Hüseyin Ali Efendi Riyazü r Rahme — Gülay Karaman

Edebiyat tarih ve İslami ilimler alanında kaleme aldığı eserler ve bu eserler üzerine yapılan çalışmalar Hüseyin Âlî Efendi nin 17 yüzyıl Osmanlı toplumunda çok yönlü bir âlim ve sanatçı olduğunu göstermektedir Eserleri arasında Riyâzü r rahme müellifin nesir alanındaki ustalığını ve İslami ilimlerdeki derinliğini göstermesi bakımından ayrı bir öneme sahiptir Riyâzü r rahme İslam ın esaslarını ayet ve hadislerin ışığında ele alan dinî ilmî ve edebî bir eserdir Eser mukaddime olarak nitelenebilecek bir giriş ravza adı verilen beş bölüm ve bu beş ravzanın sonuna eklenmis Allah ın rahmetine dair bir bölümden meydana gelmiştir Eserde her bir ravzada sırasıyla tevhid namaz oruç zekât ve hac hakkında bilgi verilmiştir Hüseyin Âlî Efendi nin Riyâzü r rahme adlı eseri müstakil bir konu olarak İslam ın esaslarını ele alması ayrıca Allah ın rahmetinin genişliğini ön plana çıkaran hadisler doğrultusunda erkân ı hamseyi islemesi bakımından orijinal bir eserdir Eserde müjdeleyici ayet ve hadislerin yanında Allah ın kahrını ve cehennem azabını tasvir eden ayet ve hadislere de yer verilmiş olmakla birlikte eserin geneline hâkim olan düşünce Allah ın rahmetinin genişliği ve Allah ın rahmetinden ümit kesmeyin Kur ân ı Kerîm Zümer 39 53 ayetinde emredildiği üzre Allah tan ümit kesmemektir Riyâzü r rahme Osmanlı toplumunun dinî sosyolojik ve psikolojik ihtiyaçlarına cevap verecek nitelikte kaleme alınmıştır Erkân ı hamsenin ayet ve hadisler ışığında izahı ayrıca muhtevaya uygun olarak zikredilen çeşitli kıssa ve hikâyeler aracılığıyla erkân ı hamşeye riayet hususunda Müslümanların gayretini perçinlemek ve kişinin tereddütlerinin önüne geçmek amaçlanmıştır Eserin sonunda bir Müslüman için imansız ölmekten daha büyük bir korkunun olmayacağı belirtilerek bu korkunun önuüne geçecek kişiyi bu tereddütlerden kurtaracak kıssa ve nüktelere yer verilmiştir Buna göre Allah ın aciz bir kulu bile verdiği ihsanı geri almazken mutlak zenginlik ve merhamet sahibi Allah ın kuluna ihsan ettiği iman nimetini ondan geri alması mümkün değildir Aktarılan hikâyenin bitiminde yer verilen İmdi bir segban bu de lü gedalığı ile kendü ašasını girü almakdan imtina eyleye híç ol Padişah ı mušlak bende i mü mine igsan eyledügi ašiyye i ímanı girü alur mı Riyâzü r rahme vr 58b sözleri okuyucuyu soru yoluyla ikna etmeye yöneliktir

Edebiyat tarih ve İslami ilimler alanında kaleme aldığı eserler ve bu eserler u zerine yapılan çalışmalar Hu seyin Âlî Efendi nin 17 yu zyıl Osmanlı toplumunda çok yönlu bir âlim ve sanatçı olduğunu göstermektedir Eserleri arasında Riyâzu r rahme mu ellifin nesir alanındaki ustalığını ve İslami ilimlerdeki derinliğini göstermesi bakımından ayrı bir öneme sahiptir Riyâzu r rahme İslam ın esaslarını ayet ve hadislerin ışığında ele alan dinî ilmî ve edebî bir eserdir Eser mukaddime olarak nitelenebilecek bir giriş ravza adı verilen beş bölu m ve bu beş ravzanın sonuna eklenmis Allah ın rahmetine dair bir bölu mden meydana gelmiştir Eserde her bir ravzada sırasıyla tevhid namaz oruç zekât ve hac hakkında bilgi verilmiştir Hu seyin Âlî Efendi nin Riyâzu r rahme adlı eseri mu stakil bir konu olarak İslam ın esaslarını ele alması ayrıca Allah ın rahmetinin genişliğini ön plana çıkaran hadisler doğrultusunda erkân ı hamseyi islemesi bakımından orijinal bir eserdir Eserde mu jdeleyici ayet ve hadislerin yanında Allah ın kahrını ve cehennem azabını tasvir eden ayet ve hadislere de yer verilmiş olmakla birlikte eserin geneline hâkim olan du şu nce Allah ın rahmetinin genişliği ve Allah ın rahmetinden u mit kesmeyin Kur ân ı Kerîm Zu mer 39 53 ayetinde emredildiği u zre Allah tan u mit kesmemektir Riyâzu r rahme Osmanlı toplumunun dinî sosyolojik ve psikolojik ihtiyaçlarına cevap verecek nitelikte kaleme alınmıştır Erkân ı hamsenin ayet ve hadisler ışığında izahı ayrıca muhtevaya uygun olarak zikredilen çeşitli kıssa ve hikâyeler aracılığıyla erkân ı hamşeye riayet hususunda Mu slu manların gayretini perçinlemek ve kişinin tereddu tlerinin önu ne geçmek amaçlanmıştır Eserin sonunda bir Mu slu man için imansız ölmekten daha bu yu k bir korkunun olmayacağı belirtilerek bu korkunun önu ne geçecek kişiyi bu tereddu tlerden kurtaracak kıssa ve nu ktelere yer verilmiştir Buna göre Allah ın aciz bir kulu bile verdiği ihsanı geri almazken mutlak zenginlik ve merhamet sahibi Allah ın kuluna ihsan ettiği iman nimetini ondan geri alması mu mku n değildir Aktarılan hikâyenin bitiminde yer verilen İmdi bir segbān bu deŋlu gedālığı ile kendu ašāsını giru almaķdan imtinā eyleye híç ol Pādişāh ı mušlaķ bende i mu mine iģsān eyledu gi ašiyye i ímānı giru alur mı Riyâzu r rahme vr 58b sözleri okuyucuyu soru yoluyla ikna etmeye yöneliktir