Felsefe Dersleri Türk Düşüncesine Yön Veren Metinler — Rıza Tevfik

Rıza Tevfik in yaşamı düşünce dünyası ve Felsefe Dersleri adlı kitabı üzerine bir değerlendirme Prof Dr M Münir Dedeoğlu Meşrutiyet yıllarının tanınmış felsefecisi ve şairi olan filozof Rıza Tevfik in 1869 1949 asıl adı Ali Rıza dır Edirne ye bağlı Cisr i Mustafa Paşa kazasında dünyaya gelen R Tevfik in annesi Kafkas muhacirlerinden Münire Hanım olup babası Savcılık da yapmış olan Debre li Hoca Mehmed Tevfik Efendi dir Rıza Tevfik önce Alliance Israelite okulunda okumuşsa da son sınıflarını Galatasaray Lisesi nde bitirmiştir Daha sonra Mülkiye ye girmiş ancak okuldan bir dergi çıkarma yüzünden kovulmuştur Bunun üzerine R Tevfik Tıbbiye ye geçerek öğrenim yaşamını burada tamamlayabilmiştir Rıza Tevfik 1907 yılında dostlarının ısrarıyla İttihat ve Terakki ye katıldı 31 Mart vakıasında 1908 Sultan Hamid aleyhinde eylemde bulunduğu gibi meşrutiyet ve hürriyete de şiddetli taraftarlık göstermiştir Ama buna karşın ölümüne yakın bu tür eylemlerinden ötürü derin bir teessür duyduğunu hasta yatağında iken dile getirdiği de söylenilmektedir Dr Rıza Tevfik İttihatçı kadroların işbaşına gelmesiyle birlikte seçimlere girmiş başından bazı tatsız olaylar geçmesine rağmen ve Edirne milletvekili seçilerek Meclis i Meb usana katılmıştır Ancak İttihatçıların jakoben halka rağmen halkın iyiliği için dayatmacılığı meşru gören tutumlarını tasvip etmediği için cemiyetle arası zamanla açılarak kısa zaman sonra da tamamen ilişkileri kopmuştur Oldukça renkli bir yaşamı olan R Tevfik siyasî mücadeleleri esnasında bile şiir edebiyat ve felsefeyle meşgul olmaktan uzak durmamış bir aydınımızdır Ancak hızla değişen ülkenin toplumsal siyasal koşulları onu Hürriyet ve İtilaf Fırkasının saflarına katılmasına neden olmuştur Bu bağlamda da 1918 yılında Tevfik Paşa kabinesi tarafından Maarif Nazırlığına getirilmiştir Bununla birlikte R Tevfik Türk ulusunun yazgısı adına önemli tarihsel kırılma anlarında kendi açısından iyi niyetli ancak sonuçta tarihin tanıklığıyla yanlış olduğu anlaşılan siyasal tercihlerinin Sevres e imza koymak gibi bedelini de uzun süren sürgün yaşamıyla ödemiş bir düşünürümüzdür Bizce sanıldığı gibi sistemli düşünceden tamamıyla yoksun olmayan Rıza Tevfik tam bir yetkinlikle felsefenin belli başlı alanlarında felsefî spekülasyonlarda bulunmuş bir düşünürümüzdür Nitekim elinizde ona ait olan bu çalışmamız bu iddiamızın en önemli kanıtlarından biri olarak gösterilebilir Zira bu gün ülkemizde ülke koşullarını da dikkate alarak kaç kişi sayılabilir ki bir Üniversite anfisinde eski deyimle böylesine amik ve ariz bir tarzda herhangi bir felsefi sorunsalı ele alarak bir ders çerçevesinde değerlendirebilsin Yanıtımız ne olabilir Bu bilinmez ama bildiğimiz kadarıyla ne yazık ki felsefi derinlik kazanmış bir insanın bilim çevreleri hariç kimse tarafından ciddiye alınıp dinlenmeye değer görülmeyeceğidir Çünkü ülkemiz düşünce geleneğinde ne yazık ki felsefe bir talihsizlik olsa gerektir şu veya bu ideolojinin bir manipülasyon enstrümanı olarak algılanmakta ve takdim edilmektedir Hilmi Ziya Ülken in ki babası Dr Ziya R Tevfik in Tıbbiyeden sınıf arkadaşıdır Rıza Tevfik in felsefî anlayışını ortaya koyması bakımından önem atfettiği Felsefe Dersleri inde Rıza Tevfik tarihsel olarak filozof kavramını Pythagoras a dayandırmakla birlikte felsefe ve filozofluk anlayışı bakımından da daha çok Sokrates in felsefe ve filozofluk telakkisine yakın durmaktadır Bu durumu kuşkusuz S W Hamilton un Rıza Tevfik üzerindeki etkisine bağlı olarak açıklamak olası gözükmektedir Bektaşî ve Mason olduğu da ileri sürülen veya öyle olan Rıza Tevfik ciddi anlamda felsefeyi Türkiye nin orta öğretim yaşamına sokan ilk kişi olduğu bilinmektedir Rıza Tevfik söz konusu eserinde öncelikli olarak felsefeyi belli başlı tanımlardan hareketle analize girişmekte ve deyim yerindeyse felsefî spekülasyon kabiliyetini de bu vesileyle ortaya koymaktadır Gerçekte onun yapmak istediği şey bize kalırsa felsefî problemlere bir anlamda bu tanımlar aracılığıyla inebilmek ve felsefî sorunları bu şekilde öncelikle problematize edip sonra çözümleyebilme yöntemine dayanmaktadır Tanıtım Bülteninden