İlyas Efendiyev — Sedat Adıgüzel

ÖN SÖZAzerbaycan Edebiyatının hem Sovyetler Birliği döneminde hem de bağımsız Azerbaycan Cumhuriyeti yıllarında en önemli yazarlarından biri İlyas Efendiyev dir Eser vermeye başladığı ilk yıllardan itibaren edebiyat sahasında yeniliklerin öncüsü olmuş ve Sovyet hâkimiyeti yıllarının sanat anlayışı olan sosyalizm realizminin katı kurallarının kısmen de olsa dışına çıkmayı başarabilmiştir İlyas Efendiyev sosyalizmin ekonomik ve ahlak anlayışının bozduğu toplum yapısını düzeltmeyi kendine amaç edinmiş millî ve manevî değerlere önem veren bir yazardır Bu bakımdan eserlerinin kahramanları genellikle gençler ve çocuklardır Eserlerine seçtiği konular ve kendine ait bir üslûba sahip olması bakımından çağdaşlarından ayrılan yazar Azerbaycan Edebiyatında sosyalizm realizminin bütün kurallarının yıkıldığı dönem olarak tanımladığımız Yeni Nesir in öncülerinden biri olmuştur Bu çalışmada yazarın üslûp özellikleri ve eserlerindeki kahraman probleminin ele alınmasının en önemli nedeni çağdaşlarından bu açıdan ayrılmasından kaynaklanmaktadır Sosyalizm realizmi edebi metodunun belirlediği sınırlar içerisinde eser vermek zorunda kalan yazarlar belli kalıplar içine sıkışıp kaldıkları halde İlyas Efendiyev özellikle üslûp ve kahramanları ile bu kalıpları belli ölçülerde aşmayı başarabilmiştir Yazarın kahramanları sosyalizm realizminin kahramanı olan müspet kahraman anlayışına uyan veya ondan uzaklaşan özellikler göstermektedirler Bu açıdan İlyas Efendiyev in kahramanları hem yazarın hem de devrin edebi anlayışının özelliklerinin ortaya çıkarılması bakımından incelenmeye değer en önemli yapısal unsurdur Bu çalışmada yazarın yalnızca roman ve hikâyeleri değerlendirildi Eserleri üslûp ve kahramanları bakımdan incelenirken ilk yayımlanma tarihlerini dikkate alarak kronolojik bir sıralamaya tabi tutulmaya çalışıldı Bu çalışmanın giriş bölümünde İlyas Efendiyev in yetiştiği dönem ve bu dönem içerisinde yazarın konumu hakkında bilgi verildi Birinci bölümde ise yazarın biyografisi verildikten sonra eserleri yayım tarihine göre sıralandı Üçüncü bölümde yazarlara şahsi üslûp oluşturma imkânı tanımayan sosyalizm realizmi edebi anlayışı içerisinde kendine bir üslûp oluşturmuş birkaç yazardan biri olması dolayısı ile İlyas Efendiyev in üslûbu hakkında bilgi verildi Son bölümde yazarın kahramanlarını müspet kahraman a yaklaşan ve ondan uzaklaşan hususiyetleri ile inceledi Sonuç bölümünde ulaştığımız sonuçları maddeler halinde sıralandı Akademik çalışmalarımın her aşamasında büyük desteğini gördüğüm hocam Prof Dr Bilge SEYİDOĞLU na bu çalışmamda da gösterdiği ilgiden dolayı şükranlarımı sunuyorum ayrıca eserin hazırlanmasında yardımlarını esirgemeyen değerli arkadaşlarım Yrd Doç Dr Gülhan ATNUR a ve Arş Gör Dr Hüseyin BAYDEMİR e teşekkür ediyorum SEDAT ADIGÜZEL