Eski Uygur Türkçesinde Yer Yir Belgeleri — Hülya Uzuntaş

20 yüzyılın başlarında 1903 ile 1914 yılları arasında Almanya nın İç Asya da yaptığı dört araştırma gezisinden elde edilen eski kültürle ilgili çeşitli dillerde yazılmış otuz binden fazla belge Berlin Brandenburg Bilimler Akademisi nde toplanmıştır Bu belgelerden Kocho Biş Balık Turfan Dakianus shahri gibi yerleşim bölgelerinden elde edilen yazılı malzeme sınıflandırıldığı zaman bunlardan eski Uygur Türkçesi ile yazılan belgelerin bir bölümünün arazi alımı satımı kiralanması istifadeye verilmesi ipotek edilmesi gibi belgeler olduğu görülmüştür Bu belgelerden bir kısmı değişik zamanlarda ve farklı ölçülerde yabancı ve yerli Türkologlar tarafından yayımlanmıştır Eski Türkçe devresinden bu güne kadar arazi karşılığında Türkçe yer yir kelimesi kullanılmıştır Ancak yer yir kelimesi kullanıldığı yere göre Eski Uygur belgelerinde boş yir boş yer angiz yir angiz yer atız yir atız yer borluk yir borluk yer kumluk yir kumluk yer say yir say yer ögen yir ögen yer ögüz yir ögüz yer gibi muhtelif isimlerde geçmektedir Bu yerler kullanılma gayesine göre sahibinden veya sahiplerinden satın alınır al satılır sat kiralanır yakaka tut yakaka kergekbol ipotek edilir veya rehine verilir töleç tut faydalanma ortaklığına veya istifadeye verilir veya tutulur anukka bir anukka tut arazinin kullanımı sona erdiğinde ise sahibine iade edilir Bu çalışmada toplam 55 yer yir arazi belgesi incelenmiştir Daha önce neşredilmemiş 15 yer yir arazi belgesinin de yer aldığı çalışmada 55 yer yir arazi belgesinin tıpkıbasımları temin edildikten sonra transkripsiyonlu metinleri hazırlanmış metinlerin aslına sadık kalınarak Türkiye Türkçesine çevirileri yapılmış belgelerin konusu belgelerdeki kişiler ve izaha muhtaç görülen ibareler ile ilgili açıklamalar yapılmış belgelerde geçen her kelimenin Türkiye Türkçesine çevirilerindeki anlamları ile karşılandığı gramatikal dizin sözlük hazırlanarak çalışma tamamlanmıştır

20 yüzyılın başlarında 1903 ile 1914 yılları arasında Almanya nın İç Asya da yaptığı dört araştırma gezisinden elde edilen eski kültürle ilgili çeşitli dillerde yazılmış otuz binden fazla belge Berlin Brandenburg Bilimler Akademisi nde toplanmıştır Bu belgelerden Kocho Biş Balık Turfan Dakianus shahri gibi yerleşim bölgelerinden elde edilen yazılı malzeme sınıflandırıldığı zaman bunlardan eski Uygur Türkçesi ile yazılan belgelerin bir bölümünün arazi alımı satımı kiralanması istifadeye verilmesi ipotek edilmesi gibi belgeler olduğu görülmüştür Bu belgelerden bir kısmı değişik zamanlarda ve farklı ölçülerde yabancı ve yerli Türkologlar tarafından yayımlanmıştır Eski Türkçe devresinden bu güne kadar arazi karşılığında Türkçe yer yir kelimesi kullanılmıştır Ancak yer yir kelimesi kullanıldığı yere göre Eski Uygur belgelerinde boş yir boş yer angiz yir angiz yer atız yir atız yer borluk yir borluk yer kumluk yir kumluk yer say yir say yer ögen yir ögen yer ögüz yir ögüz yer gibi muhtelif isimlerde geçmektedir Bu yerler kullanılma gayesine göre sahibinden veya sahiplerinden satın alınır al satılır sat kiralanır yakaka tut yakaka kergekbol ipotek edilir veya rehine verilir töleç tut faydalanma ortaklığına veya istifadeye verilir veya tutulur anukka bir anukka tut arazinin kullanımı sona erdiğinde ise sahibine iade edilir Bu çalışmada toplam 55 yer yir arazi belgesi incelenmiştir Daha önce neşredilmemiş 15 yer yir arazi belgesinin de yer aldığı çalışmada 55 yer yir arazi belgesinin tıpkıbasımları temin edildikten sonra transkripsiyonlu metinleri hazırlanmış metinlerin aslına sadık kalınarak Türkiye Türkçesine çevirileri yapılmış belgelerin konusu belgelerdeki kişiler ve izaha muhtaç görülen ibareler ile ilgili açıklamalar yapılmış belgelerde geçen her kelimenin Türkiye Türkçesine çevirilerindeki anlamları ile karşılandığı gramatikal dizin sözlük hazırlanarak çalışma tamamlanmıştır

20 yüzyılın başlarında 1903 ile 1914 yılları arasında Almanya nın İç Asya da yaptığı dört araştırma gezisinden elde edilen eski kültürle ilgili çeşitli dillerde yazılmış otuz binden fazla belge Berlin Brandenburg Bilimler Akademisi nde toplanmıştır Bu belgelerden Kocho Biş Balık Turfan Dakianus shahri gibi yerleşim bölgelerinden elde edilen yazılı malzeme sınıflandırıldığı zaman bunlardan eski Uygur Türkçesi ile yazılan belgelerin bir bölümünün arazi alımı satımı kiralanması istifadeye verilmesi ipotek edilmesi gibi belgeler olduğu görülmüştür Bu belgelerden bir kısmı değişik zamanlarda ve farklı ölçülerde yabancı ve yerli Türkologlar tarafından yayımlanmıştır Eski Türkçe devresinden bu güne kadar arazi karşılığında Türkçe yer yir kelimesi kullanılmıştır Ancak yer yir kelimesi kullanıldığı yere göre Eski Uygur belgelerinde boş yir boş yer angiz yir angiz yer atız yir atız yer borluk yir borluk yer kumluk yir kumluk yer say yir say yer ögen yir ögen yer ögüz yir ögüz yer gibi muhtelif isimlerde geçmektedir Bu yerler kullanılma gayesine göre sahibinden veya sahiplerinden satın alınır al satılır sat kiralanır yakaka tut yakaka kergekbol ipotek edilir veya rehine verilir töleç tut faydalanma ortaklığına veya istifadeye verilir veya tutulur anukka bir anukka tut arazinin kullanımı sona erdiğinde ise sahibine iade edilir Bu çalışmada toplam 55 yer yir arazi belgesi incelenmiştir Daha önce neşredilmemiş 15 yer yir arazi belgesinin de yer aldığı çalışmada 55 yer yir arazi belgesinin tıpkıbasımları temin edildikten sonra transkripsiyonlu metinleri hazırlanmış metinlerin aslına sadık kalınarak Türkiye Türkçesine çevirileri yapılmış belgelerin konusu belgelerdeki kişiler ve izaha muhtaç görülen ibareler ile ilgili açıklamalar yapılmış belgelerde geçen her kelimenin Türkiye Türkçesine çevirilerindeki anlamları ile karşılandığı gramatikal dizin sözlük hazırlanarak çalışma tamamlanmıştır

20 yüzyılın başlarında 1903 ile 1914 yılları arasında Almanya nın İç Asya da yaptığı dört araştırma gezisinden elde edilen eski kültürle ilgili çeşitli dillerde yazılmış otuz binden fazla belge Berlin Brandenburg Bilimler Akademisi nde toplanmıştır Bu belgelerden Kocho Biş Balık Turfan Dakianus shahri gibi yerleşim bölgelerinden elde edilen yazılı malzeme sınıflandırıldığı zaman bunlardan eski Uygur Türkçesi ile yazılan belgelerin bir bölümünün arazi alımı satımı kiralanması istifadeye verilmesi ipotek edilmesi gibi belgeler olduğu görülmüştür Bu belgelerden bir kısmı değişik zamanlarda ve farklı ölçülerde yabancı ve yerli Türkologlar tarafından yayımlanmıştır Eski Türkçe devresinden bu güne kadar arazi karşılığında Türkçe yer yir kelimesi kullanılmıştır Ancak yer yir kelimesi kullanıldığı yere göre Eski Uygur belgelerinde boş yir boş yer angiz yir angiz yer atız yir atız yer borluk yir borluk yer kumluk yir kumluk yer say yir say yer ögen yir ögen yer ögüz yir ögüz yer gibi muhtelif isimlerde geçmektedir Bu yerler kullanılma gayesine göre sahibinden veya sahiplerinden satın alınır al satılır sat kiralanır yakaka tut yakaka kergekbol ipotek edilir veya rehine verilir töleç tut faydalanma ortaklığına veya istifadeye verilir veya tutulur anukka bir anukka tut arazinin kullanımı sona erdiğinde ise sahibine iade edilir Bu çalışmada toplam 55 yer yir arazi belgesi incelenmiştir Daha önce neşredilmemiş 15 yer yir arazi belgesinin de yer aldığı çalışmada 55 yer yir arazi belgesinin tıpkıbasımları temin edildikten sonra transkripsiyonlu metinleri hazırlanmış metinlerin aslına sadık kalınarak Türkiye Türkçesine çevirileri yapılmış belgelerin konusu belgelerdeki kişiler ve izaha muhtaç görülen ibareler ile ilgili açıklamalar yapılmış belgelerde geçen her kelimenin Türkiye Türkçesine çevirilerindeki anlamları ile karşılandığı gramatikal dizin sözlük hazırlanarak çalışma tamamlanmıştır