İmparatorluğun Meşalesi XVIII Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu nun Genel Görünümü ve Ignatius Mouradgea d Ohsson — Mouradgea d Ohsson

İmparatorluğun Meşalesi İsveç elçisinin tercümanlığından İsveç in İstanbul elçiliğine kadar yükselebilmiş Mouragdea yı anlatıyor Bu diplomasi adamı sebebi tam olarak bilinmemekle beraber Osmanlı nın istenmeyen adam ilan edip sınır dışı ettiği ilk diplomat Osmanlı İmparatorluğu nun toplumsal tarihi bakımından en önemli kaynaklardan biri sayılan bu başyapıtın en önemli özelliklerinden biri de dönemin tanınmış Fransız sanatçılarına yaptırılan 233 gravürle zenginleştirilmiş olması Son dönemde yayımlanmış en görkemli kitap diyebiliriz Tadımlık Osmanlı İmparatorluğu nun Siyasal Durumu içerisinde Tableau Général ın yeri On sekizinci yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu na ilişkin bilgiler çok değişmişti Yüzyıl başında Müslüman dünyası artık Hıristiyanlık karşıtı bir alan olarak değil özellikle egzotik büyüleyici bir atmosfer içinde yaşayan ilginç bir uygarlık merkezi gibi görülmekteydi 3 Hoşgörülü ve pragmatik Aydınlanma düşüncesi belirsiz olduğu kadar cinsil bir terim olan Doğu kavramından değer yükseltici 4 hatta hayranlık içeren ve militan nitelikteki eleştirel düşüncenin arayışlarına5 örnek olarak sunulan bir imge ortaya çıkarmıştı Ancak egzotik olmaktan çok ya da yazınsal yöntemlerden öteye bu arayışlar daha çok siyasal gerekçelerle yönlendirilmekteydi Bilgi arayışındaki yeni zorunluluklar bu düşmanın ya da bu müttefiğin tanınmasında belirleyici olmuştu Doğu nun tanınması artık hayali bir yolculuk olmaktan çıkıp faydalı bir bilgi edinmek amacıyla bu yerlere giden diplomatlar ve gezginlerin getirdikleri doğru bilgiler içeren yaşanmış deneyimlerin bir bütününe dönüşmeliydi Osmanlı İmparatorluğu nu gizemlere ve mitlere dayandırmadan betimleyen bilgiler aktaran nice gezgin olmuştur Doğu nun egzotik ve büyüleyici vizyonunda ısrarcı olan Romantizm öncesi edebiyat akımının yanı sıra Osmanlı İmparatorluğu na ilişkin daha nesnel hatta daha bilimsel bilgiler de ortaya koyulmuştur 6 Müslüman dünyası hakkında ciddi ve mantıklı bir bilgi toplamak için yolculuğa çıkmak ki gerçek işlevlere neden olacaktı hatta uzun ikametlerde bulunmak gerekliydi 1787 yılında hükümet tarafından finanse edilmiş gizli bir misyon çerçevesinde gerçekleştirdiği gezinin sonucunda yazdığı Voyage en Syrie et en Egypte Suriye ve Mısır a Yolculuk başlıklı yapıtını tamamladığı için bu konuda ana referans kaynağı olarak görülen Volney daha da ileri gitmektedir Doğu tarihini en iyi anlamanın biçimi yaşayan Doğu yu izlemeye gitmektir diye söylemektedir Yaşanılan zamanın dikkate değer çekincelerini olayların gerçek işleyişini kavrama tutkusunu övmekte ve yaşayan dilleri anlamaktan aciz felsefi çalışmaları ve bilginleri eleştirmekte sakınca görmemektedir kısacası yazılmış olan ile doğrudan görsellik arasındaki fark üzerinde ısrar etmektedir ve bu yöntem kendisini hiçbir şekilde aldatmamaktadır 7 Bu çerçeveden bakıldığında d Ohsson un konumu iki açıdan ele alınabilir Osmanlı İmparatorluğu ndaki çok uzun ikameti ve bu dönem boyunca toplamış olduğu önemli miktardaki doküman Bu açılardan ele alındığında yapıtı oldukça gerçekçidir Doğu kültüründen çok etkilenmiş tamamen özgün bir çalışma yapma arayışında olmadan çağdaşlarının yayınladıkları yapıtların büyük bir bölümüe damgasını vuran yanlışlık ve doğruluklardan uzaklık gerçekliğinin bilincindeydi Bu zorunluluk onun başlıca motivasyonunu onun İslam hukuku ve Osmanlı İmparatorluğu hakkında Osmanlı milletini övmeden ya da eleştirmeden Avrupa ya tamamen tarafsız ve iyi belgelenmiş bir yapıt sunma arzusunu 8 oluşturmaktadır Alan bilgisi ve önemli materyallerin toplanmasından kaynaklanan bu çifte avantaj durumu onun yapıtını bastırtmak için kabul mektupları elde etmesine yardımcı olmuş çok sağlam dayanakları da birlikte getirmişti 9 Aynı dönemde yazılmış oldukları halde Tableau Général ile Volney nin Osmanlı İmparatorluğu nu ele alan çalışmaları arasında hiçbir benzerlik söz konusu değildir 10 İkametleri bakış açıları sorgulamaları ve özellikle de Volney nin ve bizim yazarımızı