Galata Bankerleri 1 — Gülten Kazgan

Finans Tarihinin gerçeklerini öğrenmeden Genel İktisat Tarihini anlamak Genel İktisat Tarihini bilmeden de genel tarihi kavramak mümkün değildir Bunun nedeni Batı Kapitalizminin tarihinde özellikle 19 yüzyılın ikinci yarısından bu yana olan Uluslar arası ilişkileri savaşları siyasal ve ekonomik gidişatı finans konularını gündeme getirmeden doğru biçimde değerlendirmenin mümkün olmamasıdır Nitekim Osmanlı İmparatorluğunun son seksen yüz yılı buna iyi bir örnektir Finans esas itibariyle paranın toplanması ve tahsisi için gerekli kurumların varlığına dayanır Bu kurumların en önemlileri Banka Borsa ve Sigortadır Bunların iyi işlenmesi o ülkedeki güvenlik ortamından adalet sistemine ulaşım olanaklarından iletişim düzeyine kadar uzanan bir büyük mekanizmanın iyi işlemesine bağlıdır Rönesanstan bu yana Batı ülkeleri borç para vermek isteyenlerle borç para almak isteyenlerin en rahat bir şekilde bir araya gelebilecekleri ortamı yaratmak için bugün de devam eden bir yarış içinde olmuşlardır Batıda ilk ticari bankanın 14 asırda Medici Bankası 1397 ilk merkez bankasının 17 asırda Sveriges Riksbank 1668 kurulmuş olduğunu düşünürsek Osmanlı Devletinin bu konuda ne kadar geç kalmış olduğunu daha iyi anlarız

Finans Tarihinin gerçeklerini öğrenmeden Genel İktisat Tarihini anlamak Genel İktisat Tarihini bilmeden de genel tarihi kavramak mümkün değildir Bunun nedeni Batı Kapitalizminin tarihinde özellikle 19 yüzyılın ikinci yarısından bu yana olan Uluslar arası ilişkileri savaşları siyasal ve ekonomik gidişatı finans konularını gündeme getirmeden doğru biçimde değerlendirmenin mümkün olmamasıdır Nitekim Osmanlı İmparatorluğu nun son seksen yüz yılı buna iyi bir örnektir Finans esas itibariyle paranın toplanması ve tahsisi için gerekli kurumların varlığına dayanır Bu kurumların en önemlileri Banka Borsa ve Sigorta dır Bunların iyi işlenmesi o ülkedeki güvenlik ortamından adalet sistemine ulaşım olanaklarından iletişim düzeyine kadar uzanan bir büyük mekanizmanın iyi işlemesine bağlıdır Rönesans tan bu yana Batı ülkeleri borç para vermek isteyenlerle borç para almak isteyenlerin en rahat bir şekilde bir araya gelebilecekleri ortamı yaratmak için bugün de devam eden bir yarış içinde olmuşlardır Batı da ilk ticari bankanın 14 asırda Medici Bankası 1397 ilk merkez bankasının 17 asırda Sveriges Riksbank 1668 kurulmuş olduğunu düşünürsek Osmanlı Devleti nin bu konuda ne kadar geç kalmış olduğunu daha iyi anlarız

Galata Bankerlerinin ortaya çıkışı ve Osmanlı ekonomisinde yer alışları Galata Bankerleri veya Galata Sarrafları diye anılan kişiler ve bunların 19 asrın ikinci yarısından sonra kurdukları bankerlik işletmeleri Osmanlı mali tarihi yanında özellikle Türk İslam tebanın her katının ekonomik hayatını hatta günlük yaşam koşullarını etkilemede büyük rol oynamışlardır Bu bankerlerin tarihimizde oynadıkları önemli role rağmen bugün bunlar hakkında sentezleştirilmiş bilgiye sahip değiliz Osmanlı tarihçilerinden Cevdet Paşa ve Lütfi Efendi yaşadıkları zamanın tarihini kaleme alırken zorunlu gördükleri hallerde ancak bunların bir kaçının adını vermekle birlikte işlemleri ve çevrelerine etkilerini her nedense konu etmemişlerdir Nitekim Cevdet Paşa aşağıda göreceğimiz gibi Maruzat ında 19 asrın ikinci yarısında itibaren dış istikrazlar ve tüketim toplumuna geçişi veciz bir şekilde kaleme alırken Galata Bankerlerinin saray vükela esnaf ve halk ile olan ilişkilerini olağan bir olay olarak yazıp geçmektedir Buna karşılık Osmanlı İmaparatorluğunun mali ve iktisadi tarihini yazan Batılı yazar ve araştırmacılar her konuda kendi açılarından bir sentez oluşturmak amacında oldukları için konuyu bugünkü anlayış ve değerlendirmeler açısından pek az ilginç kılmaktan öteye gidememişlerdir