Evliya Çelebi Seyahatnamesi nde Yemek Kültürü

Gezmenin ve farklı kültürel çevreler görmenin ne kadar özel bir anlam taşıdığını Evliya Çelebi yi okuduktan sonra anlıyor insan Bakmak ile görmek arasındaki o ince ayırımın varlığı da ancak Seyahatname ile fark edilebiliyor

Kıvançlıyız elinizdeki kitap ile Seyahatname nin bir cildi daha okuyucuya kazandırılmış oldu Sevinçliyiz Evliya Çelebi yi yaşatmaya inanan bir ekiple birlikteyiz Azimliyiz gün gelecek son cildin de yayınlandığını göreceğiz Ve inanıyoruz kalıcı bir hizmet yapıyoruz

Evliyâ Çelebi nin Asya dan Avrupa ya Avrupa dan Asya ya cevelânı Seyahatnâmesi nin beşinci cildi ile devam ediyor Bakış açısı bir araya getirdiği bilgi öykü ve her türlü söz ile okuyanı dinleyeni yazanı olanca gerçekliği ya da kimilerine göre gerçekdışılığı ile şaşırtan hayretler içinde bırakan Seyyâh ı Fakîr in Seyâhat yâ Resûlallah dileğinden sonra çıktığı yolculukların sonu gelmiyor Kimi devletlü lere hizmet kimi gerçekten görme tanıma hevesiyle çıkılan bu yolculuklar sırasında menziller aşılıyor kaleler derbentler köyler kasabalar şehirler ülkeler birbirine bağlanıyor rüzgarın esiş yönüne ve gücüne göre Doğu Anadolu dan Rumeli ye geçiliyor Rumeli den Anadolu içlerine Evliya Çelebi Seyahatnamesi beşinci ciltten itibaren bu eserin günümüzde bir dünya klasiği olarak daha çok tanınıp sevilmesinde ve doğru okunup anlaşılmasında yayınlarıyla bilimsel katkılarda bulunmuş olan Robert Dankoff tarafından titizlikle gözden geçiriliyor Okurun gösterdiği ilgi de bu katkıya eklenince çalışmaların yolun yarısından sonra şevk ve hız kazanacağında kuşku yoktur

Seyyâh ı âlem Evliyâ Çelebi nin Seyahatnâme si 17 yüzyıl Türkçesinin en önemli me tinlerinden biri olmasının yanı sıra verdiği bilgiler açısından da son derece zengin bir başvuru kaynağı Marianna Yerasimos bu çalışmasında Seyahatnâme yi didik didik ederek yılan mâslukası ndan abdüsselâm otu na zürâfe pîçe den bühtan kavunu na varın caya dek memduh yiyecek ve içeceklerin balıkların meyvelerin hamur işlerinin çorbaların pilavların sebzelerin sofra gereçlerinin esnafın taam mekânlarının kısacası yemeğe ilişkin her şeyin ayrıntılı bir dökümünü yapıyor Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi nde Yemek Kültürü Yorumlar ve Sistematik Dizin Evliyâ Çelebi nin yediklerinin izinde eşine az rastlanan lezzetli bir çalışma Evliyâ nın bu kelime oburluğuna Marianna Yerasimos da aynen cevap veriyor Tabii Evliyâ nın hiç yapmadığı şekilde bütün bu kelimeleri araştırıyor Nereden hangi kökten gelmiş olmalı nelerle akraba ne anlama geliyor Ama Marianna Yerasimos un elindeki malzemeyi sınıflandırarak yazdığı bölümler bilgi verdiği kadar eğlenceli de Murat Belge

Evliya Çelebi Osmanlı tarihinde istisnaî bir şahsiyettir O nun istisnaîliği hem uğraştığı sahanın Osmanlı tarihi bakımından orijinalliği hem de usta bir nesir yazarı olmasından gelir Zira Osmanlı da şiir çok gelişmiş olmasına rağmen nesir pek gelişmiş bir tür değildi İşte Evliya Çelebi yazdığı seyahatname ile hem nesirdeki ustalığını hem de gezip görme ve bilmedeki engin tecessüsünü gösteren bir şahsiyettir O nun seyahatname yazarlığındaki büyüklüğünü yerli tarihçilerden başka yabancı tarihçiler de teslim ederler Kendisi basit bir seyyah değildir Seyahatnamesi ile sadece coğrafî kültürel bilgiler vermez Osmanlı İmparatorluğu nun merkez ve taşra teşkilâtı hakkında da geniş bir malûmat sahibi olduğu gene bu sahanın uzmanlarınca tasdik edilir Ama her nedense Evliya Çelebi gerektiği şekilde itibar görmemiş bir insandır O nu İlber Ortaylı dâhi olarak vasıflandırır Milyonlarca kilometrekarelik Osmanlı coğrafyasında Rumeli ve Anadolu yu gezdikten başka seyahatlerini Mısır ve Suriye ye kadar da uzatmış ve bazen mübalağa etse de çok değerli bilgiler vermiştir Ve bütün bu seyahatlerini tabiî ki at sırtında yapmıştır Böyle büyük bir şahsiyeti layıkıyla tanımak ve O nu gelecek nesillere aslî değeriyle tanıtmak için de Nihal Atsız gibi tarih şuuru olan ve insan kıymeti bilen birisi lâzımdı İşte Nihal Atsız bu ehemmiyetli tarihî vazifeyi bu eseriyle hakkıyla yerine getirmiş bir insandır

Evliya Çelebi Seyahatnâmesi nin yedinci cildinde Avusturya Almanya seyahatini ayrıntılı bir şekilde anlatır Buradan sonra gittiği Macaristan Romanya Ukrayna Kırım Kafkasya Dağıstan Tataristan ve Rusya seyahatini konu edinmiştir Gezip gördüğü bu bölgelerle ilgili başka kaynaklarda rastlanmayacak tarihi ve kültürel bilgiler bulunmaktadır Seyyahımız özellikle gidilmesi görülmesi zor olan yerleri gezmeyi daha çok tercih etmektedir Bu yüzden kuzeyin çetin iklim şartlarında seyahat ederek ilginç tespitlerde bulunmuş ve bu paha biçilemez bilgileri bize aktarmıştır Bu ciltte gezdiği yerler Kanije Eğri Hatvan Yanık Viyana Sonlok Segedin Çanad Varat Eflak Boğdan Bükreş Moldova Ukrayna Balıklava Kırım Karasu Bahçesaray Kefe Çerkezistan Kabartay Dağıstan Ejderhan Kalmukistan Saray Kazan Moskova ve Azak yarımadasıdır

Evliya Çelebi nin bir rüyadaki niyazıyla başlayan seyahati O nu ebediyete kadar yaşatacak seyahatnamesini bırakarak Hakka yürümesine vesile oldu 2011 yılı Evliya Çelebi nin doğumunun 400 yılı Evliya Çelebi yalnız Türk milletinin seyyahı ve kültür insanı değil O dünyanın bir seyyahı ve kültür insanıdır Onun içindir ki UNESCO 2011 yılını Evliya çelebi yi Anma Yılı ilan etmiştir On cilt halinde Tam Metin Evliya Çelebi Seyahatnamesi ni bundan 40 yıl önce yayınlamaya başladık Bugüne kadar binlerce takım kütüphane ve kitaplıklarda yerini aldı Eseri kısaltmadık özet yapmadık Osmanlıca yazının kaldırılmasından sonra doğan boşluğu kapatmak için icad edilen Transkripsiyon yöntemini benimsemedik çünki istedikleri zaman Osmanlıcasını okuyabilecek ilim adamlarımız ve neslimiz yetişmiştir Eseri aslını bozmadan Evliya Çelebi nin tatlı ve sürükleyici üslubunu koruyarak bugünkü dilimize çevirdik Faydalı olacağına ve iyi bir kültür hizmeti yaptığımıza inanıyoruz