Hanefi İllet Teorisi — Ünal Yerlikaya

Fıkhî ve hukukî düzenlemeler bakımından kıyasın varlığını işlevsel kılan bu yönüyle kıyasa ilişkin yaklaşım farklılıklarının ağırlık noktasını oluşturan unsur illettir Bir ekolün illet teorisinin kavranması ise büyük ölçüde teorinin üzerine kurulu olduğu kavramların o ekolün terminolojisinde hangi içeriğe karşılık geldiğinin bilinmesiyle mümkündür Hanefî teori bakımından ilki ma kûlü l manâ mülâemet ve te sîr ikincisi de ismen illet ma nen illet ve hükmen illet olmak üzere iki kavram grubunun öne çıktığı görülmektedir Sözü edilen kavramlardan hareketle bu çalışmada hanefî teoride ma kûlü l mananın hangi anlamda kullanıldığı te sîr ma kûlü l manâ ilişkisinin nasıl bir ilişki olduğu genel kural mantığının hanefî teoriyi biçimselliğe iten bir yönünün bulunup bulunmadığı asıl istisna ilişkisinin hangi yönüyle teoriyi şekillendiren bir işleve sahip olduğu ismen sûreten illet ma nen illet hükmen illet ayırımına niçin gereksinim duyulduğu ve nihayet şer îlik rasyonellik dengesinde teorinin nereye oturduğu türünden sorulara cevap aranmaya çalışılmıştır Dolayısıyla bu çalışmanın okuyucusunun zihninde hanefî teoride şer îlik rasyonellik dengesinin kurgulanma biçimine böylelikle hanefî illet teorisinin ve hukuk düşüncesinin rasyonel karakterine ilişkin genel yargıların oluşmasına katkı sağlaması umulmaktadır