Hacı Murat — Lev N Tolstoy

Tolstoy un üzerine uzun yıllar çalıştığı binlerce sayfa tarihi doküman inceleyerek yazdığı Hacı Murat yazarın olgunluk çağı eserleri arasında yer alıyor İmam Şamil in sağ kolu Hacı Murat ın hayatının gölgesinde sadakat cesaret aile gibi kavramlara eğiliyor Tolstoy Kafkasya da var olma mücadelesini şiirsel bir dille hafızalara kazırken abartıdan uzak kalmayı da başarıyor Kitaptaki deve dikeni metaforu coğrafyada yaşananlara odaklananların kalbine kıymık gibi batıyor Ayrıca bu kaba çirkin hâliyle deve dikeni narin kır çiçeklerinden oluşan buketime hiç yakışmamıştı Yerinde ne güzel duran çiçeği boşu boşuna mahvettiğim için üzülerek demetten çıkarıp attım

Hacı Murat uydurma bir hikaye değildir yaşanmış bir gerçektir büyük bir sanatçının kalemiyle romanlaştırılmış bir gerçek Eser Dağıstan ve Çeçenli dağlıların yirmi beş yıl 1834 1859 süren kurtuluş savaşlarının acıklı bir olayını canlandırıyor Yazarın bu olayı kendi gözleriyle görmesi yaşaması hele bu yazarın Tolstoy gibi büyük çapta bir sanatçı olması esere ayrı bir özellik veriyor Kafkas dağlılarının efsaneleşmiş önderi Şeyh Şamil bu eserin kahramanlarından biridir Batının Dağ Kartalı dediği bu halk adamı kudretli bir kumandan olduğu kadar mükemmel de bir devlet adamıydı Yokluktan varlık yaratmasını bilen gerçek bir önderdi

Tolstoy yaşamın ve ölümün anlamını ömrü boyunca arayan yaşamının sonuna doğru ölümün anlamını yaşamanın içinde bulan yaşamın amacının da tüm insanları sevmek tüm insanlığı kardeş bilmek olduğunu savunan büyük bir sanatçıdır

Hacı Murat ta Çeçenistan dağıstan bölgesinde kafkasyalı direnişçi Şeyh Şamil in yardımcısı Hacı Murat ın bu savaştaki kavgası ikilemi çelişkileri etkileyici ve sarsıcı bir biçimde anlatılır Rus ve kafkas çatışmasının içinde Rusların o dönemde Türklere bakış açısı Rus ve Türk kültürleri gelenekleri fikir ve düşün hayatı anlatır

ngin bir ailenin çocuğu olarak doğdu Önce annesini sonra babasını kaybetti yakınları tarafından büyütüldü Çocukluğundan beri gerçekleri incelemeye karşı ilgisi vardı Öğrenimini tamamlamak için Moskova ya gitti Çalışkan zeki bir öğrenci olarak başarı ve sevgi kazandı Voltaire i ve J J Rousseau yu okudu Eserlerinde bu iki yazarın kuvvetli etkisi görülür Köylüler arasında yaşadı Bir süre orduya girdi Kafkasya ya gitti 1845 te Kırım savaşı na subay olarak katıldı Sonra askerlikten ayrılıp Petersburg a gitti Bir kısım eserlerini sakin geçirdiği o yıllarda yazdı Sahip olduğu soyluluk ünvanı onu sıkıyordu Çok mütevazi bir hayatı vardı 1862 de evlendi

Cem Yayınevi Tolstoy un Anna Karenina Savaş ve Barış adlı dev yapıtları ve kısa hikayelerinden seçmeleri kapsayan Baskın dan sonra şimdi de Hacı Murat adlı uzun hikayesini sunar O dönem Kafkasyasının ve yöresel kahramanlarının Tolstoy un geniş hayal gücü ve şiirli diliyle anlatıldığı bu yapıt Rusça aslından ve tam olarak Nedin Önal tarafından Türkçeleştirilmiştir

Hacı Murat gökyüzünde artık yarıya kadar yükselmiş yıldızlara ve Samanyolu na bakınca gece yarınının çoktan geçtiğini sabah namazını kılma vaktinin geldiğini düşündü Hanefi den heybesinden eksik etmediği ibriğini istedi ve kepeneğini alarak suya gitti Ayakkabılarını çıkartıp abdestini aldı kepeneğinin üstünde yalın ayak namaza durdu Doğuya döndü önce ellerini kulaklarına götürdü sonra gözlerini kapadı ve bir dua okudu Diz üstü oturdu ve ibadetine başladı Namazı bitince eski yerine dönerek kepeneğinin üstüne oturdu Ellerini dizlerine koydu başını öne eğerek düşünmeye başladı Hacı Murat her zmaan şansına inanırdı Bir şey planlarken onu kesinlikle başaracağını düşünürdü Bugüne kadar sürekli başarmıştı Bazı ufak terslikler dışında bütün fırtınalı çetecilik hayatı boyunca bu böyle olmuştur

Dünya edebiyatının önde gelen yazarlarından Tolstoy Hacı Murat ta Şeyh Şamil in gözde komutanlarından Hacı Murat ın bir askeri plan gereği Ruslara teslim oluşunu ve onlarla anlaşmış gözükerek Şeyh Şamil e karşı bir harekata komutanlık edişini anlatmaktadır

Lev Tolstoy yaşadığı dönemin olaylarını çok iyi bir biçimde eserlerine aktarmıştır Okuyacağınız bu roman Tolstoy un gerçek olaylardan yola çıkarak yazdığı bir eserdir

Poltoraski Voronsof un yanına döneceği zaman arkadan bir atlı manganın kendisine yetişmek istediğini görmüştür Durdu Ve bu atlıları beklemeye başladı Atlıların önünde başındaki kalpağa beyaz sarık sarılı sırtında beyaz Çerkez ceketi altın kakmalı silahlara donanmış heybetli bir adam ilerlemekteydi Bu kahraman görünüşlü adam Hacı Murad dan başkası değildi Atını Poltoraski ye doğru sürerek Tatarca bir şeyler söyledi Poltaraski atının başını çekip anlamadığını ifade etmek için gülerek ellerini açtı Hacı Murad da aynı şekilde gülmüştü

Rus edebiyatının önde gelen yazarlarından L N Tolstoy 1828 1910 fikri yönü kadar edebi gücüyle de kendisini kabul ettirmiştir Eserlerine yaşadığı dönemin olaylarını ustalıkla aktaran yazar Kırım Savaşı sırasında orduda görev yapmış o bölgedeki gözlemleri sonucu Hacı Murat Baskın Kazaklar Sivastopol Öyküleri gibi ölmez eserlerini yazmıştır Hacı Murat Çarlık Rusyası nın Kafkaslar üzerinde tam bir hakimiyet kurabilmek için verdiği yaklaşık 50 yıllık 1817 1864 mücadele karşısında direnişin efsaneleştirdiği Şeyh Şamil den sonraki en ünlü kahramandır Yurt edinme hayata tutunma bağımsızlık tutsaklık ihanet ve iktidar sarmalında şekillenen bir davanın kahramanı olan Hacı Murat daha sonra Şeyh Şamil ile aralarındaki anlaşmazlık nedeni ile istemeyerek Ruslara sığınmıştır Ancak Hacı Murat ın adını tarih sayfalarına yazdırmasındaki asıl etken şüphesiz direnişinden çok Tolstoy un olgunluk dönemi romanları arasında yer alan dev eseridir Tolstoy Kırım Savaşı izlenimlerinden yola çıkarak 1896 1904 yılları arasında yazdığı Hacı Murat isimli romanında Şeyh Şamil in ünlü komutanının askeri dehasını Ruslarla olan gerçek ve ibret dolu mücadelesini o dönemdeki Rusların Türklere bakış açılarını Rusya nın yönetim biçimini Rus subaylarının yaşantılarını ve Türklerin yaşamını konu ediniyor Hacı Murat ın halihazırdaki mevcut çevirilerinin çoğu ikinci dilden çeviri olduğu için eserin aslını ve ruhunu yansıtmaktan veya çevirilerin çok eski olması dolayısıyla günümüz Türkçesinden ve anlaşılırlıktan uzak olması bütün bunlara bağlı olarak eseri okurken vereceği zevkin kaybolması önemli bir husustur

Tolstoy 1828 1910 Kırım Savaşı sırasında orduda görev yapmış o bölgedeki gözlemleri sonucu Hacı Murat Baskın Kazaklar Sivastopol Öyküleri gibi ölmez eserlerini yaratmıştır Kafkaysa da Çeçenistan Dağısan bölgesinde bağımsızlık savaşı veren Şeyh Şamil in yardımcısı Hacı Murat kahramanlıklarıyla ün salmış daha sonra aralarındaki anlaşmazlık nedeni ile istemeyerek Ruslara sığınmıştır Tolstoy bu böyük öyküsünde o dönemdeki Rusların Türklere bakışlarını Rusya nın yönetim biçimini Rus subaylarının yaşantılarını ve Türklerin yaşamlarını çok güzel anlatmıştır Rusça aslından ve tam metin olarak Ahmet Ekeş tarafından Türkçe ye çevrilmiştir

Kafkasya nın yüzlerce yıldır süren dramını gözler önüne seren Hacı Murat Tolstoy un farklı romanlarından biri Şeyh Şamil e baş kaldırarak Ruslar a sığınan onlardan beklediği desteği alamadığı için kaçan ve ailesini kurtarmak için yollara düşen Hacı Murat ile bir avuç Müridi nin başından geçen içler acısı serüven ve bu macera sonunda kaybedilen hayatların anlatıldığı kitap aslında bir kahramanlık destanı