Endülüs Risalelerinde İhvaniyyat — Gamze Yücetürk Kurtulmuş

Eser Hakkında Tanıtım İber Yarımadası nın tamamına kısa bir sürede 711 714 hâkim olan Araplar Endülüs adını verdikleri bölgede bugünkü Endülüs olarak adlandırılan bölgeyi de kapsamakla birlikte İspanya ve Portekiz in bulunduğu alan hem çeşitli din millet ve ırklardan insanlara barışçıl bir ortam sunmuş hem de bilim sanat ve pek çok kültürel alandaki çalışmalara önem vermiştir Arapların yaklaşık 800 yıllık 1492 de son bulan hâkimiyetinde ortaya koydukları Avrupa nın aslında ilk Rönesans ı sayılacak yenilik ve gelişmelerin izleri bugün hâlâ hayranlık ve beğeni uyandırmaktadır Birçok alanda bu derece başarılı eserlerin ortaya koyulduğu Müslüman Endülüs yönetiminde edebiyat alanında da göz ardı edilmemesi gereken edebî türler ve eserler bulunmaktadır Endülüs ün edebiyattaki gelişmesi diğer alanlarda da görülebileceği üzere Doğu yu Bağdat Şam Kâhire vb şehirlerden gelen âlimler ya da bu şehirlere giden Endülüslüler yoluyla kaynak alır Arap Dünyası nda risâle kelimesinin edebî bir tür olarak görülmesi ise Doğu da dahi 8 yüzyıla rastlamaktadır Ancak Araplar için yüzyıllar boyunca önemli bir nesir türü olan risâle sanatına bugünün Arap edebiyatı ya da Endülüs edebiyatı ile ilgili kaynaklarında yeterince yer verilmediği görülmektedir Bu çalışmada ise Endülüs ün fethinden yıkılışına dek süren dönem boyunca yazılmış edebî risâlelerin bir kolu olan ihvâniyyât kardeşlik risâleleri dil üslup ve içerik açısından ortaya çıkan yenilik ve gelişmelerle birlikte ele alınmaktadır Bu çalışma bir giriş üç ana bölüm ve bir sonuç değerlendirmesinden oluşmaktadır Giriş Bölümü nde risâle sözcüğünün anlamları risâlenin edebî bir tür olarak ortaya çıkışı ve Doğu daki Araplarda risâle yazımı hakkında bilgi verilmiştir İhvâniyyat türü risâlelerle konuları ve üslupları açısından bir karşılaştırmanın yapılabilmesi amacıyla Birinci Bölüm de genel olarak Endülüs nesir türlerine örneklerle yer verilmiştir İkinci Bölüm de çalışmamızın asıl konusu olan ihvâniyyât türü risâleler konuları bakımından alt başlıklar halinde sınıflandırılarak örneklerle incelenmiştir Üçüncü Bölüm de ise ihvâniyyât risâlelerine verilen gerek yeni örnekler gerekse bir önceki bölümde verilen örnekler dil ve üslup açısından değerlendirilmiştir İhvâniyyât risâlelerinde diğer risâle türlerine ve aynı zamanda Doğu risâlelerine göre her bakımdan bulunan farklılıklar Sonuç Bölümü nde ortaya konmuştur