Ermeni Kaynaklarında Türkler ve Moğollar
Ermeni Kaynaklarında Türkler ve Moğollar
Yeditepe Yayınevi
Ermeni Kaynaklarında Türkler ve Moğollar
Ermeni kaynakları aynen Çin Arap Fars ve Rus kaynakları olduğu gibi Türk Tarihi de dâhil olmak üzere Avrasya tarihi açısından önemli kaynak konumundadırlar Ermeni kaynaklarından özellikle 12 yüzyılın sonu 13 yüzyılın ilk yarısındaki Türk ve Moğol tarihinin yazımında istifade edilmektedir Eçmiadzin Venedik Viyana Paris Vatikan başta olmak üzere dünyanın çeşitli şehirlerindeki arşivlerde saklanan ve çoğu kilise ile manastırlarda kaleme alınan bu eserler daha 19 yüzyıldan itibaren çeşitli dünya dillerine tercüme edilmiş ve araştırmacıların istifadesine sunulmuştur Bu alandaki en önemli çalışmalardan biri Türkçe ye çevirisini yaptığımız A G Galstyan ın 1961 de yayımladığı Armyanskie İstoçniki o Mongolah Ermeni Kaynaklarına Göre Moğollar adlı kitabıdır Galstyan bu eserinde Sebastatsi Piskopos Stepanos Vanakan Tavuşetsi Partsırtpertli Kostantin Sımbat Sparapet Grigor Sisetsi Ermeni Kralı 2 Hetum Mhitar Ayrivanetsi Nerses Palients David Bagişetsi gibi dönemin Ermeni devlet ve din adamları ile müelliflerinin eserlerinden Moğollar ile ilgili olan kısımları kronolojik olarak vermektedir Ermeni müelliflerinin Moğollar ile ilgili kaleme aldıkları eserler çok yanlı olmasına rağmen bunlar Moğol tarihi ile ilgili diğer kaynaklardan elde ettiğimiz bilgileri tamamlamaktadır
Hitabevi Yayınları
Din adamları Ermeniler diye anıla gelen değişik toplulukları grupları Gregoryen tarikat mezhebi cemaati öğretisi dairesinde içinde tutabilmeyi kendilerine vazife addetmişler Gregoryen din adamları Bizans Pers rekabeti alanında varlıklarını sürdürebilmek için kilise öğretisinin dışına çıkıp hayatın bütün safhalarıyla ilgilenmeyi adeta cemaate kol kanat germe ihtiyacı hissetmişlerdir Ermeni din adamları bu uğraşılarını tarih yazıcılığı alanına da kaydırmışlardır Süryani ve Bizans dinî edebî ve tarihî metin örneklerini ilk önceleri istinsah ve Ermeniceye tercüme yoluyla oluşturulmaya çalışılan Ermeni kroniklerinde zamanla bir özgünlük meydana gelmiştir Bu şekilde ilk örneklerinin ortaya çıktığı Ermeni kronikçilik geleneği bölgedeki kilise ve manastırlar etrafında cereyan eden olaylar ve bu olaylara etki eden gelişmelerin aydınlatılması için önemli kaynakların başında gelmektedir Ermeni kaynakları olarak ifade edilen ve bir kısmının da bu çalışmada yayınlandığı kroniklerin birçoğu Ermeni din adamları tarafından kaleme alınan eserlerdir Bu kronikler Türk ve Moğol tarihi ile Kafkas dağlarının güneyi Hazar denizi batısı ile Anadolu coğrafyasında cereyan eden olaylar açısından oldukça önemlidir Ermeni kronik yazıcılığının zirveye çıktığı dönem Türklerin ve daha sonra Moğolların bölgeye gelmesiyle başlar Bu beklenmedik hareketlilik Ermeni din adamlarını da harekete geçirmiş etraflarında cereyan eden olayları yazmaya sevk etmişti