Kelâm alâ Elfiyyeti İbn Mâlik Evdahu l Mesâlik ilâ Elfiyyeti İbn Mâlik Şerhu Elfiyyeti İbn Mâlik Menhecü s Sâlik ilâ Elfiyyeti İbn Mâlik el Behcetü l Merzıyye fî Şerhi l Elfiyye el Ezhârü z Zeyniyye fî Şerhi metni l Elfiyye İBN MÂLİK ET TÂÎ ö 672 1274 Arap dili ve edebiyatının en büyük simalarından biri olan İbn Mâlik 600 1204 tarihinde Kurtuba civarındaki Ceyyân da dünyaya gelmiştir Daha çok el Elfiyye adlı eseriyle tanınmıştır Müellif meşhur gramer sözlük ve kıraat âlimlerinden biridir Künye ve nisbesiyle beraber tam olarak ismi Ebû Abdillâh Cemâlüddîn Muhammed b Abdillâh b Mâlik et Tâî el Endelüsî el Ceyyânî dir İspanya nın fethinden sonra Kurtuba İşbîliye ve Mürsiye bölgelerine yerleşen Tay kabilesine mensup olduğundan İbn Mâlik künyesi ve Tâî nisbesiyle beraber anılmıştır İlim Tahsiliİbn Mâlik doğup büyüdüğü Ceyyân da Ebü l Abbâs Ahmed b Nüvvâr Sâbit b Hıyâr Ebû Rezîn el Külâî ve Muhammed el Merşânî gibi âlimlerden dil ve kıraat dersleri almıştır Ayrıca bir müddet dönemin meşhur dil alimlerinden Ebû Ali Şelevbîn in dil derslerini de dinlemiştir Müellif İbn Mâlik et Tâî daha sonraları Endülüs te gelişen siyasî çalkantılar yüzünden otuz yaşlarındayken Kuzey Afrika ya göç etmiş bir müddet sonra oradan ayrılarak hacca gitmiştir Hac dönüşünde Dımaşk a yerleşmiş burada bulunan muhaddis Ebü l Hasen Alemüddin es Sehâvî Ebü l Fazl Mükerrem ve Ebû Sâdık Hasan b Sabbâh ın derslerine katılmıştır Aynı zamanda meşhur dil âlimi Cemâleddin İbnü l Hâcib den istifade etmiştir Daha sonra gittiği Halep te Ebü l Bekâ İbn Yaîş ile talebesi İbn Amrûn un derslerinde de bulunmuştur İlim tahsilinden sonra iyi bir dilci ve kıraat âlimi olan İbn Mâlik et Tâî Halep te Sultâniyye ve Âdiliyye gibi çeşitli medreselerde dil ve kıraat dersleri vermiştir Aynı zamanda daha sonra gittiği Hama da da bu dersleri vermeye devam etmiştir Bir müddet sonra tekrar Dımaşk a dönerek buraya yerleşmiş ömrü vefa edinceye kadar dil ve kıraat dersleri vererek talebe yetiştirmeye ve eser kaleme almaya devam etmiştir Dönemin önde gelen âlimlerinden okuyarak Arap dilinin inceliklerine son derece vâkıf olan İbn Mâlik et Tâî şöhreti Sîbeveyhi yi aşmış büyük bir şahsiyettir Hiç şüphesiz Gramer dil bilgisi meselelerinde Kur ân dan sonra hadisleri ilk defa örnek olarak kullanması Arap gramerinde yeni bir çığırın açılmasına vesile olmuştur Nitekim kendisinden önce gramer dil bilgisi kuralları anlatılırken sadece Kur ân dan ve 150 767 yılından önce kaleme alınan şiirlerden örnek verilmiştir Ayrıca İbn Mâlik et Tâî karmaşık dil bilgisi meselelerini sade bir dille anlatmasıyla Arap gramerinin öğretiminde büyük bir kolaylık sağlamış gramer ve lugata dair konularda zikrettiği örnek beyitler sebebiyle de âlimlerin takdirini kazanmıştır İbn Mâlik Basra ve Kûfe dil mekteplerinden etkilenmekle beraber bunlara bağlı kalmamış yer yer muhalefet etmiştir Aynı zamanda bazen her iki mektebin görüşlerini uzlaştırmış bazen de onlarda olmayan yeni görüşleri ileri sürmüştür Talebeleri ve VefatıArap dili ve grameri yanında lügat ve kıraat ilminde de otorite sayılan İbn Mâlik et Tâî birçok eser kaleme almakla beraber pek çok talebe de yetiştirmiştir Bu talebelerin başında birçok eserini şerh eden ve İbnü n Nâzım diye bilinen oğlu Bedreddin Muhammed ile Bedreddin İbn Cemâa hadis âlimi Ebü l Hüseyin Ali b Muhammed el Yûnînî fıkıh âlimi Ebû Zekeriyyâ en Nevevî ve şair Bahâeddin İbnü n Nehhâs zikredilmiştir İlim dolu bir hayat süren İbn Mâlik et Tâî 12 Şâban 672 21 Şubat 1274 tarihinde Dımaşk ta vefat etmiş ve Kâsiyûn dağının eteklerindeki mezarlığa defnedilmiştir İBN MÂLİK ET TÂÎ ESERLERİ İyi bir dilci olmanın yanı sıra iyi bir şair olan müellif İbn Mâlik et Tâî Arap dili grameri ve lügat ilmine dair çok sayıda eser kaleme almıştır Gramer Eserleri el Elfiyye el Hulâsatü l Elfiyye el Kâfiyetü ş ŞâfiyeŞerhu l Kâfiyeti ş Şâfiye el Vâfiye fî Şerhi l Kâfiye Teshîlü l Fevâ id ve Tekmîlü l MakâsıdŞerhu t TeshîlLâmiyyetü l Ef âl el Miftâh fî Ebniyeti l Ef âl Umdetü l Hâfız ve Uddetü l LâfızŞevâhidü t Tavzîh ve t Tashîh li Müşkilâti l Câmi i s Sahîhel Fevâ idü l Mahviyye fi l Makâsıdi n NahviyyeMes eletü Tezkîri Karîb fî Kavlihî Te âlâ İnne Rahmetallâhi Karîbün mine l Muhsinîn Îcâzü t Ta rîf fî İlmi t TasrîfTasrîfü İbn Mâlik et Ta rîf bi Zarûriyyi t Tasrîf Tenbîhâtü İbn MâlikŞerhu Tahrîri l Hasâsa fî Teysîri l Hulâsael Minhâcü l Celî fî Şerhi Kânûni l CezûlîLugat Eserleri Zikru Me ânî Ebniyeti l Esmâ i l Mevcûde fi l MufassalTuhfetü l Mevdûd fi l Maksûr ve l MemdûdŞerhu n Nazmi l Evcez fîmâ Yühmez ve mâ lâ YühmezRisâle Manzûme fîmâ Verede mine l Ef âl bi l Vâv ve l Yâ Vifâku l Mefhûm fi htilâfi l Mekûl ve l Mersûm el Vifâk fi l İbdâl el İ lâm bi Müsellesi l Kelâİkmâlü l İ lâm bi Teslîsi l Kelâel Elfâzü l Muhtelife fi l Me âni l Müel İ tidâd fi l Fark Beyne z Zâ ve d Dâdel İ timâd fî Nezâ iri z Zâ ve d DâdFâ itü Nezâ iri z Zâ ve d DâdDiğer Eserleri el Kasîdetü d Dâliyyetü l Mâlikiyye fi l Kırâ âtel Kasîdetü l Lâmiyye fi l Kırâ âtel Mukaddimetü l Esediyyeen Nüketü n Nahviyye alâ Mukaddimeti İbni l Hâcibel Muvassal fî Nazmi l Mufassal li z Zemahşerî Sebkü l Manzûm ve Fekkü l MahtûmZavâbitu Zâ âti l Kur ânel Fark Beyne z Zâ ve d DâdKasîde fi l Esmâ i l Mü enneseMesâ il fi n Nahvel İrşâd fi l Fark Beyne z Zâ ve d DâdTuhfetü l İhzâ fi l Fark Beyne d Dâd ve z ZâRisâle fi l İştikâkUrcûze fî Cümleti l KasemRisâle fî Ba zi s Sıyag ve Me ânîhâeş Şâfiye Şerhu l VâfiyeSülâsiyyâtü l Ef âlFetâvâ fi l ArabiyyeUrcûze fi t Tâ ve s Sâdel Lâmiyye fî Nazîreti Bânet Sü âdMaksadü s Sâlik Tanıtım Bülteninden