Güç ve Meşruiyet Zemininde Otorite Arayışı Memlûk Coğrafyasında İktidar ve Ulemâ 1250 1517

Ülkemizde ve yurtdışında konuyla alakalı doğrudan ve bütüncül bir çalışma tespit edilememesi Yaacov Lev in bu dönemdeki iktidar ulemâ ilişkisini konu edinen makalesi ile Kâzım Uzun un saltanat hilâfet ilişkisini ele alan doktora tezinin de sınırlı kapsamları sebebiyle bu tür bir çalışmanın elzem olduğu kanaatine varılmıştır Bunların dışında ülkemizde ve yurtdışında kaleme alınmış bazı makalelerin kısmen yüzeysel kısmen de dar kapsamlı değerlendirmeleri böylesine geniş bir konu için faydalı kabul edilse bile yeterli değildir Dolayısıyla İslâm dünyasının merkezî bölgelerinde üç asra yakın hüküm sürmüş olan Müslüman Türk Devleti Memlûkler in ulemâ ile münasebetlerinin bir bütünlük içerisinde ele alınması önemli bir boşluğun doldurulmasını sağlayacaktır Doktora tezimizden üretilen çalışma yönetime doğrudan katılan ve sultanla mutat görüşme ayrıcalığına sahip olan başkadılar kadı askerler dârüladl müftüleri beytülmâl vekilleri ve muhtesibler gibi üst düzey ulemâ ile sınırlandırılmıştır Çalışma giriş ve iki bölümden oluşmaktadır Girişte Memlûk Devleti siyasî tarihi ve teşkilatı ana hatlarıyla ele alınmış buraya iktidar ulemâ ilişkilerinin belirleyicileri ile alakalı faydalı olacağı düşünülen bir kısım da eklenmiştir Çalışmanın birinci bölümünde siyasî ve askerî alanlarda iktidar ulemâ ilişkileri ele alınmış alt başlıklarla konu ayrıntılandırılmıştır İkinci bölümde ise adlî dinî sosyal ve ilmî hayatta iktidar ulemâ ilişkileri üzerinde durulmuş ve çalışma sonuç kısmı ile tamamlanmıştır İÇİNDEKİLER Önsöz Yönteme Dair Kaynak ve Araştırmalar Kaynaklar Araştırmalar Giriş I KAPSAM VE ÖNEM II KAVRAMSAL ÇERÇEVE VE SINIRLILIKLAR III ANA HATLARIYLA MEMLÛK DEVLETİ A Siyasî Tarih B Memlûk Devlet Teşkilatı 1 Askerî Bürokratik Teşkilat 2 Sivil Bürokratik Teşkilat 3 Adlî ve Dinî Teşkilat IV İKTİDAR ULEMÂ İLİŞKİLERİNİN BELİRLEYİCİLERİ BÖLÜM 1 Siyasî ve Askerî Alanlarda İktidar Ulemâ İlişkileri I SİYASÎ ALANDA İKTİDAR ULEMÂ İLİŞKİLERİ A Saltanat Değişiklikleri 1 Meşruiyet Sağlayıcı 2 İstişare Mercii 3 Gönüllü Gönülsüz Tarafgir B Hilâfet Değişiklikleri C Bazı İdarî Tasarruflar D Adlî Dinî Teşkilattaki Tayin ve Aziller 1 Başkadılar 2 Kadı Asker Dârüladl Müftüleri Beytülmâl Vekilleri ve Muhtesibler 3 Hatîb ve Müderrisler E İktidar Ulemâ İlişkilerinde Farklı Bir Boyut Ulemânın Cezalandırılması II ASKERÎ ALANDA İKTİDAR ULEMÂ İLİŞKİLERİ A Askerî Seferler B Askerî İsyanlar BÖLÜM 2 Adlî Dinî Sosyal ve İlmî Hayatta İktidar Ulemâ İlişkileri I ADLÎ DİNÎ MESELELERDE İKTİDAR ULEMÂ İLİŞKİLERİ A Fıkhî Meseleler 1 Sultan Ulemâ 2 Ümerâ Ulemâ 3 Ulemâ Ulemâ B İtikâdî Meseleler C Dinî Merâsimler II SOSYAL HAYATTA İKTİDAR ULEMÂ İLİŞKİLERİ A Afet Dönemleri B Halk Ayaklanmaları C Kadınlarla İlgili Meseleler D Gayrimüslimlerle İlgili Meseleler III İLMÎ HAYATTA İKTİDAR ULEMÂ İLİŞKİLERİ A İktidar Mensuplarının İlme ve Ulemâya İlgisi B İktidar Ulemâ İlişkilerine Dair Bazı Tarihçilerin Değerlendirmeleri Sonuç Bibliyografya Ekler Dizin