Hoca Nazar Hüveyda Rahat ı Dil — Funda Toprak

Bu çalışma Çağatay Türkçesinin Klasik sonrası dönem şairlerinden Hüveyda nın Rāhat ı Dil adlı mesnevisi üzerinedir Mesnevi didaktik dini ve ahlaki bir içerikle sade bir üslupla kaleme alınmıştır Şair mesnevini Farsça yerine Türkçe yazdığını belirtirken bilinçli bir bakış sergiler İçerisinde pek çok hadis rivayeti ile birlikte anlatılan kıssalar göze çarpar Bu kıssalarda namaz oruç zekat Kur an ı Kerim i okumak ve öğretmek anaya babaya saygı ahlaklı olmak zina etmemek faiz almamak şarap içmemek gibi İslamın temel ibadet ve ahlak kaideleri öğütler verilerek anlatılır Şair sık sık kendisinin günahkar olduğunu kıyamet günü ne yapacağını bilemediğini belirterek büyük bir alçak gönüllülükle çoğu zaman ey kardeşlerim ey Müslümanlar diye seslenerek güzel ahlakı önerir kötü işlerden sakınmaları için uyarır Eserin bu didaktik yanına rağmen sıkıcı olmadığını konu geçişlerinin ustaca yapıldığını söylemek mümkündür Eserde altı adet kıyamet name ile birlikte cehennem ve cennetin özelliklerinin anlatıldığı hikayeler bulunmaktadır Rāhat ı Dil de Çağatay Türkçesiyle yazılmış bir de İbrahim Edhem Kıssası yer almaktadır Hüveyda kullandığı söz varlığı ile döneminin önemli şairlerindendir iyi bir eğitim aldığı Arapça ve Farsçayı bildiği görülmektedir Bu bağlamda aynı sözcüğün üç dildeki karşılıklarını metinde bulmak mümkündür Buna rağmen özellikle terimleri Türkçeleştirmede çok başarılıdır Riba hor yerine kullandığı sud alguçı bunun örneklerindendir Rāhat ı Dil de çok sayıda mecaz deyim ve atasözü bulabilmek de mümkündür Bu da Hüveyda nın eserini Çağatay Türkçesi açısından önemli ve değerli kılmaktadır Çalışmada metne dayalı anlamlandırma yapılan bir gramatikal dizin bulunmaktadır Çalışmanın Çağatay Türkçesinin Klasik Sonrası Döneminin anlaşılmasına yardımcı olacağı ayrıca söz varlığı ile Türkoloji sahasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir

Bu çalışma Çağatay Türkçesinin Klasik sonrası dönem şairlerinden Hüveyda nın Rahat ı Dil adlı mesnevisi üzerinedir Mesnevi didaktik dini ve ahlaki bir içerikle sade bir üslupla kaleme alınmıştır Şair mesnevini Farsça yerine Türkçe yazdığını belirtirken bilinçli bir bakış sergiler İçerisinde pek çok hadis rivayeti ile birlikte anlatılan kıssalar göze çarpar Bu kıssalarda namaz oruç zekat Kur an ı Kerim i okumak ve öğretmek anaya babaya saygı ahlaklı olmak zina etmemek faiz almamak şarap içmemek gibi İslamın temel ibadet ve ahlak kaideleri öğütler verilerek anlatılır Şair sık sık kendisinin günahkar olduğunu kıyamet günü ne yapacağını bilemediğini belirterek büyük bir alçak gönüllülükle çoğu zaman ey kardeşlerim ey Müslümanlar diye seslenerek güzel ahlakı önerir kötü işlerden sakınmaları için uyarır Eserin bu didaktik yanına rağmen sıkıcı olmadığını konu geçişlerinin ustaca yapıldığını söylemek mümkündür Eserde altı adet kıyamet name ile birlikte cehennem ve cennetin özelliklerinin anlatıldığı hikayeler bulunmaktadır Rahat ı Dil de Çağatay Türkçesiyle yazılmış bir de İbrahim Edhem Kıssası yer almaktadır Hüveyda kullandığı söz varlığı ile döneminin önemli şairlerindendir iyi bir eğitim aldığı Arapça ve Farsçayı bildiği görülmektedir Bu bağlamda aynı sözcüğün üç dildeki karşılıklarını metinde bulmak mümkündür Buna rağmen özellikle terimleri Türkçeleştirmede çok başarılıdır Riba hor yerine kullandığı sud alguçı bunun örneklerindendir Rahat ı Dil de çok sayıda mecaz deyim ve atasözü bulabilmek de mümkündür Bu da Hüveyda nın eserini Çağatay Türkçesi açısından önemli ve değerli kılmaktadır Çalışmada metne dayalı anlamlandırma yapılan bir gramatikal dizin bulunmaktadır Çalışmanın Çağatay Türkçesinin Klasik Sonrası Döneminin anlaşılmasına yardımcı olacağı ayrıca söz varlığı ile Türkoloji sahasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir

Bu çalışma Çağatay Türkçesinin Klasik sonrası dönem şairlerinden Hüveyda nın Rāhat ı Dil adlı mesnevisi üzerinedir Mesnevi didaktik dini ve ahlaki bir içerikle sade bir üslupla kaleme alınmıştır Şair mesnevini Farsça yerine Türkçe yazdığını belirtirken bilinçli bir bakış sergiler İçerisinde pek çok hadis rivayeti ile birlikte anlatılan kıssalar göze çarpar Bu kıssalarda namaz oruç zekat Kur an ı Kerim i okumak ve öğretmek anaya babaya saygı ahlaklı olmak zina etmemek faiz almamak şarap içmemek gibi İslamın temel ibadet ve ahlak kaideleri öğütler verilerek anlatılır Şair sık sık kendisinin günahkar olduğunu kıyamet günü ne yapacağını bilemediğini belirterek büyük bir alçak gönüllülükle çoğu zaman ey kardeşlerim ey Müslümanlar diye seslenerek güzel ahlakı önerir kötü işlerden sakınmaları için uyarır Eserin bu didaktik yanına rağmen sıkıcı olmadığını konu geçişlerinin ustaca yapıldığını söylemek mümkündür Eserde altı adet kıyamet name ile birlikte cehennem ve cennetin özelliklerinin anlatıldığı hikayeler bulunmaktadır Rāhat ı Dil de Çağatay Türkçesiyle yazılmış bir de İbrahim Edhem Kıssası yer almaktadır Hüveyda kullandığı söz varlığı ile döneminin önemli şairlerindendir iyi bir eğitim aldığı Arapça ve Farsçayı bildiği görülmektedir Bu bağlamda aynı sözcüğün üç dildeki karşılıklarını metinde bulmak mümkündür Buna rağmen özellikle terimleri Türkçeleştirmede çok başarılıdır Riba hor yerine kullandığı sud alguçı bunun örneklerindendir Rāhat ı Dil de çok sayıda mecaz deyim ve atasözü bulabilmek de mümkündür Bu da Hüveyda nın eserini Çağatay Türkçesi açısından önemli ve değerli kılmaktadır Çalışmada metne dayalı anlamlandırma yapılan bir gramatikal dizin bulunmaktadır Çalışmanın Çağatay Türkçesinin Klasik Sonrası Döneminin anlaşılmasına yardımcı olacağı ayrıca söz varlığı ile Türkoloji sahasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir