İlah Tasavvurları ve Kur an Yorumuna Etkileri — Faruk Özdemir

Allah ın muttakiler için hidâyet kaynağı olarak gönderdiği son mesajı Kur ân ı maksad ı ilâhîye uygun şekilde anlama ve yorumlama çabası içerisindeki müfessirlerin farklı te villerde bulunmalarına birçok faktör etki etmiştir Bu faktörler hem Kur ân naslarının ihtiva ettiği müteşâbih müphem müşkil mücmel âyetler çok anlamlı lafızlar gibi bizzat Kur ân ı Kerîm in kendisinden kaynaklanan faktörlerdir hem de yorumcunun bilgi birikimi kültürü yaşadığı sosyo politik çevre naslara yaklaşımda kullandığı değişik metotlar mezhebî önyargılar gibi Kur ân yorumcusunun kendisinden kaynaklanan faktörlerdir Müfessirlerin Kur ân âyetlerini farklı anlama ve yorumlamalarına etki eden unsurlardan biri de sahip oldukları Allah tasavvurlarıdır Müfessirlerden bir kısmı Eş ariyye nin mutlak mürîd ve tam mâlik bir Allah tasavvurunu merkeze alarak âyetleri yorumlamışlar bir kısmı da Mu tezile nin mutlak âdil ve tam hakîm bir ilah tasavvurunu düşünce sistemlerinin merkezine alıp yorum geliştirmişlerdir Bir kısmı ise Mâtürîdî nin mutlak hikmetçi yaklaşımını benimseyerek Kur ânî nasları bu ilah tasavvurunu merkeze alarak yorumlamışlardır İslâm düşüncesindeki bu kelâm ekollerinin ilah tasavvurları dışında bir başka eğilim daha vardır ki bunu ilkeli özgürlükçü yaklaşım olarak ifade edebiliriz Müfessirler hangi ekolün ilah telakkisini benimsemişlerse âyetleri o ilah tasavvuruna mutabık olacak şekilde te vil etmişlerdir Bunun neticesinde aynı nasları ele alıp yorumlamalarına rağmen birbirinden tamamen farklı taban tabana zıt te viller ortaya çıkmıştır İşte elinizdeki bu eserde hem söz konusu ekollerin ve kelâmî eğilimlerin Allah tasavvurları ya da ilah düşünceleri açık ve net olarak ortaya konulmaya çalışılmış hem de bu ilah tasavvurlarını benimseyen müfessirlerin zihinlerine yerleşen bu ilah telakkileriyle âyetleri yorumlama biçimlerine nasıl yansıdığı tespit edilmeye çalışılmıştır Müfessirlerin ilah tasavvurlarının Kur ân yorumuna yansımalarını tespit etmek gayesiyle öncellikle Eş arî müfessir olması hasebiyle Fahruddîn er Râzî nin v 606 1209 Mefâtîhu l Ğayb adlı tefsiri Mu tezilî müfessir Zemahşerî nin v 538 1144 el Keşşâf an Hakâiki Ğavâmidi t Tenzîl ve Uyûni l Ekâvîl fî Vucûhi t Te vîl adlı eseri ile Mâtürîdî nin v 333 944 Te vîlâtü l Kur ân adlı eseri esas alınarak değerlendirmeler yapılmıştır

Allah ın muttakiler için hidâyet kaynağı olarak gönderdiği son mesajı Kur ân ı maksad ı ilâhîye uygun şekilde anlama ve yorumlama çabası içerisindeki müfessirlerin farklı te villerde bulunmalarına birçok faktör etki etmiştir Bu faktörler hem Kur ân naslarının ihtiva ettiği müteşâbih müphem müşkil mücmel âyetler çok anlamlı lafızlar gibi bizzat Kur ân ı Kerîm in kendisinden kaynaklanan faktörlerdir hem de yorumcunun bilgi birikimi kültürü yaşadığı sosyo politik çevre naslara yaklaşımda kullandığı değişik metotlar mezhebî önyargılar gibi Kur ân yorumcusunun kendisinden kaynaklanan faktörlerdir Müfessirlerin Kur ân âyetlerini farklı anlama ve yorumlamalarına etki eden unsurlardan biri de sahip oldukları Allah tasavvurlarıdır Müfessirlerden bir kısmı Eş ariyye nin mutlak mürîd ve tam mâlik bir Allah tasavvurunu merkeze alarak âyetleri yorumlamışlar bir kısmı da Mu tezile nin mutlak âdil ve tam hakîm bir ilah tasavvurunu düşünce sistemlerinin merkezine alıp yorum geliştirmişlerdir Bir kısmı ise Mâtürîdî nin mutlak hikmetçi yaklaşımını benimseyerek Kur ânî nasları bu ilah tasavvurunu merkeze alarak yorumlamışlardır İslâm düşüncesindeki bu kelâm ekollerinin ilah tasavvurları dışında bir başka eğilim daha vardır ki bunu ilkeli özgürlükçü yaklaşım olarak ifade edebiliriz Müfessirler hangi ekolün ilah telakkisini benimsemişlerse âyetleri o ilah tasavvuruna mutabık olacak şekilde te vil etmişlerdir Bunun neticesinde aynı nasları ele alıp yorumlamalarına rağmen birbirinden tamamen farklı taban tabana zıt te viller ortaya çıkmıştır İşte elinizdeki bu eserde hem söz konusu ekollerin ve kelâmî eğilimlerin Allah tasavvurları ya da ilah düşünceleri açık ve net olarak ortaya konulmaya çalışılmış hem de bu ilah tasavvurlarını benimseyen müfessirlerin zihinlerine yerleşen bu ilah telakkileriyle âyetleri yorumlama biçimlerine nasıl yansıdığı tespit edilmeye çalışılmıştır Müfessirlerin ilah tasavvurlarının Kur ân yorumuna yansımalarını tespit etmek gayesiyle öncellikle Eş arî müfessir olması hasebiyle Fahruddîn er Râzî nin v 606 1209 Mefâtîhu l Ğayb adlı tefsiri Mu tezilî müfessir Zemahşerî nin v 538 1144 el Keşşâf an Hakâiki Ğavâmidi t Tenzîl ve Uyûni l Ekâvîl fî Vucûhi t Te vîl adlı eseri ile Mâtürîdî nin v 333 944 Te vîlâtü l Kur ân adlı eseri esas alınarak değerlendirmeler yapılmıştır

Allah ın muttakiler için hidâyet kaynağı olarak gönderdiği son mesajı Kur ân ı maksad ı ilâhîye uygun şekilde anlama ve yorumlama çabası içerisindeki müfessirlerin farklı te villerde bulunmalarına birçok faktör etki etmiştir Bu faktörler hem Kur ân naslarının ihtiva ettiği müteşâbih müphem müşkil mücmel âyetler çok anlamlı lafızlar gibi bizzat Kur ân ı Kerîm in kendisinden kaynaklanan faktörlerdir hem de yorumcunun bilgi birikimi kültürü yaşadığı sosyo politik çevre naslara yaklaşımda kullandığı değişik metotlar mezhebî önyargılar gibi Kur ân yorumcusunun kendisinden kaynaklanan faktörlerdir Müfessirlerin Kur ân âyetlerini farklı anlama ve yorumlamalarına etki eden unsurlardan biri de sahip oldukları Allah tasavvurlarıdır Müfessirlerden bir kısmı Eş ariyye nin mutlak mürîd ve tam mâlik bir Allah tasavvurunu merkeze alarak âyetleri yorumlamışlar bir kısmı da Mu tezile nin mutlak âdil ve tam hakîm bir ilah tasavvurunu düşünce sistemlerinin merkezine alıp yorum geliştirmişlerdir Bir kısmı ise Mâtürîdî nin mutlak hikmetçi yaklaşımını benimseyerek Kur ânî nasları bu ilah tasavvurunu merkeze alarak yorumlamışlardır İslâm düşüncesindeki bu kelâm ekollerinin ilah tasavvurları dışında bir başka eğilim daha vardır ki bunu ilkeli özgürlükçü yaklaşım olarak ifade edebiliriz Müfessirler hangi ekolün ilah telakkisini benimsemişlerse âyetleri o ilah tasavvuruna mutabık olacak şekilde te vil etmişlerdir Bunun neticesinde aynı nasları ele alıp yorumlamalarına rağmen birbirinden tamamen farklı taban tabana zıt te viller ortaya çıkmıştır İşte elinizdeki bu eserde hem söz konusu ekollerin ve kelâmî eğilimlerin Allah tasavvurları ya da ilah düşünceleri açık ve net olarak ortaya konulmaya çalışılmış hem de bu ilah tasavvurlarını benimseyen müfessirlerin zihinlerine yerleşen bu ilah telakkileriyle âyetleri yorumlama biçimlerine nasıl yansıdığı tespit edilmeye çalışılmıştır Müfessirlerin ilah tasavvurlarının Kur ân yorumuna yansımalarını tespit etmek gayesiyle öncellikle Eş arî müfessir olması hasebiyle Fahruddîn er Râzî nin v 606 1209 Mefâtîhu l Ğayb adlı tefsiri Mu tezilî müfessir Zemahşerî nin v 538 1144 el Keşşâf an Hakâiki Ğavâmidi t Tenzîl ve Uyûni l Ekâvîl fî Vucûhi t Te vîl adlı eseri ile Mâtürîdî nin v 333 944 Te vîlâtü l Kur ân adlı eseri esas alınarak değerlendirmeler yapılmıştır

Allah ın muttakiler için hidâyet kaynağı olarak gönderdiği son mesajı Kur ân ı maksad ı ilâhîye uygun şekilde anlama ve yorumlama çabası içerisindeki müfessirlerin farklı te villerde bulunmalarına birçok faktör etki etmiştir Bu faktörler hem Kur ân naslarının ihtiva ettiği müteşâbih müphem müşkil mücmel âyetler çok anlamlı lafızlar gibi bizzat Kur ân ı Kerîm in kendisinden kaynaklanan faktörlerdir hem de yorumcunun bilgi birikimi kültürü yaşadığı sosyo politik çevre naslara yaklaşımda kullandığı değişik metotlar mezhebî önyargılar gibi Kur ân yorumcusunun kendisinden kaynaklanan faktörlerdir Müfessirlerin Kur ân âyetlerini farklı anlama ve yorumlamalarına etki eden unsurlardan biri de sahip oldukları Allah tasavvurlarıdır Müfessirlerden bir kısmı Eş ariyye nin mutlak mürîd ve tam mâlik bir Allah tasavvurunu merkeze alarak âyetleri yorumlamışlar bir kısmı da Mu tezile nin mutlak âdil ve tam hakîm bir ilah tasavvurunu düşünce sistemlerinin merkezine alıp yorum geliştirmişlerdir Bir kısmı ise Mâtürîdî nin mutlak hikmetçi yaklaşımını benimseyerek Kur ânî nasları bu ilah tasavvurunu merkeze alarak yorumlamışlardır İslâm düşüncesindeki bu kelâm ekollerinin ilah tasavvurları dışında bir başka eğilim daha vardır ki bunu ilkeli özgürlükçü yaklaşım olarak ifade edebiliriz Müfessirler hangi ekolün ilah telakkisini benimsemişlerse âyetleri o ilah tasavvuruna mutabık olacak şekilde te vil etmişlerdir Bunun neticesinde aynı nasları ele alıp yorumlamalarına rağmen birbirinden tamamen farklı taban tabana zıt te viller ortaya çıkmıştır İşte elinizdeki bu eserde hem söz konusu ekollerin ve kelâmî eğilimlerin Allah tasavvurları ya da ilah düşünceleri açık ve net olarak ortaya konulmaya çalışılmış hem de bu ilah tasavvurlarını benimseyen müfessirlerin zihinlerine yerleşen bu ilah telakkileriyle âyetleri yorumlama biçimlerine nasıl yansıdığı tespit edilmeye çalışılmıştır Müfessirlerin ilah tasavvurlarının Kur ân yorumuna yansımalarını tespit etmek gayesiyle