Ermeni Masalları

Ermeni Soykırımı sadece tarihsel bir mesele değil 1915 Türkiye nin demokratikleşme tarihi açısından kendine özgü bir önemi olan yüzleşme ve geçmişle hesaplaşma sorunlarının yanı sıra Ermenilerle Türkler arasındaki diyalog uzlaşma ve barışın sağlanabilmesi açısından çok önemli bir kavşakta duruyor Dahası Ermeni meselesi bugün ülkenin en önemli gündem maddesi olan Kürt sorunuyla taşıdığı paralelliklerle de Türkiye nin yarınlarına ışık tutma potansiyeli taşıyor İşte konuyla ilgili en yetkin yazarlardan biri olan Michel Marian da Ermeni Soykırımı kitabında Ermeni meselesinde çözüme Siyasette adalete tarihte ahlaka yer açarak nasıl ulaşılabileceği üzerine kafa yoruyor Adil ve ahlaklı bir siyaset ve tarih anlayışının nasıl geliştirilebileceğine odaklanan Marian Ermenilerle Türkler arasındaki bağların kopmasının kader olmadığını yüzlerce yıl bir arada yaşamış olan bu iki kadim halkın barışçı bir gelecek inşa edebileceklerini anlatıyor Bunun için yerine getirilmesi gereken ev ödevlerini uluslararası hukuk ve adalet müktesebatına dayanarak tespit eden Marian demokrat bir zihniyetin taşıyıcılığında Ermeni meselesinin bir kangren halini almadan çözüm yoluna gireceği hem Türkiyelilerin hem de dünyanın dört bir yanında yaşayan Ermenilerin eşit muhataplar olarak huzur bulabilecekleri bir yol haritasının izlerini sunuyor

Osmanlı İmparatorluğu ile Türkiye Cumhuriyeti nin ayıran kimi kesin sınırlar bazı yol ayrımları var olduğu gibi pek çok süreklilik ve ilişki kopukluk ve devamlılık da mevcut ve bu alanların etrafındaki tartışma olay ve kavramlar özellikle son onyıllarda tarihçilerin ilgi duyduğu alanları belirliyor İmparatorluk tan Cumhuriyet e geçişin en dramatik ve keskin dönemecinde gerçekleşen ve Ermeni Sorunu nun bir soykırımla hallolunduğu dönem de yalnızca 1915 1918 yılları arasında yaşanan sürgün ve katliamlarla sınırlı değildi Yaklaşık otuz yıldır Ermeni Soykırımı alanında çalışan tarihçi Taner Akçam ın yeni kitabı Ermeni Soykırımı nın Kısa Bir Tarihi soykırımın tarihine ilgi duyan konuya dair temel bilgileri ve güncel tartışmaları merak eden okurlar için 1878 1923 sürecinin nasıl anlaşılması gerektiğine ilişkin genel bir çerçeve özet bir tarihçe sunuyor İmparatorluk topraklarında yaşayan neredeyse her dört kişiden birinin Hıristiyan olduğu demografik gerçeklik soykırımın yalnızca Ermenilerle sınırlı kalmaması süreç boyunca Hıristiyan unsurların sosyal ve kültürel olarak yok edilmesi Cumhuriyet politikalarının da farklı yollarla bu süreci devam ettirmesi bugünün Türkiye sini anlamak açısından da kilit önem taşıyor Ermeni Soykırımının Kısa Bir Tarihi Osmanlı Hıristiyan nüfusunun bir arada yaşamdan yok oluşa nasıl sürüklendiğini imha kararını alan özneleri ve alandaki failleri deneyimli bir tarihçinin derin birikiminden süzülmüş akıcı bir kurgu ve duru bir dille sunuyor okura

Bu araştırmada yer alan 700 tanıklık ve müzik dahil sözel tarih kaynakları 55 yılı aşkın bir süre boyunca kelimesi kelimesine parça parça yazıya dökülerek ses ve görüntü kaydı yapılarak derlendi 1955 yılında Yerevan Haçatur Abovyan Pedagoji Enstitüsü nde öğrenci olan Verjine başlangıçta Batı Ermenisi olmanın dürtüsüyle ve kendi şahsî inisyatifiyle başlattığı bu çalışmayı 1960 yılından itibaren Ermenistan Bilimler Akademisi Arkeoloji ve Etnografya Enstitüsü nün şemsiyesi altında sürdürdü Ermenistan dışında ayrıca farklı ülkelere yaptığı kısa süreli şahsi seyahatlerin yanı sıra uluslararası konferanslara katılım vesilesiyle bulunduğu New York San Fransisco 1979 Atina 1984 Los Angeles 1990 İstanbul da 1996 1997 kayıt tutma şansına sahip oldu İstanbul da farklı nitelikte halk söylenceleri Verine Svazlian İstanbul Ermenileri Folkloru Ermenice 2000 Yerevan yanı sıra yerel Surp Pırgiç Ermeni Hastahanesi yaşlılar evinde 40 civarı tanıklığı da yazıya döktü 1999 yılında Paris Doğu Dilleri Enstitüsü ndeki anıları da derlemesine aldı Los Angeles Ararat Yaşlılar Evini ziyaret etti ve Deir es Zor Ras ül Ayn ve Rakka çöllerinde yaşayan Arap Bedevi görgü tanıklılarını da çalışmasına kattı Ayncar Lübnan Halep Kesab ve Deir es Zor da Suriye konuşmalar yaptı Kahire Aytsemnik Kadınlar Birliği Karapet Ağa Apikyan Ermeni Yaşlılar Evi ni ziyaret etti ve yaşayan son görgü tanıklarının hatıralarını da kayda aldı Sevgili Verjine iyi ki varsın Sana sonsuz teşekkür borçluyuz Ragıp Zarakolu

Raymond Kévorkian yıllar süren araştırmalara dayanan büyük eseri Ermeni Soykırımı nda bu konuda yapılmış en geniş kapsamlı incelemeyi sunuyor Osmanlı Ermenilerinin yaşadığı bölgelere sosyal ekonomik ve kültürel durumlarına dair ayrıntılı bir döküm ortaya koyan Kévorkian farklı arşivlerdeki belgelerin ve yayımlanmış araştırmaların yanı sıra çeşitli yazışma hatırat konsolosluk raporu telgraf gazete haberi ve tanıklığa dayanarak tehcir güzergâhlarını kıyımların gerçekleştiği vadilere kadar olayların yaşandığı alanları katliamların nasıl organize edildiğini tek tek anlatıyor 1915 te neler olduğunu son derece canlı biçimde gözler önüne seriyor Ermeni Soykırımı Türkiye toplumunun bunalımını pekiştiren bu insanlık felaketinin nasıl yaşandığını sorumlularını kurbanlarının başına gelenleri yapılan yargılamaları inceleyen ve bu felaketin 19 yüzyılın sonundan Türkiye Cumhuriyeti nin kuruluşuna kadar süren safhalarını tüm yönleriyle ele alan bir başyapıt her soykırım şiddeti vakasının itaat ettiği ve onu eşsiz kılan bir iç mantık vardır Osmanlı İmparatorluğu nda yaşayan Ermeni halkının fiziksel imhasının da ayırt edici bir özelliği vardır Bu fiziksel imha Jön Türklerin nihai hedefi olan Türk ulus devletinin kurulması için gerekli bir koşul olarak düşünülmüştür Bir başka deyişle bu iki olgu birbiriyle ayrışmaz bir şekilde bağlantılıdır Birini es geçerek diğerini anlayamayız Raymond Kévorkian