Gracia Menderes Bir Sefaradın Uzun Yolculuğu — Marianna D Birnbaum

Bundan yıllar önce 1553 1555 yıllarında Osmanlı İmparatorluğu nun birçok yerini gezmiş olan Hans Dernschwam ın ilginç sözlerine rastladım Dernschwam Yahudilerin Türk yönetimi altında ayrıcalıklı bir konuma sahip olduğunu özellikle bir ailenin reisi olan Portekizli bir kadın ın etrafında hizmetçileriyle lüks içinde yaşayıp Avrupalı aristokratlar gibi giyinmeye ve davranmaya cüret ettiğini yazıyordu Bundan birkaç yıl sonra Rönesans madalyonlarıyla ilgili bir konferanstaki konuşmacı bir madalyonun üzerindeki zarif genç kadın kabartmasına dikkat çekti Kabartmanın etrafında İbranice harfler vardı ve kadının ismi alfabemize Gratsia Luna olarak çevriliyordu Bu Hans Dernschwam ın günlüğünde sözünü ettiği Portekizli kadın olabilir miydi Merakım çelinmişti bir kere Dernschwam ın sözünü ettiği şu esrarengiz Sinyora kimdi acaba Bu kitap Gracia Mendes in yaşamı ve yaşadığı dönem üzerine yaptığım araştırmanın ürünüdür Bu sıra dışı kadın İspanyol Engizisyonu nu körükleyen ve onu sonunda akrabalarıyla beraber Portekiz den Türkiye ye göç etmek zorunda bırakan Yahudi karşıtı atmosfere rağmen 16 yüzyıl Avrupa ticaretinin en önemli mevkilerinden birine geçmeyi başarmıştı İstanbul a yerleşen Gracia Mendes in Pera da ithal mobilyalarla ipeklerle brokarlarla döşeli Avrupai asillere yaraşır bir evi vardı Ailesiyle hizmetlileri Avrupa dan giyiniyor aile bireylerine Don ve Sinyora diye hitap ediliyordu Türkçe ve Farsça değil İspanyolca ve İtalyanca yazışıyorlardı Bizanslı Yahudilerinkiyle kıyas kabul etmeyen yaşam tarzları ancak Habsburg Avrupası nınkiyle karşılaştırılabilirdi Gracia yla dindaşları bütün yabancılıklarına rağmen Osmanlı İmparatorluğu nda zenginleştiler hâlbuki Avrupa da kendilerinden hem tiksinen hem de korkan Hıristiyan toplumunun ördüğü duvarlardan içeri bir türlü sızamıyorlardı Gracia Mendes in İstanbul a ulaşabilmesini Kanuni Sultan Süleyman ın hekimi Moşe Hamon sağladı Sultan Mendes kardeşlerin kendi tebaası olduklarını ve himayesi altında bulunduklarını duyurduktan sonra onları İstanbul a getirmek üzere Sinan Çavuş u Venedik e yolladı Sinan Çavuş 1552 Ağustosu nun ortasında Gracia yı ve beraberindekileri Ragusa ya Dubrovnik giden zarif kadırgalara bindirdi Artık Gracia Mendes in önünde 1568 de elli sekiz yaşında öleceği İstanbul da kurulacak yeni bir yaşam vardı