İlk Dönem İslam Tarihi — Abdulaziz Duru

İslam dini ideolojik oluşumunun başından beri içeride ve dışarıya karşı birlik konusunda ısrar etmiştir Yine de sosyolojik gerçekler hicretin ilk yarım yüzyılından beri İslam toplumunda birbirinden farklı cemaatlerin var olduğunu gösteriyor Bu eser İslam toplumunda cemaatlerin ilk teşekkül aşamalarına ışık tutmayı hedefliyor İslam toplumunda siyasi dini fırkalar mesleki esnaf ve özel karakterli halk cemaatlerinin ehl i zimmet varlığı bir realitedir Bu çalışmanın gerekçesi söz konusu cemaatlerin daha sonra Darü l İslam adı verilen kuşatıcı ve birleşik bir toplum oluşturmasıdır Hedefi ise İslam toplumunun tarihi sosyolojisini inceleyerek birlik düşünce ve pratiğinin külli ilkelerle nasıl diyalog kurduğunu ortaya koymaktır

Islam ın ilk dört yüzyılının siyasal sösyal iktisadi kültürel ve fikri açıdan geniş kapsamlı ve dikkatli bir analizden geçirilmesi gerekiyor Bu özel ihtimamın nedeni İslam medeniyetine damgasını vurmuş genel özelliklerin akımların bu dönemde ortaya çıkmış ve netleşmiş olmasıdır Eğer İslam tarihi bu merkezi merhalesinde sağlam bir analize tabi tutulursa bundan sonraki aşamaların problemlerini perdeleyen müteahhir imgeler de çökecektir Böylece de kültürün kendini yeniden üretebilmesine de kapı aralanmış olacaktır Duri nin elinizdeki çalışması İslam tarihinin ilk döneminin açıklamasını yorumunu yapma iddiasındaki üç önemli çalışmadan birisidir Duri bu konuyla ilgili ilk makalesini yazdığı zaman batıda Van Vloten ve Wellhausen in açıklama tarzları geçerliydi ve İslam dünyasını da etkilemişti Duri nin tezi kitapta da görüleceği gibi temelde İslami akım ile kabilevi akım diye tanımladığı iki akımın çatışmasına dayanmaktadır Duri ye göre İslam ın ilk dönemindeki değişim ve dönüşümlerin motoru eski sosyo kültürel yapıyı temsil eden kabilevi akımla yeni yönelişi ilkeleri ve mefhumları temsil eden İslami akım arasındaki çatışmaydı