İbni Haldun Tarih Biliminin Doğuşu

Hak ettiği ilgiyi ne Doğu da ne de Batı da gören 14 yüzyılda yaşamış Arap düşünür I bni Haldun un önemini A Toynbee şu sözlerle dile getiriyor I bni Haldun öyle bir tarih felsefesi tasarlamıs ve ortaya koymus tur ki bugüne kadar hiçbir yetenek hiçbir dönemde hiçbir ülkede böylesine büyük bit yapıt yaratamamıs tır I bni Haldun un tarihin bilim olarak dog us unu simgeleyen yapıtı Mukaddime Ortaçag Arap uygarlıg ının sönmeye yüz tuttug u bir sırada kaleme alındığından İbni Haldun u ve düşüncelerini dog rudan izleyen bir akım ortaya çıkmadığı gibi bu düs ünce daha sonraki yüzyıllarda unutulmaya yüz tuttu Yakın tarihte yeniden keşfedilen I bni Haldun un tarih biliminin kurucuları arasında sayıp hakkını teslim etmekle kalmayıp düşüncesinin de derinlerine inme çabasına girersek yalnızca geçmişin olaylarından ve düşüncelerinden dersler çıkarmakla kalmayacak aynı zamanda bugünümüzü anlamaya ve geleceg i kurtarmaya adım atmış da olacağız I bni Haldun 14 yüzyılda toplumların iktisadi sosyal ve siyasi kos ullarının bilimsel bir çözümlemesini yaparken bir takım temel tarihsel sorunları ortaya koyuyordu Ortaçag a ilis kin yapıları iktisadi toplumsal ve siyasal evrimi yavas latan ya da engelleyen yapıları betimliyordu İşte bu gecikme yabancı güçlerin etkileriyle birles erek birkaç yüzyıl sonra sömürgecilig i olanaklı kılacak sömürgecilik de azgelis mis lik olgusunun ortaya çıkıs ını getirecekti I bni Haldun Kuzey Afrika tarihini yüzyıllar boyunca kesintiye ug ratan siyasal daha sonra iktisadi ve toplumsal bas arısızlıklar dizisini son derece yöntemli bir biçimde irdeleyen ve durgunluk nedenlerini bir tanrısallıkta ya da dıs güçlerin etkisinde deg il yas adıg ı toplumun iç yapısında arayan bir düşünür oldu Onun tarih anlayıs ı Avrupa da iktisadi ve toplumsal alanlarda yürütülen aras tırmalar sayesinde ancak XIX yüzyılın sonuna dog ru gelis ecekti Ancak Aziz Augustinus Machiavelli ya da Montesquieu ile kıyaslanabilecek bir düşünür olan I bni Haldun un yapıtını yas adıg ımız dönemin sorunlarıyla bağlantılandırıp bugünün kavramlarıyla ele almak onun düs üncesini as ırı ölçüde modernles tirmek ya da çarpıtmak değil tam tersine onun düs üncesinin gerçek zenginlig ini ortaya çıkarmaktan Yves Lacoste da İbni Haldun da bu yoldan ilerliyor