İlahi Fiillerde Zorunluluk — Sibel Kaya

İnsanoğlu tarih boyunca kendisini yaratan varlık ile arasındaki ilişkinin mahiyeti üzerinde düşünmüştür Zaman içinde bu mahiyeti izah eden çeşitli teoriler ortaya çıkmıştır Mu tezile nin vücûb alellah düşüncesi bu teorilerden biri olmakla birlikte Allah ın insanla ve diğer yaratılmışlarla ilişkisinin birtakım rasyonel ve ahlâkî ilkelere göre gerçekleştiğini öne sürer Onlar adalet ilkesinin bir gereği olarak gördükleri vâcibi Allah ın başlangıçta nesnelerin tabiatına yerleştirdiği değer ilkelerinden biri olarak kabul etmişlerdir Evrensel olan bu ahlâki ilke rasyoneldir ve iyinin hüsün bir alt kategorisidir Ahlâklı olabilmenin temel şartı hüsün ilkesine ve onun kategorilerinden biri olan vâcibe uygun davranmaktır Mu tezile ye göre vâcip harici bir zorunlulukla değil fiilin kendine has yönleri ile ilişkilidir Bu nedenle onlar Ehl i Sünnet in vâcip kavramıyla Allah a harici bir zorunluluk yüklendiği ve bunun ulûhiyete zarar verdiği iddiasını kabul etmemişlerdir Onlar vâcibin yapılmamasını kötülük kubuh olarak nitelendirmiş ve Allah ın üzerine vâcip olanı yaptığını iddia etmenin O nu kötünün faili olmaktan tenzih etmek anlamına geldiğini ileri sürmüşlerdir Bu çalışma Mu tezile nin İlahi fiillerde zorunluluk Vücûb alellah teorisini bu teoriye yöneltilen itirazları da dikkate alarak ayrıntılı olarak ele almaktadır

İnsanoğlu tarih boyunca kendisini yaratan varlık ile arasındaki ilişkinin mahiyeti üzerinde düşünmüştür Zaman içinde bu mahiyeti izah eden çeşitli teoriler ortaya çıkmıştır Mu tezile nin vücûb alellah düşüncesi bu teorilerden biri olmakla birlikte Allah ın insanla ve diğer yaratılmışlarla ilişkisinin birtakım rasyonel ve ahlâkî ilkelere göre gerçekleştiğini öne sürer Onlar adalet ilkesinin bir gereği olarak gördükleri vâcibi Allah ın başlangıçta nesnelerin tabiatına yerleştirdiği değer ilkelerinden biri olarak kabul etmişlerdir Evrensel olan bu ahlâki ilke rasyoneldir ve iyinin hüsün bir alt kategorisidir Ahlâklı olabilmenin temel şartı hüsün ilkesine ve onun kategorilerinden biri olan vâcibe uygun davranmaktır Mu tezile ye göre vâcip harici bir zorunlulukla değil fiilin kendine has yönleri ile ilişkilidir Bu nedenle onlar Ehl i Sünnet in vâcip kavramıyla Allah a harici bir zorunluluk yüklendiği ve bunun ulûhiyete zarar verdiği iddiasını kabul etmemişlerdir Onlar vâcibin yapılmamasını kötülük kubuh olarak nitelendirmiş ve Allah ın üzerine vâcip olanı yaptığını iddia etmenin O nu kötünün faili olmaktan tenzih etmek anlamına geldiğini ileri sürmüşlerdir Bu çalışma Mu tezile nin İlahi fiillerde zorunluluk Vücûb alellah teorisini bu teoriye yöneltilen itirazları da dikkate alarak ayrıntılı olarak ele almaktadır

İnsanoğlu tarih boyunca kendisini yaratan varlık ile arasındaki ilişkinin mahiyeti üzerinde düşünmüştür Zaman içinde bu mahiyeti izah eden çeşitli teoriler ortaya çıkmıştır Mu tezile nin vücûb alellah düşüncesi bu teorilerden biri olmakla birlikte Allah ın insanla ve diğer yaratılmışlarla ilişkisinin birtakım rasyonel ve ahlâkî ilkelere göre gerçekleştiğini öne sürer Onlar adalet ilkesinin bir gereği olarak gördükleri vâcibi Allah ın başlangıçta nesnelerin tabiatına yerleştirdiği değer ilkelerinden biri olarak kabul etmişlerdir Evrensel olan bu ahlâki ilke rasyoneldir ve iyinin hüsün bir alt kategorisidir Ahlâklı olabilmenin temel şartı hüsün ilkesine ve onun kategorilerinden biri olan vâcibe uygun davranmaktır Mu tezile ye göre vâcip harici bir zorunlulukla değil fiilin kendine has yönleri ile ilişkilidir Bu nedenle onlar Ehl i Sünnet in vâcip kavramıyla Allah a harici bir zorunluluk yüklendiği ve bunun ulûhiyete zarar verdiği iddiasını kabul etmemişlerdir Onlar vâcibin yapılmamasını kötülük kubuh olarak nitelendirmiş ve Allah ın üzerine vâcip olanı yaptığını iddia etmenin O nu kötünün faili olmaktan tenzih etmek anlamına geldiğini ileri sürmüşlerdir Bu çalışma Mu tezile nin İlahi fiillerde zorunluluk Vücûb alellah teorisini bu teoriye yöneltilen itirazları da dikkate alarak ayrıntılı olarak ele almaktadır