Irak ın Kalbi — Emin er Reyhani

Giriş Edebiyat ve felsefe dünyasının acı kaybı Arap yazar Emîn er Reyhânî göç ettiği Amerika Birleşik Devletleri nden Doğu ya döndükten ve Doğu krallıklarına birkaç gezi yaptıktan sonra bir dizi kitap yazmıştır Bu kitapların en meşhuru ve en faydalısı Irak ın Kalbi isimli kitabıdır ki bu kitap XX yüzyılın ilk yarısında 1920 1930 yılları arasında gerçekleşen Irak Devrimi ni çeşitli yönleriyle ele almakta o dönemde Arapları ve Iraklıları ilgilendiren bütün konularla ilgili yazarın kişisel görüşlerini içermektedir Bu bakımdan o tarih edebiyat ve siyâset kitabıdır Reyhânî adı geçen kitabını 1922 yılında Bağdat ı ilk ziyaretinden sonra siyâset edebiyat ve kültürün o dönemdeki en önemli temsilcileriyle görüşmeler yaptıktan sonra yazmıştır Reyhânî işgalci İngilizlerin yönetim ve egemenliği Iraklılara devretmeyi kabul ettiği büyük devrimden sonra Irak ı ziyaret etmiş ve Bağdat ta görkemli bir törenle karşılanmıştır Çünkü Arap halkı onu her şeye isyan eden bir Arap yazar olarak görüyordu içinde yetiştiği topluma karşı çıkan terk ettiği Doğu ya ve göç ettiği Batı ya karşı isyan bayrağını açan birisiydi o Otuz yıldan daha fazla bir süre önce Reyhânî Irak ın Kalbi nde güzel gördüğü veya çirkin bulduğu görüşlerine yer vermiştir Ne var ki daha sonra durumlar değişmiş görüntüler tersine dönmüş bazı güzel işler de güzelliğini koruyamamıştır Bu açıdan bakıldığında o günlerde takip edilen siyâsetin etkisini bugün de sürdürdüğü görülür Diğer taraftan Reyhânî nin önde gelen Batılılarla ve Batı şehirlerinin karakteristik özellikleriyle ilgili değerli tecrübeleri ve gözlemleri vardır Bu sayede Batı medeniyeti ile Doğu ve Batı şehirleri arasında ince karşılaştırmalar yapabilmiştir Herkesin bir şehir kültürü ve medeniyet anlayışı vardır Bunun da ötesinde her büyük medeniyetin karakteristik bir görünümü vardır Yazar Bağdat ın rûhunu şu sözlerle dile getirmektedir Bağdat ın ruhu lâ havle çekerek her şeye sabır göstermek ve kadere teslim olmaktır Huzursuzluk ve azgınlıktır Allah korkusu ve günahtan sakınma duygusudur Bağdat ın rûhu günümüzde ise petroldür Belki de petrol gelecekte Bağdat ın en büyük kimyasal can damarı ve o zamanın berrak ve boğucu potasındaki bileşik rûhu olacaktır Bağdat ın rûhuyla ilgili Reyhânî nin söylediği budur Sanki yazar yıllar öncesinden Bağdat ın günümüzdeki hâlini anlatmaktadır Zira petrol sadece Irak ve Bağdat ın değil Irak a komşu diğer Arap ülkelerinin de rûhu hâline gelmiştir Reyhânî nin görüşleri ne kadar hoş Ne kadar da ileri görüşlü Reyhânî bu sözleri söylediğinde Kerkük Basra Kuveyt ve Arap çöllerinin petrolleri henüz üretim aşamasında değildi Engin ileri görüşlülüğü ile Batı sömürüsünün Irak taki kötü etkisini tahmin etmiştir Kitabında da işaret ettiği gibi Reyhânî ye göre Doğulular zıtlıklarla dolu Doğu Batı medeniyetine Batı medeniyetinin kötülüklerine ve aldatıcı görüntülerine adeta üşüşmüşlerdir Reyhânî nin modern Fransız medeniyeti ve Batılı sömürüsüyle ilgili görüşleri de vardır ki ona göre Fransız medeniyetinin ve sömürünün kaynağı düşmanlık maddeye karşı aşırı hırs ve zenginlik tutkusudur Materyalist medeniyet ve sömürgecilik ise ancak cehâlet anarşi ve rezâlet doğurur Mekanizmalarından biri eksik olan bir medeniyet işgal altında bulunan bir sistem her türlü erdemden uzaktır rezâletlerin bataklığına saplanmıştır Halkının kalbi taş kesildiği için ne damarlarında yaşamın ne de bedenlerinde kişiliğin bir belirtisi vardır Bir taraftan taklit ve Avrupalılaşma konusundaki meziyetler sayılıp dökülürken diğer taraftan mensubu olunan ırkın ve grubun baskın özellikleri gururla dile getirilir Kindarlar galeyana getirilerek düşmanlıkları körüklemenin ve savaş çıkartmanın doğuracağı acı sonuçlara uğrayabilecekleri büyük zararlara karşı da halk uyarılır Özetle Reyhânî devrim taraftarıdır Törelere ve gelenekselleşmiş yaşam biçimine karşı çıkmaktan yanadır Bununla birlikte felsefesinde rûhun maddeye üstün tutulmasını savunur Ayrıca Avrupalılaşmış takli