Emsali Türkan Ortaçağ Oğuzname Geleneğinin Son Folklor Kitabı — İbrahim Özkaya

Atasözlerinin düzenli bir biçimde ve sistematik olarak yazıya geçirilmesi hadisesi Türk Batı sahasında Dede Korkut Kitabı nın meçhul yazarıyla başlamış ve söz konusu gelenek sonraki yüzyıllarda da devam etmiştir Abbaskulu Ağa Meragaî nin XVIII yüzyılda yazıya geçirdiği Emsal i Türkân bu geleneğin sonraki yüzyıllardaki örneklerinin son halkasını teşkil ettiği düşünülmektedir Ortaçağ Oğuzname geleneğinin elimizdeki son folklor kitabı Emsal i Türkân dır XVIII yüzyılın 70 li yıllarında Mazandaran hâkimi Hüseyinkulu Han ın 1770 1779 siparişi üzerine dönemin milli düşünceye sahip aydını Abbaskulu Marağayî Azerbaycan Türk Atasözlerini toplayıp hazırladığı folklor kitabına Emsal i Türkân adını vermiştir Kaçarların hâkimiyeti sırasında ilgi gören bu mecmua nüsha edilerek geniş sahaya yayılmıştır Bugün Emsal i Türkân ki tabının Tebriz ve Bakü nüshalarından başka İstanbul Millî Kütüpha nesinde üç ayrı kopyası mevcuttur Tezimizde çalışma konusu ettiğimiz nüsha kopyalanmış Bakü nüshasına 1797 aittir Elimizde bulunan nüsha 1149 atasözünü ve hikmetli sözleri kapsamaktadır Bu çalışmada orijinali Arap harfleriyle olan eserin bi limsel transkripsiyonu yapılmış eserin dili ses bilgisi ve şekil bilgisi açısından incelenmeye alınmıştır Çalışmada Ön söz ün ardından Giriş bölümünde atasözleri Oğuzname geleneği ve dolayısıyla Emsal i Türkân eseriyle ilgili bilgi verilmiş daha sonra inceleme adını verdiğimiz birinci bölüme geçilecek inceleme bölümü I Ses Bilgisi ve II Şekil Bilgisi olarak incelenmeye çalışılacaktır II Bölüm olarak adlandırdığımız bölümde ise eserin bilimsel transkripsiyonu verilip ardından eserin orijinal Bakü nüshasının fotoğraflarına yer verilmiştir Ayrıca eserin orijinal nüshalarında bulunan kimi harflerin Türkiye Türkçesi standart yazısından farklı olarak hı ha kapalı e é ka nazal ne ve ve Arapça ve ayın gibi sesleri karşılamak için é ñ ve Arapça ve gibi bazı karakterlere başvurulmuştur Aydınlatıcı fikirleriyle bu tezi seçmeme yardımcı olan Prof Dr Gürer GÜLSEVİN e tez çalışmam ve yüksek eğitimim boyunca bana her türlü desteğini ve yardımını esirgemeyen tezimin her aşamasında değerli bilgileriyle şahsımı yönlendiren danışman hocam Yrd Doç Dr Nesrin GÜLLÜDAĞ a teşekkürü bir borç bilirim