Gölge İş — Ivan Illich

Bir tarihçi olarak tamamen yeni olma iddiası taşıyan her şeye şüpheyle yaklaşırım Bir fikrin öncüllerini tespit edemezsem derhal bunun aptalca bir fikir olduğundan şüphe ederim Eğer geçmişte yaşamış insanlardan tanışık olduğum ve hayalimde beni şaşırtan şey hakkında tartışabileceğim birisini bulamazsam kendimi son derece yalnız ve bugünkü kısıtlı ufkuma mahkûm kalmış hissederim Bu kitapta derlenen yazılar gölge ekonominin yükselişine odaklanıyor Bu terimi parasallaştırılmış sektöre dahil olmayan ama sanayi öncesi toplumlarda da rastlanmayan bazı faaliyetler hakkında konuşmak için icat ettim Öğretilmiş anadil edinimi de bu kitapta üzerine eğildiğim örneklerden bir tanesi Karl Polanyinin modern tarihi piyasa ekonomisinin ilişiksizleşme süreci olarak tarif edişine katılıyorum Ancak bu benzeri olmayan modern ve ilişiksizleşmiş ekonomiyi formel ekonomiye ait terimlerin rahatça uygulanabileceği bir perspektif kullanarak incelemiyorum Daha ziyade gölgede kalan diğer tarafla ilgileniyorum Gölge ekonominin formel ekonomi kategorisine dahil olmayan ve antropolojinin geçimlik kültürlere dair araştırmalarında kullanabileceği özelliklerini tarif etmek istiyorum On dokuzuncu yüzyıl başlarının tarihine baktığımda parasallaştırmanın ilerleyişi ile birlikte parasallaşmamış ve diğerini tamamlayan bir yarıkürenin ortaya çıktığını görüyorum Bu iki yarıküre eşit derecede ama farklı şekillerde endüstri öncesi toplumların genel yapısına yabancı Her ikisi de çevrenin kullanım değerini ortadan kaldırıyor ve geçimlik ekonomiyi yok ediyor Gölge ekonominin yükselişine paralel olarak karşılığı maaşla ödenmeyen ancak hane halkının piyasadan bağımsızlaşmasına hiçbir katkısı olmayan yeni bir emek türünün ortaya çıktığını gözlemliyorum Aslında başlıca örneği ev kadınının geçimlik olmayan yani evsel alanda yaptığı gölge iş olan bu yeni faaliyet türü evin parasını kazanan kişinin ortaya çıkışı için de gerekli koşuldur Modern ücretli emek kadar yeni bir fenomen olan gölge iş meta yoğun toplumun bekası için daha gerekli bile olabilir Bunun geçime odaklı halk kültürlerine has vernaküler etkinliklerden farkı araştırmamın en zorlu ve en çok sonuç veren bölümünü oluşturuyor Ivan Illich van Illich 1926 2002 Ivan Illich 1926 da Dalmaçyalı Hırvat Katolik bir babanın ve Avustuya Yahudisi bir annenin oğlu olarak Viyana da doğdu Fransızca İtalyanca ve Almanca ana dilleriydi Önce Viyana da sonra 1941 de Nazi işgali üzerine Viyana dan ayrılmak zorunda kalınca gittiği Floransa ve Roma da din adamlığı eğitimi gördü doğa bilimleri tarih felsefe ve ilahiyat okudu Doktorasını 1951 de Salzburg Üniversitesi nde Toynbee üzerine yaptığı Tarihsel Bilginin Doğası Üzerine Bir Araştırma teziyle verdi Ivan Illich 90 lı yıllarda yakalandığı ve tıp kurumunun uyguladığı herhangi bir tedaviyi kabul etmediği kanser hastalığı nedeniyle 2 Aralık 2002 de Bremen de ölmüştür Kitapları Celebration of Awareness A Call for Institutional Revolution 1970 Okulsuz Toplum Deschooling Society 1971 Şenlikli Toplum Tools for Conviviality 1973 Enerji ve Eşitlik Energy and Equity 1974 Sağlığın Gaspı Limits to Medicine Medical Nemesis The Expropriation of Health 1976 İşsizlik Hakkı The Right to Useful Unemployement and Its Professional Enemies 1978 Tüketim Köleliği Toward a History of Needs 1978 Shadow Work 1981 Gender 1982 H2O ve Unutuşun Suları H2O and the Water of Forgetfulness Reflections on the Historiciy of Stuff 1985 ABC The Alphabetization of the Popular Mind Barry Sanders ile birlikte 1988 In the Mirror of the Past Lectures and Addresses 1978 1990 1992 In the Vineyard of the Text A Commentary to Hugh s Didascalion 1993 David Cayley ile söyleşerek yazdığı kitaplar Ivan Illich in Conversation 1992 The Rivers North of the Future The Testament of Ivan Illich 2005 Bir bölümünü yazdığı ortak kitaplar The Church Change and Devel opment 197