Hakimin Takdir Görevi ve Takdirin Sınırları — Yaşar Şahin Anıl

HAKİMİN TAKDİR GÖREVİ VE TAKDİRİN SINIRLARI YAŞAR ŞAHİN ANIL Emekli Hakim ÖNSÖZ 3 İÇİNDEKİLER 7 GİRİŞ A ADALET KAVRAMI 13 B DEVLET KATINDA ÇAĞDAŞ GELİŞMELER 16 C HUKUK KURALLARININ UYGULANMASI 20 D HAKİMİN TAKDİR GÖREVİ 23 BİRİNCİ BÖLÜM HUKUKTA TAKDİR İŞLEVİ A HUKUKTA TAKDİR KAVRAMI 28 I Hakimlerin Takdir İşlevi 30 II Hakim Takdirinin Kişiselliği 31 III Takdir İşlevinin Hukuk Tarihindeki Yeri 32 a Roma Hukukunda Hakimin Takdir Yetkisi 33 b İslâm Hukukunda Hakimin Takdir Yetkisi 35 B TAKDİR GÖREVİNİN YAPISI VE İÇERİĞİ 42 I Yasal Boşlukların Doldurulmasında Hakimin Takdir Yetkisi 48 II Yasaların Açıkça Takdire Bıraktığı Konularda Takdir Yetkisi 51 a Özel Hukuk Yönünden Hakimlerin Takdir Yetkileri 52 b Kamu Hukuku Yönünden Hakimlerin Takdir Yetkileri 55 1 İdare Hukuku Açısından Hakimin Takdir Yetkisi 56 2 Ceza Hukuku Açısından Hakimin Takdir Yetkisi 57 III Uygulama İşlemlerinde Gösterilecek Doğal ve Zorunlu Zihin Çabasında Takdir 59 a Olayın Niteliğinin Saptanması ve Uygulanacak Kanun Hükmünün Belirlenmesi Evresinde Hakimin Takdir Yetkisi 63 b Delillerin Niteliğinin Belirlenmesi Evresinde Hakimin Takdir Yetkisi 63 1 Özel Hukukta Delillerin Niteliğinin Belirlenmesi Evresinde Hakimin Takdir Yetkisi 64 2 İdare Hukukunda Delillerin Niteliğinin Belirlenmesi Evresinde Hakimin Takdir Yetkisi 65 3 Ceza Hukukunda Delillerin Niteliğinin Belirlenmesi Evresinde Hakimin Takdir Yetkisi 65 İKİNCİ BÖLÜM TAKDİR YETKİSİNİN DENETİMİ A TAKDİR YETKİSİ MUTLAK DEĞİLDİR 70 I Takdir Yetkisi Yasadan Kaynaklanır 71 a Yasanın İzin Vermediği Konularda Takdir Yetkisi Kullanılamaz 72 b Takdir Yetkisi Ancak Yasal Sınırlar İçinde Kullanılabilir 73 1 Hakimin Takdir Yetkisi Hakkaniyetle Uygulanmalıdır 73 2 Hakimin Takdir Yetkisi Yasal Ölçüler ve Mantık Kurallarına Uygun Olmalıdır 74 II Hakimin Takdir Yetkisi Görevli Olduğu Yargı Alanına Özgüdür 74 III Takdir Yetkisi Denetime Tabidir 75 B HAKİM TAKDİR YETKİSİNİ KULLANMAK ZORUNDADIR 76 C TAKDİR YETKİSİNİN YASAYA AYKIRI KULLANILMASI SORUMLULUK DOĞURUR 77 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM TAKDİR GÖREVİNİN UYGULANMASI A TAKDİR GÖREVİ YASADAN KAYNAKLANMALIDIR 82 I Takdir Yasal Olmalıdır 83 a Takdir Ulusal Mevzuata Dayanmakla Yasallık Kazanır 85 b Takdir Milletlerarası Antlaşmalara Dayanmakla da Yasallık Kazanır 86 II Takdire Esas Olacak Deliller Yasal Usullere Uygun Olarak Toplanmalıdır 88 a Takdire İlişkin Delillerin Toplanması Evresinde İnsanlığın Yargısal Deneyimleri Göz Önünde Tutulmak Gerekir 90 1 Takdire İlişkin Delilerin Toplanmasında İnsanlığın Hukuk Alanındaki Gelişmeleri Yol Gösterici Olmalıdır 92 2 Takdire İlişkin Delillerin Toplanmasında Türk Hukuk Tarihinin Verilerinden de Yararlanılmalıdır 97 b Takdire Dayanak Oluşturacak Delillerin Toplanmasında Ulusal ve Uluslararası Hukuk Kurallarının Belirlediği Usuller Aynen Uygulanmalıdır 103 1 Mahkemelere Başvurular Engellenmemeli ve Zorlaştırılmamalıdır 106 2 Mahkemeler Tarafsız ve Bağımsız Olmalıdır 107 3 Duruşmalar Kamuya Açık Olmalıdır 108 4 Masumiyet Karinesi Uygulanmalıdır 109 5 Savunma Hakkı Tanınmalı ve Kısıtlanmamalıdır 110 6 Kararlar Gerekçeli Olmalıdır 113 7 Davalar Makul Bir Süre İçinde Karara Bağlanmalıdır 113 B TAKDİR MAKUL OLMALIDIR 115 I Takdir Mantık Bilim ve İnsanlığın Evrensel Değerlerine Aykırı Olmamalıdır 116 a Takdir Mantık Kurallarına Aykırı Olmamalıdır 116 b Takdir İnsanlığın Evrensel Değerlerine Uygun Olmalıdır 119 c Takdir Bilimsel Bulgularla Çatışmamalıdır 120 II Takdir Uygulanışı Usul Kurallarına Ters Düşmemelidir 121 a Takdirde Tabula Rasa İlkesi Uygulanmalıdır 121 b Takdirde Gerekli Olan Bütün Araştırmalar Yapılmalıdır 122 c Toplanan Delillerden Sonuç Çıkarmada Belli Kurallara Uyulmalıdır 124 1 Toplanan Deliller Bir Bütün Olarak Değerlendirilmelidir 124 2 Takdir Delillerin Niteliğine Uygun Olmalıdır 125 3 Takdirin Gerekçesi Kararda Yazılı Olmalıdır 125 4 Yerinde Bir Takdire Varabilmek İçin Adaletle Hüküm Verilmelidir 127 Adaletle Hüküm Verebilmek İçin Hakkaniyete Uyulmalıdır 128