Geçmişten Günümüze Zilanlılar ve Şeyh Muhammed Zilani — Mehmet Tahir Pekim

Coğrafyamızda var olan aşiret ve farklı alanlarda meşhur olmuş birçok önemli şahsiyetin hayatı günümüzde akademik veya müstakil araştırmalara konu olmuşken şöhreti yaşadığı toprakları aşarak Sason Ermeni isyanları yüzünden İngiltere Fransa ve Rusya devletleri resmi mercileri tarafından bile bilinen Şeyh Muhammed ve mensup olduğu aile hakkında maalesef şimdiye kadar ciddi bir çalışma yapılmamıştır Tarih boyunca Zîlanlılar arasından birçok önemli şahsiyet yetişmiştir Bu şahsiyetlerin bir kısmı paşa ve ağa bir kısmı ise şeyh ve âlim olarak öne çıkmıştır Bu değerli isimlerden biri de 19 yüzyılda yaşamış olan Şeyh Muhammed Zîlanî dir 1895 yılında vefat eden Şeyh Muhammed kurduğu Zîlan Dergâhı ve Medresesi aracılığıyla kendi döneminde binlerce kişiye hizmet etmiştir Nakşibendi tarikatının Halidi koluna men sup bir şeyh olarak Batman ın Beşiri Kozluk ve Sason ilçeleri ile Siirt in Kurtalan Diyar bakır ın Silvan ve Kulp ilçelerini kapsayan geniş bir bölgede dini irşat faaliyetlerinde bulun muştur Yaşadığı dönemde önemli bir manevi rehber olarak tanınan Şeyh Muhammed Zîlanî bölge halkı tarafindan hâlen saygı ve minnetle anılmaktadır