Eşref Edib ve İstiklal Mahkemeleri — Mehmet Emin Gerger

Meşrutiyet le Cumhuriyet döneminin tanınmış dergilerinden Sebîlürreşâd ı yayımlayan gazeteci ve yazar Türkistan muhacirlerinden bir ailenin çocuğu olarak Serez de dünyaya geldi Babası İslâm Ağa annesi Nefîse Hanım dır Sıbyan mektebini ve rüşdiyeyi Serez de okudu Bu arada hâfızlığını tamamladı Serez Müftüsü İmâdüddin Efendi den din bilgisi ve Arapça dersleri aldı Bîr yıl Mahkeme i Şer iyye kâtibi olarak çalıştıktan sonra İstanbul a gitti ve Mekteb i Hukuk a kaydoldu Aynı zamanda Çemberlitaş taki Atik Ali Paşa Camii nde medrese derslerine devam etti Dönemin meşhur vâizlerinin vaazlarıyla Mekteb i Hukuk hocalarının ders takrirlerinden derlediği risâleleri bastırmak suretiyle yayın hayatına girdi Bu yıllarda Serezli Hâfız Eşref Edip adıyla tanındı II Abdülhamid in saltanatının son yıllarında artan yenilikçi fikirlere karşı çıkmak ve İslâm birliği ideolojisini yaymak amacıyla dergi yayımcılığına ilgi duydu Ebül ulâ Mardin Mehmed Akif Ersoy Mûsâ Kâzım ve Mahmud Esad gibi İslâmcı düşüncenin önde gelen bazı şahsiyetlerinin desteğiyle Sırât ı Müstakîm adıyla haftalık bir dergi çıkarmaya karar verdi 11 Temmuz 1324 te 24 Temmuz 1908 kurulan dergi 14 Ağustos 1324 te 27 Ağustos 1908 yayın hayatına girdi 182 sayıdan sonra Ebül ulâ nın darülfünuna hoca olması üzerine tek imtiyaz sahibi kalan Eşref Edip derginin adını Sebîlürreşâd olarak değiştirdi 24 Şubat 1327 9 Mart 1912 Eşref Edip Batıcılar a karşı İslâm birliği ideolojisini çekinmeden savundu Mütareke döneminde ve İstiklâl Savaşı yıllarında ülkenin kurtuluşu için Mehmed Âkif le beraber yayın yoluyla olduğu kadar fikrî çalışmaları ile de Millî Mücadele ye katıldı Eşref Edip işgal kuvvetlerinin ve azınlıkların baskısı İstanbul da yayın yapma imkânını ortadan kaldırınca Anadolu ya geçti Sebîlürreşâd ı Kasım 1920 de bir süre kaldığı Kastamonu da çıkardı Mehmed Âkif in Anadolu da yaptığı vaazları yayımlayarak millî şuurun uyanmasına ve yayılmasına yardımcı oldu Şeyh Said isyanı üzerine Takrîr i Sükûn Kanunu vesile edilerek birçok gazete ve dergiyle birlikte Sebîlürreşâd da kapatıldı 6 Mart 1341 1925 sy 641 Eşref Edip tevkif edilerek Şark İstiklâl Mahkemesi ne gönderildi Önce Ankara ya daha sonra Diyarbakır a götürülüp muhakeme edildi Sebîlürreşâd ın yayımını durdurmak şartıyla 13 Eylül 1925 te serbest bırakıldı Kitabımız toplam dört ana bölümden meydana gelmektedir Birinci Bölüm Eşref Edib in Makaleleri 2 Bölüm Eşref Edib in Millî Mücadele Hâtıraları 3 Bölüm Eşref Edib Sebilürreşad ve İstiklâ Mahkemeleri 4 Bölüm Fotoğraf ve Belgelerle Eşref Edib Fergan Sırat ı Müstakim ve Sebilürreşad ana başlıklarını taşımaktadır Sırat ı Müstakim ve Sebilürreşad Mecmualarının sahibi Millî Mücadele kahramanı Gazeteci Yazar Münevver Mütefekkir İslâm dâvasının cesur müdafii Avukat Eşref Edib Fergan dan başta Müslüman gençlik olmak üzere Türkiye nin ve İslâm Âleminin öğreneceği çok şeyler büyük ders ve ibretler var Araştırmacı Yazar M Emin Gerger in büyük bir emek vererek yazdığı Eşref Edib ve İstiklâl Mahkemeleri adlı kitap Türkiye nin yakın siyasi Tarihine ışık tutan kapsamlı ve önemli bir başucu kitabı durumunda