İnsan Hakları Hukuku Dersleri — Ergin Ergül

İnsan hakları iç hukuklardan uluslararası hukuka kamu hukukundan özel hukuk dallarına tüm hukuk alanlarıyla ilgili olması yanında müstakil bir hukuk dalı olarak İnsan Hakları Hukuku nun temel konusunu oluşturmaktadır İnsan hakları hukuku genel kamu hukuku ve hukuk felsefesi gibi derslerin aksine anayasa hukuku örneğinde olduğu gibi hem teorik hem pratik bir hukuk dalıdır Bilindiği üzere hukuk fakültelerinin ders programında yer alan genel kamu hukuku dersi devlet teorisi ve insan hakları teorisi olmak üzere iki ana bölümden oluşmaktadır Temel hak ve hürriyetler ve bunların anayasal korunması ise anayasa hukukunda ele alınmaktadır Dünyada insan haklarına yüksek öğretim ders programlarında ilk olarak yer veren hukuk fakülteleri olmuştur İnsan hakları dersinin hukuk fakültelerinde zorunlu hale gelmesi ilgili diğer fakültelerin ders kataloglarında da yer alması hususu Ülkemizde 2021 yılında ilan edilen insan hakları eylem planının önemli başlıklarından birisidir

Genel Kamu Hukuku toplumsal ve siyasi bir varlık olan insanın sosyal yaşamının ürünü olgular arasında devlet denilen en ileri ve yaygın toplumsal örgütlenmeyi konu edinmektedir Devlet sosyal hayatta herkesi derinden etkileyen ve yakından ilgilendiren bir olgudur Bu kadim olgu önemini günümüzde de korumaktadır Neden hukuk fakültelerinde Genel Kamu Hukuku adı altında bir derse ihtiyaç var sorusunun cevabı kısaca hukuksal analizi yapılmadan çok yönlü bir olgu olan devletin tam olarak anlaşılamayacağıdır Hukuki yöntem aynı zamanda eksiksiz bir devlet analizinin de ön koşuludur Çünkü devlet siyaset biliminden sosyoloji ve felsefeye birçok alanın konusu olsa bile hukuki bir kavram ve hukuki bir örgütlenmedir ve tam olarak yalnızca hukuki olarak açıklanabilir Öte yandan devlet ve onunla ilişkili kavramlar anlaşılmadan onun içinde oluşan ve uygulanan hukukun da anlaşılması mümkün olmaz Devlet ve hukuk birbirini besleyen ama aynı zamanda etkileyen birer faktördür Bu açıdan hukuk öğrencileri için devleti anlamak ve tanımak aynı zamanda iyi bir hukukçu olabilmenin de ön koşuludur Diğer yandan farklı alanlarda yükseköğrenim görseler de devlette görev alacaklar ile kamusal aktivitelerde ve siyasette rol almayı amaçlayan herkes açısından devlet olgusunu çok çeşitli boyutlarıyla bütüncül bir şekilde anlamak ve kavramak mesleki başarıları için özellikle gereklidir Ülkemizde ilk olarak Umumi Amme Hukuku adı altında ayrı bir disiplin ve ders olarak hukuk fakültelerinde öğretilmeye başlanmasından itibaren Genel Kamu Hukuku alanında çok değerli eserler verilmiştir Artık klasikleşen eserlerin yansıra son yıllarda bu alanda değerli bilim adamlarımızca yeni eserler yayımlandığını görmek de memnuniyet vericidir Bu kitabın çıkış noktası hukuk fakültelerindeki Genel Kamu Hukuku dersi çerçevesinde öğrencilerimize devlete ilişkin temel bilgileri ve görüşleri çok boyutlu olarak karşılaştırmaya imkân verecek bir sistematik çerçevesinde vermek ve onlarda bu konuda hayat boyu sürecek bir ilgi ve farkındalık oluşturabilmektir Gençlerimize ünlü sosyolog ve düşünür Cemil Meriç in şu sözünü daima hatırlarında tutmalarını öneririm Bilmek demek karşılaştırmak mukayese edebilmek demek Dolayısıyla hem Batı medeniyeti hem kendi medeniyetimiz bünyesinde geliştirilmiş devlet teorilerini ve bunların teorisyenlerini tanımadıkça mukayese de mümkün olamayacağından sağlıklı bir devlet bilgisine de sahip olunamaz Kitabımızın içerik ve kapsamını belirlerken farklı ve özgün bir yöntem izledik Önce girişte Batı dan 20 yüzyılın ünlü ve özgün kamu hukukçusu Léon Duguit ten1 Doğu dan ise 14 yüzyıl da yaşamış ünlü kamu hukukçusu düşünür İbn Haldun dan hukuk biliminin de bir parçasını oluşturduğu sosyal bilimlere ilişkin oldukça güncel yaklaşımlar içeren alıntılara yer verdik İlk bölümde Genel Kamu Hukuku disiplinine ve dersine ilişkin açıklamalar yaptık İzleyen bölümde günümüzdeki devlet olgusunu ve kurumunu genel çizgileriyle kavramayı sağlayacak olan modern devleti ele aldık Bundan sonraki bölümlerde çağlara göre belli başlı Batılı ve Müslüman devlet ve siyaset düşünürleri üzerinden devletin tarihsel ve teorik gelişimini inceledik Çünkü kendi toplum ve medeniyetimiz de dâhil olmak üzere insanlık toplum ve medeniyetinin dünü ve bugününü anlamak istiyorsak insanlığın ve medeniyetimizin evrensel düşünürlerinin devlet siyaset iktidar hukuk ve adalet görüşlerini bilmemiz gerekir Tüm siyasal düşünürlerin görüşlerini aktarmak mümkün olmadığından devletin kaynağına ilişkin teorilere ayrı bir bölüm olarak yer verdik Son olarak ise devlet iktidarının sınırlandırılmasına ve bu bağlamda insan haklarına değindik Çalışmamızda devlet düşünürü de kabul edilen İbn Sina ve İbn Rüşd gibi Müslüman filozoflar ile bilginlerin yanı sıra kamu hukukçusu olarak da öne çıkan Gazali ve Mâverdî gibi bilginlere de yer verdik Bunun yanı sıra Mevlana Sadi Şirazi ve Abdurrahman Cami gibi hukukçu bilge Müslüman düşünürlerin toplum devlet ve adalet görüşlerini aktardık Tursun Bey Taşköprülüzâde ve Kınalızâde gibi Osmanlı düşünürlerinin siyasî görüşlerine ve bu konudaki eserlerine de değindik 2 Ayrıca her çağ için ilgili bölümlerde önemli düşünürler olarak gördüğümüz ancak kitabımızda düşünce ve görüşlerini ayrıntılı olarak ele alamadığımız kimi düşünürlere ilişkin de kısa açıklamalar yaptık Böylece okuyucunun Batı ve doğu devlet düşüncesinin ayrıştığı ve ortaklaştığı yönler ile karşılıklı etkileşimlerini gözlemleme imkânı bulabilmesini amaçladık Okuyucunun fark edeceği gibi devlet adamları mekânı fethederken düşünürler ve bilgeler zamanı fethetmektedirler Müslüman devlet düşünürleri arasında 10 yüzyılda yaşayan Farabi ile 14 yüzyılda yaşayan İbn Haldun teorilerinin evrenselliği özgünlüğü ve kendilerinden sonraki dönemlere etkileri ile öne çıkmaktadır Bu tespitten hareketle İslam siyaset düşüncesinin kurucu ismi sayılan Farabi nin toplum siyasal rejim hukuk ve adalet teorilerine ayrıntı olarak ve İlk Çağ ın en önemli devlet düşünürleri Platon ve Aristo nun görüşleri ile karşılaştırmayı sağlayacak şekilde yer verdik İbn Haldun ise Muhsin Mehdi nin ifadesiyle modern bir üniversite öğrencisini kapsamlı ve eleştirel tarzda olmak üzere İslam medeniyeti ile tanıştırabilme hususunda mükemmel bir rehberdir Mehdi 2022 11 O Batılı yazarlar tarafından ağırlıklı olarak evrensel bir tarihçi sosyolog tarih felsefecisi ve modern bir ekonomist gibi nitelendirmelerle anılsa da devlet teorisi alanında da zirve bir kamu hukukçusudur Meşhur eseri Mukaddimenin üçte birini bilimsel ve sosyolojik bir yöntemle ele aldığı sosyal hayat egemenlik iktidar ve devlet ile bunlarla ilgili konulara ayırmıştır Cemil Meriç Umrandan Uygarlığa adlı eserinde kendimize dönmek bir manada İbn Haldun a dönmektir İnsanlık Mukaddimeyi yeni yeni keşfediyor der Ünlü tarihçi Toynbee nin Mukaddime deki tarih felsefesi açısından yaptığı tespit devlet teorisi açısından daha çok geçerlidir Mukaddime deki tarih felsefesi devlet teorisi türünün en büyük eseri şimdiye kadar hiç bir ülkede hiçbir çağda hiçbir insan zekâsı böyle bir eser meydana getirmemiştir Bu nedenle çalışmada ele aldığımız bütün başlıklara ilişkin İbn Haldun un toplum devlet adalet ve insan hakları teorilerini de Mukaddime den hareketle açıkladık Mukaddime adeta Genel Kamu Hukuku hukuk sosyolojisi ile hukuk ve adalet felsefesi alanlarında hukukçular açısından işletilmeyi ve yararlanılmayı bekleyen değerli bir cevherdir Çalışmayı bir ders kitabı olarak düşündüğümüz ve okunmasını kolaylaştırmayı amaçladığımız için mümkün olduğunca konuları özlü bir şekilde ele almaya ve sade bir dil kullanmaya çalıştık Başta hukuk öğrencilerimiz olmak üzere okuyucularımıza devleti çok yönlü ve mukayeseli olarak tanıyabilmelerinin yol ve yöntemini göstermeyi ve genç araştırmacılarımızı ileride devlet üzerine daha özgün ve kapsamlı araştırmalara yönlendirmeyi amaçlayan çalışmamızı öğrencilerimizden ve okuyucularımızdan alacağımız geri bildirim öneri ve eleştiriler ışığında gelecek baskılarda daha da zenginleştirebilmeyi umarım

İnsan hakları iç hukuklardan uluslararası hukuka kamu hukukundan özel hukuk dallarına tüm hukuk alanlarıyla ilgili olması yanında müstakil bir hukuk dalı olarak insan hakları hukukunun temel konusunu oluşturmaktadır İnsan hakları hukuku genel kamu hukuku ve hukuk felsefesi gibi derslerin aksine anayasa hukuku örneğinde olduğu gibi hem teorik hem pratik bir hukuk dalıdır Bilindiği üzere hukuk fakültelerinin ders programında yer alan genel kamu hukuku dersi devlet teorisi ve insan hakları teorisi olmak üzere iki ana bölümden oluşmaktadır Temel hak ve hürriyetler ve bunların anayasal korunması ise anayasa hukukunda ele alınmaktadır Dünyada insan haklarına yükseköğretim ders programlarında ilk olarak yer veren hukuk fakülteleri olmuştur İnsan hakları dersinin hukuk fakültelerinde zorunlu hale gelmesi ilgili diğer fakültelerin ders kataloglarında da yer alması hususu Ülkemizde 2021 yılında ilan edilen insan hakları eylem planının önemli başlıklarından birisidir Özellikle 1987 yılında AİHM ye 2012 de ise AYM ye bireysel başvuru yolunun hukukumuza dâhil olması ile insan hakları hukuku bilgisi hukukun hangi alanında ne görev alırsa alsın her hukukçunun edinmesi gereken mesleki müktesebatının olmazsa olmaz parçası haline gelmiştir 2023 yılı başında AB Resmi Gazetesi nde yayınlanan Dijital On Yıl İçin Dijital Haklar ve İlkelere İlişkin Avrupa Bildirgesi nin gösterdiği gibi insan hakları hukuku hukukun en dinamik alanlarındandır Ayrıca disiplinler arası yönü en fazla hukuk dalları arasındadır Ancak bu alandaki yeni hukuki gelişmeleri temel insan hakları hukuku bilgisine sahip olmadan anlayabilmek ve yorumlayabilmek de mümkün değildir Bir yarıyıllık ve iki saatlik ders kapsamında insan haklarını teorik ve pratik ulusal ve uluslararası tüm boyutlarıyla ele almak imkânsızdır Bu yüzden ders kitabımızda bir tercih yapmak durumunda kaldık Tercihimizi genel kamu hukukunda ve anayasa hukukunda ele alınan konuları mümkün olduğunca tekrar etmeden insan haklarının teorisini değil de salt pozitif hukuk boyutunu ele alma yönünde yaptık Anayasalarda yer alan hükümlerin önemli bir bölümü vatandaşlara tanınan temel hak ve hürriyetlere ilişkindir Dolayısıyla ders kitabımız teorik anlamda insan haklarını değil pozitif hukuk boyutuyla insan haklarını ele almaktadır

İnsan hakları iç hukuklardan uluslararası hukuka kamu hukukundan özel hukuk dallarına tüm hukuk alanlarıyla ilgili olması yanında müstakil bir hukuk dalı olarak insan hakları hukukunun temel konusunu oluşturmaktadır İnsan hakları hukuku genel kamu hukuku ve hukuk felsefesi gibi derslerin aksine anayasa hukuku örneğinde olduğu gibi hem teorik hem pratik bir hukuk dalıdır Bilindiği üzere hukuk fakültelerinin ders programında yer alan genel kamu hukuku dersi devlet teorisi ve insan hakları teorisi olmak üzere iki ana bölümden oluşmaktadır Temel hak ve hürriyetler ve bunların anayasal korunması ise anayasa hukukunda ele alınmaktadır Dünyada insan haklarına yükseköğretim ders programlarında ilk olarak yer veren hukuk fakülteleri olmuştur İnsan hakları dersinin hukuk fakültelerinde zorunlu hale gelmesi ilgili diğer fakültelerin ders kataloglarında da yer alması hususu Ülkemizde 2021 yılında ilan edilen insan hakları eylem planının önemli başlıklarından birisidir Özellikle 1987 yılında AİHM ye 2012 de ise AYM ye bireysel başvuru yolunun hukukumuza dâhil olması ile insan hakları hukuku bilgisi hukukun hangi alanında ne görev alırsa alsın her hukukçunun edinmesi gereken mesleki müktesebatının olmazsa olmaz parçası haline gelmiştir 2023 yılı başında AB Resmi Gazetesi nde yayınlanan Dijital On Yıl İçin Dijital Haklar ve İlkelere İlişkin Avrupa Bildirgesi nin gösterdiği gibi insan hakları hukuku hukukun en dinamik alanlarındandır Ayrıca disiplinler arası yönü en fazla hukuk dalları arasındadır Ancak bu alandaki yeni hukuki gelişmeleri temel insan hakları hukuku bilgisine sahip olmadan anlayabilmek ve yorumlayabilmek de mümkün değildir Bir yarıyıllık ve iki saatlik ders kapsamında insan haklarını teorik ve pratik ulusal ve uluslararası tüm boyutlarıyla ele almak imkânsızdır Bu yüzden ders kitabımızda bir tercih yapmak durumunda kaldık Tercihimizi genel kamu hukukunda ve anayasa hukukunda ele alınan konuları mümkün olduğunca tekrar etmeden insan haklarının

Ergin Ergül tarafından kaleme alınan İnsan Hakları Hukuku Dersleri Adalet Yayınevi eseri olarak okurlarla buluşuyor İnsan Hakları Hukuku Dersleri Ergin Ergül Kitap Özeti İnsan hakları iç hukuklardan uluslararası hukuka kamu hukukundan özel hukuk dallarına tüm hukuk alanlarıyla ilgili olması yanında müstakil bir hukuk dalı olarak insan hakları hukukunun temel konusunu oluşturmaktadır İnsan hakları hukuku genel kamu hukuku ve hukuk felsefesi gibi derslerin aksine anayasa hukuku örneğinde olduğu gibi hem teorik hem pratik bir hukuk dalıdır Bilindiği üzere hukuk fakültelerinin ders programında yer alan genel kamu hukuku dersi devlet teorisi ve insan hakları teorisi olmak üzere iki ana bölümden oluşmaktadır Temel hak ve hürriyetler ve bunların anayasal korunması ise anayasa hukukunda ele alınmaktadır Dünyada insan haklarına yükseköğretim ders programlarında ilk olarak yer veren hukuk fakülteleri olmuştur İnsan hakları dersinin hukuk fakültelerinde zorunlu hale gelmesi ilgili diğer fakültelerin ders kataloglarında da yer alması hususu Ülkemizde 2021 yılında ilan edilen insan hakları eylem planının önemli başlıklarından birisidir Özellikle 1987 yılında AİHM ye 2012 de ise AYM ye bireysel başvuru yolunun hukukumuza dâhil olması ile insan hakları hukuku bilgisi hukukun hangi alanında ne görev alırsa alsın her hukukçunun edinmesi gereken mesleki müktesebatının olmazsa olmaz parçası haline gelmiştir 2023 yılı başında AB Resmi Gazetesi nde yayınlanan Dijital On Yıl İçin Dijital Haklar ve İlkelere İlişkin Avrupa Bildirgesi nin gösterdiği gibi insan hakları hukuku hukukun en dinamik alanlarındandır Ayrıca disiplinler arası yönü en fazla hukuk dalları arasındadır Ancak bu alandaki yeni hukuki gelişmeleri temel insan hakları hukuku bilgisine sahip olmadan anlayabilmek ve yorumlayabilmek de mümkün değildir Bir yarıyıllık ve iki saatlik ders kapsamında insan haklarını teorik ve pratik ulusal ve uluslararası tüm boyutlarıyla ele almak imkânsızdır Bu yüzden ders kitabımızda bir tercih yapmak durumunda kaldık Tercihimizi genel kamu hukukunda ve anayasa hukukunda ele alınan konuları mümkün olduğunca tekrar etmeden insan haklarının teorisini değil de salt pozitif hukuk boyutunu ele alma yönünde yaptık Anayasalarda yer alan hükümlerin önemli bir bölümü vatandaşlara tanınan temel hak ve hürriyetlere ilişkindir Dolayısıyla ders kitabımız teorik anlamda insan haklarını değil pozitif hukuk boyutuyla insan haklarını ele almaktadır Yayınevi Adalet Yayınevi Yazar Ergin Ergül Sayfa 393 Sayfa Kağıt 1 Hamur Boyut 16 00x24 00 cm Basım Yılı Şubat 2024 Barkod 9786052647103 Kategori Ders Kitapları Hukuk Üzerine

Genel Kamu Hukuku toplumsal ve siyasi bir varlık olan insanın sosyal yaşamının ürünü olgular arasında devlet denilen en ileri ve yaygın toplumsal örgütlenmeyi konu edinmektedir Devlet sosyal hayatta herkesi derinden etkileyen ve yakından ilgilendiren bir olgudur Bu kadim olgu önemini günümüzde de korumaktadır Neden hukuk fakültelerinde Genel Kamu Hukuku adı altında bir derse ihtiyaç var sorusunun cevabı kısaca hukuksal analizi yapılmadan çok yönlü bir olgu olan devletin tam olarak anlaşılamayacağıdır Hukuki yöntem aynı zamanda eksiksiz bir devlet analizinin de ön koşuludur Çünkü devlet siyaset biliminden sosyoloji ve felsefeye birçok alanın konusu olsa bile hukuki bir kavram ve hukuki bir örgütlenmedir ve tam olarak yalnızca hukuki olarak açıklanabilir Öte yandan devlet ve onunla ilişkili kavramlar anlaşılmadan onun içinde oluşan ve uygulanan hukukun da anlaşılması mümkün olmaz Devlet ve hukuk birbirini besleyen ama aynı zamanda etkileyen birer faktördür Bu açıdan hukuk öğrencileri için devleti anlamak ve tanımak aynı zamanda iyi bir hukukçu olabilmenin de ön koşuludur Diğer yandan farklı alanlarda yükseköğrenim görseler de devlette görev alacaklar ile kamusal aktivitelerde ve siyasette rol almayı amaçlayan herkes açısından devlet olgusunu çok çeşitli boyutlarıyla bütüncül bir şekilde anlamak ve kavramak mesleki başarıları için özellikle gereklidir Ülkemizde ilk olarak Umumi Amme Hukuku adı altında ayrı bir disiplin ve ders olarak hukuk fakültelerinde öğretilmeye başlanmasından itibaren Genel Kamu Hukuku alanında çok değerli eserler verilmiştir Artık klasikleşen eserlerin yansıra son yıllarda bu alanda değerli bilim adamlarımızca yeni eserler yayımlandığını görmek de memnuniyet vericidir Bu kitabın çıkış noktası hukuk fakültelerindeki Genel Kamu Hukuku dersi çerçevesinde öğrencilerimize devlete ilişkin temel bilgileri ve görüşleri çok boyutlu olarak karşılaştırmaya imkân verecek bir sistematik çerçevesinde vermek ve onlarda bu konuda hayat boyu sürecek bir ilgi ve farkındalık oluşturabilmektir Gençlerimize ünlü sosyolog ve düşünür Cemil Meriç in şu sözünü daima hatırlarında tutmalarını öneririm Bilmek demek karşılaştırmak mukayese edebilmek demek Dolayısıyla hem Batı medeniyeti hem kendi medeniyetimiz bünyesinde geliştirilmiş devlet teorilerini ve bunların teorisyenlerini tanımadıkça mukayese de mümkün olamayacağından sağlıklı bir devlet bilgisine de sahip olunamaz Kitabımızın içerik ve kapsamını belirlerken farklı ve özgün bir yöntem izledik Önce girişte Batı dan 20 yüzyılın ünlü ve özgün kamu hukukçusu Léon Duguit ten1 Doğu dan ise 14 yüzyıl da yaşamış ünlü kamu hukukçusu düşünür İbn Haldun dan hukuk biliminin de bir parçasını oluşturduğu sosyal bilimlere ilişkin oldukça güncel yaklaşımlar içeren alıntılara yer verdik İlk bölümde Genel Kamu Hukuku disiplinine ve dersine ilişkin açıklamalar yaptık İzleyen bölümde günümüzdeki devlet olgusunu ve kurumunu genel çizgileriyle kavramayı sağlayacak olan modern devleti ele aldık Bundan sonraki bölümlerde çağlara göre belli başlı Batılı ve Müslüman devlet ve siyaset düşünürleri üzerinden devletin tarihsel ve teorik gelişimini inceledik Çünkü kendi toplum ve medeniyetimiz de dâhil olmak üzere insanlık toplum ve medeniyetinin dünü ve bugününü anlamak istiyorsak insanlığın ve medeniyetimizin evrensel düşünürlerinin devlet siyaset iktidar hukuk ve adalet görüşlerini bilmemiz gerekir Tüm siyasal düşünürlerin görüşlerini aktarmak mümkün olmadığından devletin kaynağına ilişkin teorilere ayrı bir bölüm olarak yer verdik Son olarak ise devlet iktidarının sınırlandırılmasına ve bu bağlamda insan haklarına değindik Çalışmamızda devlet düşünürü de kabul edilen İbn Sina ve İbn Rüşd gibi Müslüman filozoflar ile bilginlerin yanı sıra kamu hukukçusu olarak da öne çıkan Gazali ve Mâverdî gibi bilginlere de yer verdik Bunun yanı sıra Mevlana Sadi Şirazi ve Abdurrahman Cami gibi hukukçu bilge Müslüman düşünürlerin toplum devlet ve adalet görüşlerini aktardık Tursun Bey Taşköprülüzâde ve Kınalızâde gibi Osmanlı düşünürlerinin siyasî görüşlerine ve bu konudaki eserlerine de değindik 2 Ayrıca her çağ için ilgili bölümlerde önemli düşünürler olarak gördüğümüz ancak kitabımızda düşünce ve görüşlerini ayrıntılı olarak ele alamadığımız kimi düşünürlere ilişkin de kısa açıklamalar yaptık Böylece okuyucunun Batı ve doğu devlet düşüncesinin ayrıştığı ve ortaklaştığı yönler ile karşılıklı etkileşimlerini gözlemleme imkânı bulabilmesini amaçladık Okuyucunun fark edeceği gibi devlet adamları mekânı fethederken düşünürler ve bilgeler zamanı fethetmektedirler Müslüman devlet düşünürleri arasında 10 yüzyılda yaşayan Farabi ile 14 yüzyılda yaşayan İbn Haldun teorilerinin evrenselliği özgünlüğü ve kendilerinden sonraki dönemlere etkileri ile öne çıkmaktadır Bu tespitten hareketle İslam siyaset düşüncesinin kurucu ismi sayılan Farabi nin toplum siyasal rejim hukuk ve adalet teorilerine ayrıntı olarak ve İlk Çağ ın en önemli devlet düşünürleri Platon ve Aristo nun görüşleri ile karşılaştırmayı sağlayacak şekilde yer verdik İbn Haldun ise Muhsin Mehdi nin ifadesiyle modern bir üniversite öğrencisini kapsamlı ve eleştirel tarzda olmak üzere İslam medeniyeti ile tanıştırabilme hususunda mükemmel bir rehberdir Mehdi 2022 11 O Batılı yazarlar tarafından ağırlıklı olarak evrensel bir tarihçi sosyolog tarih felsefecisi ve modern bir ekonomist gibi nitelendirmelerle anılsa da devlet teorisi alanında da zirve bir kamu hukukçusudur Meşhur eseri Mukaddimenin üçte birini bilimsel ve sosyolojik bir yöntemle ele aldığı sosyal hayat egemenlik iktidar ve devlet ile bunlarla ilgili konulara ayırmıştır Cemil Meriç Umrandan Uygarlığa adlı eserinde kendimize dönmek bir manada İbn Haldun a dönmektir İnsanlık Mukaddimeyi yeni yeni keşfediyor der Ünlü tarihçi Toynbee nin Mukaddime deki tarih felsefesi açısından yaptığı tespit devlet teorisi açısından daha çok geçerlidir Mukaddime deki tarih felsefesi devlet teorisi türünün en büyük eseri şimdiye kadar hiç bir ülkede hiçbir çağda hiçbir insan zekâsı böyle bir eser meydana getirmemiştir Bu nedenle çalışmada ele aldığımız bütün başlıklara ilişkin İbn Haldun un toplum devlet adalet ve insan hakları teorilerini de Mukaddime den hareketle açıkladık Mukaddime adeta Genel Kamu Hukuku hukuk sosyolojisi ile hukuk ve adalet felsefesi alanlarında hukukçular açısından işletilmeyi ve yararlanılmayı bekleyen değerli bir cevherdir Çalışmayı bir ders kitabı olarak düşündüğümüz ve okunmasını kolaylaştırmayı amaçladığımız için mümkün olduğunca konuları özlü bir şekilde ele almaya ve sade bir dil kullanmaya çalıştık Başta hukuk öğrencilerimiz olmak üzere okuyucularımıza devleti çok yönlü ve mukayeseli olarak tanıyabilmelerinin yol ve yöntemini göstermeyi ve genç araştırmacılarımızı ileride devlet üzerine daha özgün ve kapsamlı araştırmalara yönlendirmeyi amaçlayan çalışmamızı öğrencilerimizden ve okuyucularımızdan alacağımız geri bildirim öneri ve eleştiriler ışığında gelecek baskılarda daha da zenginleştirebilmeyi umarım

İnsan hakları iç hukuklardan uluslararası hukuka kamu hukukundan özel hukuk dallarına tüm hukuk alanlarıyla ilgili olması yanında müstakil bir hukuk dalı olarak insan hakları hukukunun temel konusunu oluşturmaktadır İnsan hakları hukuku genel kamu hukuku ve hukuk felsefesi gibi derslerin aksine anayasa hukuku örneğinde olduğu gibi hem teorik hem pratik bir hukuk dalıdır Bilindiği üzere hukuk fakültelerinin ders programında yer alan genel kamu hukuku dersi devlet teorisi ve insan hakları teorisi olmak üzere iki ana bölümden oluşmaktadır Temel hak ve hürriyetler ve bunların anayasal korunması ise anayasa hukukunda ele alınmaktadır Dünyada insan haklarına yükseköğretim ders programlarında ilk olarak yer veren hukuk fakülteleri olmuştur İnsan hakları dersinin hukuk fakültelerinde zorunlu hale gelmesi ilgili diğer fakültelerin ders kataloglarında da yer alması hususu Ülkemizde 2021 yılında ilan edilen insan hakları eylem planının önemli başlıklarından birisidir Özellikle 1987 yılında AİHM ye 2012 de ise AYM ye bireysel başvuru yolunun hukukumuza dâhil olması ile insan hakları hukuku bilgisi hukukun hangi alanında ne görev alırsa alsın her hukukçunun edinmesi gereken mesleki müktesebatının olmazsa olmaz parçası haline gelmiştir 2023 yılı başında AB Resmi Gazetesi nde yayınlanan Dijital On Yıl İçin Dijital Haklar ve İlkelere İlişkin Avrupa Bildirgesi nin gösterdiği gibi insan hakları hukuku hukukun en dinamik alanlarındandır Ayrıca disiplinler arası yönü en fazla hukuk dalları arasındadır Ancak bu alandaki yeni hukuki gelişmeleri temel insan hakları hukuku bilgisine sahip olmadan anlayabilmek ve yorumlayabilmek de mümkün değildir Bir yarıyıllık ve iki saatlik ders kapsamında insan haklarını teorik ve pratik ulusal ve uluslararası tüm boyutlarıyla ele almak imkânsızdır Bu yüzden ders kitabımızda bir tercih yapmak durumunda kaldık Tercihimizi genel kamu hukukunda ve anayasa hukukunda ele alınan konuları mümkün olduğunca tekrar etmeden insan haklarının teorisini değil de salt pozitif hukuk boyutunu ele alma yönünde yaptık Anayasalarda yer alan hükümlerin önemli bir bölümü vatandaşlara tanınan temel hak ve hürriyetlere ilişkindir Dolayısıyla ders kitabımız teorik anlamda insan haklarını değil pozitif hukuk boyutuyla insan haklarını ele almaktadır

Genel Kamu Hukuku toplumsal ve siyasi bir varlık olan insanın sosyal yaşamının ürünü olgular arasında devlet denilen en ileri ve yaygın toplumsal örgütlenmeyi konu edinmektedir Devlet sosyal hayatta herkesi derinden etkileyen ve yakından ilgilendiren bir olgudur Bu kadim olgu önemini günümüzde de korumaktadır Neden hukuk fakültelerinde Genel Kamu Hukuku adı altında bir derse ihtiyaç var sorusunun cevabı kısaca hukuksal analizi yapılmadan çok yönlü bir olgu olan devletin tam olarak anlaşılamayacağıdır Hukuki yöntem aynı zamanda eksiksiz bir devlet analizinin de ön koşuludur Çünkü devlet siyaset biliminden sosyoloji ve felsefeye birçok alanın konusu olsa bile hukuki bir kavram ve hukuki bir örgütlenmedir ve tam olarak yalnızca hukuki olarak açıklanabilir Öte yandan devlet ve onunla ilişkili kavramlar anlaşılmadan onun içinde oluşan ve uygulanan hukukun da anlaşılması mümkün olmaz Devlet ve hukuk birbirini besleyen ama aynı zamanda etkileyen birer faktördür Bu açıdan hukuk öğrencileri için devleti anlamak ve tanımak aynı zamanda iyi bir hukukçu olabilmenin de ön koşuludur Diğer yandan farklı alanlarda yükseköğrenim görseler de devlette görev alacaklar ile kamusal aktivitelerde ve siyasette rol almayı amaçlayan herkes açısından devlet olgusunu çok çeşitli boyutlarıyla bütüncül bir şekilde anlamak ve kavramak mesleki başarıları için özellikle gereklidir Ülkemizde ilk olarak Umumi Amme Hukuku adı altında ayrı bir disiplin ve ders olarak hukuk fakültelerinde öğretilmeye başlanmasından itibaren Genel Kamu Hukuku alanında çok değerli eserler verilmiştir Artık klasikleşen eserlerin yansıra son yıllarda bu alanda değerli bilim adamlarımızca yeni eserler yayımlandığını görmek de memnuniyet vericidir Bu kitabın çıkış noktası hukuk fakültelerindeki Genel Kamu Hukuku dersi çerçevesinde öğrencilerimize devlete ilişkin temel bilgileri ve görüşleri çok boyutlu olarak karşılaştırmaya imkân verecek bir sistematik çerçevesinde vermek ve onlarda bu konuda hayat boyu sürecek bir ilgi ve farkındalık oluşturabilmektir Gençlerimize ünlü sosyolog ve düşünür Cemil Meriç in şu sözünü daima hatırlarında tutmalarını öneririm Bilmek demek karşılaştırmak mukayese edebilmek demek Dolayısıyla hem Batı medeniyeti hem kendi medeniyetimiz bünyesinde geliştirilmiş devlet teorilerini ve bunların teorisyenlerini tanımadıkça mukayese de mümkün olamayacağından sağlıklı bir devlet bilgisine de sahip olunamaz Kitabımızın içerik ve kapsamını belirlerken farklı ve özgün bir yöntem izledik Önce girişte Batı dan 20 yüzyılın ünlü ve özgün kamu hukukçusu Léon Duguit ten1 Doğu dan ise 14 yüzyıl da yaşamış ünlü kamu hukukçusu düşünür İbn Haldun dan hukuk biliminin de bir parçasını oluşturduğu sosyal bilimlere ilişkin oldukça güncel yaklaşımlar içeren alıntılara yer verdik İlk bölümde Genel Kamu Hukuku disiplinine ve dersine ilişkin açıklamalar yaptık İzleyen bölümde günümüzdeki devlet olgusunu ve kurumunu genel çizgileriyle kavramayı sağlayacak olan modern devleti ele aldık Bundan sonraki bölümlerde çağlara göre belli başlı Batılı ve Müslüman devlet ve siyaset düşünürleri üzerinden devletin tarihsel ve teorik gelişimini inceledik Çünkü kendi toplum ve medeniyetimiz de dâhil olmak üzere insanlık toplum ve medeniyetinin dünü ve bugününü anlamak istiyorsak insanlığın ve medeniyetimizin evrensel düşünürlerinin devlet siyaset iktidar hukuk ve adalet görüşlerini bilmemiz gerekir Tüm siyasal düşünürlerin görüşlerini aktarmak mümkün olmadığından devletin kaynağına ilişkin teorilere ayrı bir bölüm olarak yer verdik Son olarak ise devlet iktidarının sınırlandırılmasına ve bu bağlamda insan haklarına değindik Çalışmamızda devlet düşünürü de kabul edilen İbn Sina ve İbn Rüşd gibi Müslüman filozoflar ile bilginlerin yanı sıra kamu hukukçusu olarak da öne çıkan Gazali ve Mâverdî gibi bilginlere de yer verdik Bunun yanı sıra Mevlana Sadi Şirazi ve Abdurrahman Cami gibi hukukçu bilge Müslüman düşünürlerin toplum devlet ve adalet görüşleri

İnsan hakları iç hukuklardan uluslararası hukuka kamu hukukundan özel hukuk dallarına tüm hukuk alanlarıyla ilgili olması yanında müstakil bir hukuk dalı olarak insan hakları hukukunun temel konusunu oluşturmaktadır İnsan hakları hukuku genel kamu hukuku ve hukuk felsefesi gibi derslerin aksine anayasa hukuku örneğinde olduğu gibi hem teorik hem pratik bir hukuk dalıdır Bilindiği üzere hukuk fakültelerinin ders programında yer alan genel kamu hukuku dersi devlet teorisi ve insan hakları teorisi olmak üzere iki ana bölümden oluşmaktadır Temel hak ve hürriyetler ve bunların anayasal korunması ise anayasa hukukunda ele alınmaktadır Dünyada insan haklarına yükseköğretim ders programlarında ilk olarak yer veren hukuk fakülteleri olmuştur İnsan hakları dersinin hukuk fakültelerinde zorunlu hale gelmesi ilgili diğer fakültelerin ders kataloglarında da yer alması hususu Ülkemizde 2021 yılında ilan edilen insan hakları eylem planının önemli başlıklarından birisidir Özellikle 1987 yılında AİHM ye 2012 de ise AYM ye bireysel başvuru yolunun hukukumuza dâhil olması ile insan hakları hukuku bilgisi hukukun hangi alanında ne görev alırsa alsın her hukukçunun edinmesi gereken mesleki müktesebatının olmazsa olmaz parçası haline gelmiştir 2023 yılı başında AB Resmi Gazetesi nde yayınlanan Dijital On Yıl İçin Dijital Haklar ve İlkelere İlişkin Avrupa Bildirgesi nin gösterdiği gibi insan hakları hukuku hukukun en dinamik alanlarındandır Ayrıca disiplinler arası yönü en fazla hukuk dalları arasındadır Ancak bu alandaki yeni hukuki gelişmeleri temel insan hakları hukuku bilgisine sahip olmadan anlayabilmek ve yorumlayabilmek de mümkün değildir Bir yarıyıllık ve iki saatlik ders kapsamında insan haklarını teorik ve pratik ulusal ve uluslararası tüm boyutlarıyla ele almak imkânsızdır Bu yüzden ders kitabımızda bir tercih yapmak durumunda kaldık Tercihimizi genel kamu hukukunda ve anayasa hukukunda ele alınan konuları mümkün olduğunca tekrar etmeden insan haklarının teorisini değil de salt pozitif hukuk boyutunu ele alma yönünde yaptık Anayasalarda yer alan hükümlerin önemli bir bölümü vatandaşlara tanınan temel hak ve hürriyetlere ilişkindir Dolayısıyla ders kitabımız teorik anlamda insan haklarını değil pozitif hukuk boyutuyla insan haklarını ele almaktadır