Gunde Merxasan — Eliye Evdilrehman

Le zehf bi fesal ha Kurd ruhe çiyayan in Ji Gunde Merxasan Li gel nıviskare Hewariye Heciye Cindi niviskare romanen bi nave Şivane Kurmanca Hopo u Dimdim Ereb Şemo niviskare romana bi nave Kurden Rewi Seide İbo yek ji giringtirın endamen niviskaren nifşe qonaxa Sovyetiye Eliye Evdirehman bi romana xwe ya duyemın a bi nave Gunde Merxasan ve Yerewan 1968 piştı berhema xwe ya bi nave Xate Xanim Yerewan 1959 bi riya gilıkirin a serpehatiya ela Kurdan a bi nave Çoloyan be ka bi çi awayi çune bajare Xoye ye li rojhilate Kurdistane li devereke li binetara çiyayan bi ci u war bune di şexse Rıza Efendiye zordest de hezen hereme çawa zor li wan kirine u bi hevkariya Şahe İrane çawa erışı ela giran kirine Kurden ve ele be çawa bi peşengiya sereke ele Çoloye Temur şere wan hemuyan kirine u bo demeke be ji pişta wan anıne erde be paşe çawa Çeme Erez derbas kirine u çune li devereke Nexçivana li peşberı Idire bi cı u war bune u di salen 1930 yi de çawa tevi pergala Yekitıya Sovyetan bune di dorana erdnigariyeke ne ew çend fireh de beşeke bıçuk ji sercema serpehatiya neteweya Kurd bi Kurdiyeke fambar li qeleme dide

Zimanzan û nivîskarê Kurd Dr Çerkezê Reş bi şêweyekî sercemî bi kurtî û xurtî li qelemê daye Di salên 50 yî de diyarbûna romana Kurdî ya Sovyetiyê li ser riya leqandin girtin a wê janrê bû cure nîşaneke xwehazirkirina tarîxiyê psîkolojiyê Bi taybetî Ereb Şamîlov û Eliyê Evdilrehman wiha gotî turuş kirin xwe li şovkirin a menzîla romanê bigirin Helbet pirseke mayîn e çi ka wan di qewlên tunebûna cêribandina tradîsyonê de çawa şov kirin xwendevan çito ekin ên ruh û hiş sewda standin Ya sereke li vir peydabûna îsbatiya tarîxiyê lîteratûriyê ye Fikirîna Kurdên Sovyetiyê ya epîkiyê gilîkirinê bi wan gavên afirandariyê xwe li morfolojiya romanê li heyetiya nivîsa bêhnfireh digirt Weşanxaneya Lîsê ya ku ji sala 2004 an û vir ve ye li Amedê ji roman kurteçîrok û helbestê bigirin heta wergerên ji wêjeya cîhanê bi gelek rêzên xwe yên pirtûkan ve bi xebatên xwe yên bi hûrgilî yên weşandin çapkirin û belavkirina berhemên bi Kurdî berdewam e di çarçoveya bernameya xwe ya weşanê ya bihara 2012 an de romana pêşîn a nivîskar Eliyê Evdilrehman Gundê Mêrxasan bi tîpguheziya ji tîpên Kirîlî bo tîpên Latinî ya Mîdiya Têmûr Dîdara Têmûr û Têmûrê Xelîl bi pêdaçûna Şivanê Dêrîkî û bi edîtoriya Kawa Nemir weşand Gundê Mêrxasan berhema Eliyê Evdilrehman a pexşan a sêyemîn a ku cara pêşîn di sala 1968 an de li ser destê Neşîreta Hayastan ê li Yêrêwana paytextê Ermenistanê hatiye çapkirin piştî çil û pênc salan bo cara duduyan ji aliyê Weşanxaneya Lîsê ve li Amedê bi edîsyoneke birêkûpêk hate weşandin Eliyê Evdilrehmanê nivîskarê roman kurteçîrok û bendan helbestkar û wergêr di 29 ê Berfanbara sala 1920 î de li bakurê Kurdistanê li gundê Bayrekê yê bi ser Wanê ve ji dayîk bûye Kurê Evdilrehmanê Momin û Emîneya Nebî Begê ye Wan çaxan rewşa Kurdan li wê devera ew lê ji dayîk bûyî giran bû wexta ew şeş salî mala bavê wî tevî eşîreta Kurdan a mezin a Birûkiyan ji zilma Dîwana Romê reviya çû li welatê Şêwrê Yekîtiya Sovyetan hêwirî Eliyê Evdilrehman di panzdeh saliya xwe de li Nexçivana Komara Ezerbêcanê ya li ser tixûbê Îdirê dibistana gundê Şawlîka kuta kir Piştî vê ji ber tehlî û tengasiyên li wê deverê yên di wê heyamê de malbata wî koçî Ermenistanê kir Xeyn ji zaniştgeha Kurdan a li Yêrêwanê Eliyê Evdilrehman wisa jî Enstîtuya Bakûyê ya Pedagojiyê kuta kir Eliyê Evdilrehman salên beriya Şerê Cîhanê yê Duyemîn û di pey şer re girêdayî Wezareta Rewşenbîriyê ya Komara Ermenistanê çawa mamoste berpirsê dibistanê berpirsê para xwendinê li nehiyeya Basargêçarê niha Vardênîs di warê perwerdeyê de xebitî Her wiha Evdilrehman di heyna şerê mezin ê cîhanê yê duyemîn de tevî eniyên şer bû û li hemberî hêzên dijminên Yekîtiya Sovyetan wekî partîzan bo demeke dirêj şer kir Sala 1955 an dema ku li Yêrêwana paytextê Ermenistanê rojnameya Riya Teze yê dest bi weşana xwe kir mîna gelek kesan Eliyê Evdilrehman jî beşdarî rojnameyê bû û di wir de wekî rêveberê parekê xebitî wî bendên bi pirsên rojê ve girêdayî nivîsîn Bi vê yekê re jî nivîskariya Eliyê Evdilrehman a wêjeyê dest pê kir wî dest bi nivîsîna helbest û destanan kir Her wisa di van salan de dest pê kir hin berhemên wî di pirtûkên dersan ên bi Kurdî de derçûn Pirtûka wî ya pêşîn novela bi navê Morof e ya ku di 1957 an de di nava berhevoka Nivîskarên Kurdên Sovyetê de hate weşandin Novela wî ya duyemîn a bi navê Xatê Xanim di sala 1959 an de li Yêrêwanê çap bû Romana wî ya pêşîn Gundê Mêrxasan di 1968 an de li Yêrêwanê hate weşandin Romana wî ya duyemîn Şer Di Çiyayan De di sala 1989 an de li Yêrêwanê hate weşandin Berhemên helbestî yên Eliyê Evdilrehman ên ku bi mijarên xwe ve bêtir behsa kurdayetiyê û Kurdistanê dikin di sê pirtûkên bi navên Dê Hesreta Min û Gulistan ê de berhev bûne Eliyê Evdilrehman di 21 ê Rêbendana 1994 an de li Bakûya paytextê Ezerbêcanê koça dawî kir Gora wî li wir e Li gel nivîskarê Hewarî yê Heciyê Cindî nivîskarê romanên bi navê Şivanê Kurmanca Hopo û Dimdim

Le zehf bi fesal ha Kurd ruhe çiyayan in Ji Gunde Merxasan Li gel nıviskare Hewariye Heciye Cindi niviskare romanen bi nave Şivane Kurmanca Hopo u Dimdim Ereb Şemo niviskare romana bi nave Kurden Rewi Seide İbo yek ji giringtirın endamen niviskaren nifşe qonaxa Sovyetiye Eliye Evdirehman bi romana xwe ya duyemın a bi nave Gunde Merxasan ve Yerewan 1968 piştı berhema xwe ya bi nave Xate Xanim Yerewan 1959 bi riya gilıkirin a serpehatiya ela Kurdan a bi nave Çoloyan be ka bi çi awayi çune bajare Xoye ye li rojhilate Kurdistane li devereke li binetara çiyayan bi ci u war bune di şexse Rıza Efendiye zordest de hezen hereme çawa zor li wan kirine u bi hevkariya Şahe İrane çawa erışı ela giran kirine Kurden ve ele be çawa bi peşengiya sereke ele Çoloye Temur şere wan hemuyan kirine u bo demeke be ji pişta wan anıne erde be paşe çawa Çeme Erez derbas kirine u çune li devereke Nexçivana li peşberı Idire bi cı u war bune u di salen 1930 yi de çawa tevi pergala Yekitıya Sovyetan bune di dorana erdnigariyeke ne ew çend fireh de beşeke bıçuk ji sercema serpehatiya neteweya Kurd bi Kurdiyeke fambar li qeleme dide