Irak Selçuklu Devleti Atabegleri — Murat Öztürk

Büyük Selçuklular ın batısında 513 590 1119 1194 yılları arasında hüküm süren Irak Selçuklu Devleti nin inkırazında önemli bir rol oynayan atabeglik müessesesinin etki ve özelliklerini belirlemeyi amaçlayan bu çalışmanın temel hareket noktası atabeglik vazifesine tayin edilen şahısların biyografileridir Araştırma Selçuklu meliklerinin eğitiminden sorumlu atabeglerin faaliyetlerine askerî vesâyetin devletin idarî mekanizmasındaki tesirlerine ve siyasî içtimaî kültürel olaylardaki etkilerine ışık tutmayı amaçlamaktadır Atabeg Karaca es Sâkī 1119 daki Sâve Savaşı sonrasında Sultan Sencer in emri ile huzura getirildiği zaman Büyük Selçuklu hükümdarı kendisine Yeğenlerim bana karşı muharebe ederlerse saltanatı istemeleri olmayacak iş değil sen ise insanları kışkırtarak benim öldürülmem için çabaladın Fars ve Huzistan topraklarından daha fazla mülk sahibi mi olacaktın diye sorduğunda atabeg korkusuzca Sana galip gelip seni öldürmek isterdim Böylece kardeşinin çocukları benim hükmüm altına girecek ve istediğimi atayıp azledebilecektim cevabını verdi İbnü l Esîr et Târihu l bâhir fi d devleti l Atabekiyye Târîhu d devleti l Atâbekiyye fi l Mevsıl s 45 Ortaçağ ın meşhur müellifi İbnü l Esîr Irak Selçuklu Devleti Sultanı Mesʻûd un hüküm sürdüğü devirdeki atabeg ve emîrlerin gücünü etkileyici bir şekilde yorumlamaktadır Emîrler beldeleri sultanın isteği ve haberi olmadan kendi aralarında paylaşmak istediler Sultanın sadece ismi vardı elinde hiçbir belde kalmamıştı İbnü l Esîr İslâm Tarihi İbnü l Esîr el Kâmil fi t Târih Tercümesi 11 65 Irak Selçuklu Devleti nin güçlü iki atabegi İmâdeddin Zengî ve Çavlı Cândâr şu dizelerle tavsif edilmektedir Bunların ikisi kutup olup İslâm feleği bunlar üzerine dönerdi Bündârî Irak ve Horasan Selçukluları Tarihi s 185 Tahta yeni çıkarılan sultana itaat arz etmesi talep edildiği zaman Atabeg Arslan aba yanında bulunan Selçuklu şehzadesini tahta çıkarabileceğini ima eden şu sözleri sarf etti Ya bana dokunmazsınız ya da benim yanımda da bir sultan olduğunu hatırınızdan çıkarmazsınız İbnü l Esîr İslâm Tarihi İbnü l Esîr el Kâmil fi t Târih Tercümesi 11 221 222

Büyük Selçuklular ın batısında 513 590 1119 1194 yılları arasında hüküm süren Irak Selçuklu Devleti nin inkırazında önemli bir rol oynayan atabeglik müessesesinin etki ve özelliklerini belirlemeyi amaçlayan bu çalışmanın temel hareket noktası atabeglik vazifesine tayin edilen şahısların biyografileridir Araştırma Selçuklu meliklerinin eğitiminden sorumlu atabeglerin faaliyetlerine askerî vesâyetin devletin idarî mekanizmasındaki tesirlerine ve siyasî içtimaî kültürel olaylardaki etkilerine ışık tutmayı amaçlamaktadır Atabeg Karaca es Sâkī 1119 daki Sâve Savaşı sonrasında Sultan Sencer in emri ile huzura getirildiği zaman Büyük Selçuklu hükümdarı kendisine Yeğenlerim bana karşı muharebe ederlerse saltanatı istemeleri olmayacak iş değil sen ise insanları kışkırtarak benim öldürülmem için çabaladın Fars ve Huzistan topraklarından daha fazla mülk sahibi mi olacaktın diye sorduğunda atabeg korkusuzca Sana galip gelip seni öldürmek isterdim Böylece kardeşinin çocukları benim hükmüm altına girecek ve istediğimi atayıp azledebilecektim cevabını verdi İbnü l Esîr et Târihu l bâhir fi d devleti l Atabekiyye Târîhu d devleti l Atâbekiyye fi l Mevsıl s 45 Ortaçağ ın meşhur müellifi İbnü l Esîr Irak Selçuklu Devleti Sultanı Mesʻûd un hüküm sürdüğü devirdeki atabeg ve emîrlerin gücünü etkileyici bir şekilde yorumlamaktadır Emîrler beldeleri sultanın isteği ve haberi olmadan kendi aralarında paylaşmak istediler Sultanın sadece ismi vardı elinde hiçbir belde kalmamıştı İbnü l Esîr İslâm Tarihi İbnü l Esîr el Kâmil fi t Târih Tercümesi XI 65 Irak Selçuklu Devleti nin güçlü iki atabegi İmâdeddin Zengî ve Çavlı Cândâr şu dizelerle tavsif edilmektedir Bunların ikisi kutup olup İslâm feleği bunlar üzerine dönerdi Bündârî Irak ve Horasan Selçukluları Tarihi s 185 Tahta yeni çıkarılan sultana itaat arz etmesi talep edildiği zaman Atabeg Arslan aba yanında bulunan Selçuklu şehzadesini tahta çıkarabileceğini ima eden şu sözleri sarf etti Ya bana dokunmazsınız ya da benim yanımda da bir sultan olduğunu hatırınızdan çıkarmazsınız İbnü l Esîr İslâm Tarihi İbnü l Esîr el Kâmil fi t Târih Tercümesi XI 221 222

Büyük Selçuklular ın batısında 513 590 1119 1194 yılları arasında hüküm süren Irak Selçuklu Devleti nin inkırazında önemli bir rol oynayan atabeglik müessesesinin etki ve özelliklerini belirlemeyi amaçlayan bu çalışmanın temel hareket noktası atabeglik vazifesine tayin edilen şahısların biyografileridir Araştırma Selçuklu meliklerinin eğitiminden sorumlu atabeglerin faaliyetlerine askerî vesâyetin devletin idarî mekanizmasındaki tesirlerine ve siyasî içtimaî kültürel olaylardaki etkilerine ışık tutmayı amaçlamaktadır Atabeg Karaca es Sâki 1119 daki Sâve Savaşı sonrasında Sultan Sencer in emri ile huzura getirildiği zaman Büyük Selçuklu hükümdarı kendisine Yeğenlerim bana karşı muharebe ederlerse saltanatı istemeleri olmayacak iş değil sen ise insanları kışkırtarak benim öldürülmem için çabaladın Fars ve Huzistan topraklarından daha fazla mülk sahibi mi olacaktın diye sorduğunda atabeg korkusuzca Sana galip gelip seni öldürmek isterdim Böylece kardeşinin çocukları benim hükmüm altına girecek ve istediğimi atayıp azledebilecektim cevabını verdi İbnü l Esîr et Târihu l bâhir fi d devleti l Atabekiyye Târîhu d devleti l Atâbekiyye fi l Mevsıl s 45 Ortaçağ ın meşhur müellifi İbnü l Esîr Irak Selçuklu Devleti Sultanı Mes ûd un hüküm sürdüğü devirdeki atabeg ve emîrlerin gücünü etkileyici bir şekilde yorumlamaktadır Emîrler beldeleri sultanın isteği ve haberi olmadan kendi aralarında paylaşmak istediler Sultanın sadece ismi vardı elinde hiçbir belde kalmamıştı İbnü l Esîr İslâm Tarihi İbnü l Esîr el Kâmil fi t Târih Tercümesi 11 65 Irak Selçuklu Devleti nin güçlü iki atabegi İmâdeddin Zengî ve Çavlı Cândâr şu dizelerle tavsif edilmektedir Bunların ikisi kutup olup İslâm feleği bunlar üzerine dönerdi Bündârî Irak ve Horasan Selçukluları Tarihi s 185 Tahta yeni çıkarılan sultana itaat arz etmesi talep edildiği zaman Atabeg Arslan aba yanında bulunan Selçuklu şehzadesini tahta çıkarabileceğini ima eden şu sözleri sarf etti Ya bana dokunmazsınız ya da benim yanımda da bir sultan olduğunu hatırınızdan çıkarmazsınız İbnü l Esîr İslâm Tarihi İbnü l Esîr el Kâmil fi t Târih Tercümesi 11 221 222

Büyük Selçuklular ın batısında 513 590 1119 1194 yılları arasında hüküm süren Irak Selçuklu Devleti nin inkırazında önemli bir rol oynayan atabeglik müessesesinin etki ve özelliklerini belirlemeyi amaçlayan bu çalışmanın temel hareket noktası atabeglik vazifesine tayin edilen şahısların biyografileridir Araştırma Selçuklu meliklerinin eğitiminden sorumlu atabeglerin faaliyetlerine askerî vesâyetin devletin idarî mekanizmasındaki tesirlerine ve siyasî içtimaî kültürel olaylardaki etkilerine ışık tutmayı amaçlamaktadır Atabeg Karaca es Sâki 1119 daki Sâve Savaşı sonrasında Sultan Sencer in emri ile huzura getirildiği zaman Büyük Selçuklu hükümdarı kendisine Yeğenlerim bana karşı muharebe ederlerse saltanatı istemeleri olmayacak iş değil sen ise insanları kışkırtarak benim öldürülmem için çabaladın Fars ve Huzistan topraklarından daha fazla mülk sahibi mi olacaktın diye sorduğunda atabeg korkusuzca Sana galip gelip seni öldürmek isterdim Böylece kardeşinin çocukları benim hükmüm altına girecek ve istediğimi atayıp azledebilecektim cevabını verdi İbnü l Esîr et Târihu l bâhir fi d devleti l Atabekiyye Târîhu d devleti l Atâbekiyye fi l Mevsıl s 45 Ortaçağ ın meşhur müellifi İbnü l Esîr Irak Selçuklu Devleti Sultanı Mes ûd un hüküm sürdüğü devirdeki atabeg ve emîrlerin gücünü etkileyici bir şekilde yorumlamaktadır Emîrler beldeleri sultanın isteği ve haberi olmadan kendi aralarında paylaşmak istediler Sultanın sadece ismi vardı elinde hiçbir belde kalmamıştı İbnü l Esîr İslâm Tarihi İbnü l Esîr el Kâmil fi t Târih Tercümesi 11 65 Irak Selçuklu Devleti nin güçlü iki atabegi İmâdeddin Zengî ve Çavlı Cândâr şu dizelerle tavsif edilmektedir Bunların ikisi kutup olup İslâm feleği bunlar üzerine dönerdi Bündârî Irak ve Horasan Selçukluları Tarihi s 185 Tahta yeni çıkarılan sultana itaat arz etmesi talep edildiği zaman Atabeg Arslan aba yanında bulunan Selçuklu şehzadesini tahta çıkarabileceğini ima eden şu sözleri sarf etti Ya bana dokunmazsınız ya da benim yanımda da bir sultan olduğunu hatırınızdan çıkarmazsınız İbnü l Esîr İslâm Tarihi İbnü l Esîr el Kâmil fi t Târih Tercümesi 11 221 222

Büyük Selçuklular ın batısında 513 590 1119 1194 yılları arasında hüküm süren Irak Selçuklu Devleti nin inkırazında önemli bir rol oynayan atabeglik müessesesinin etki ve özelliklerini belirlemeyi amaçlayan bu çalışmanın temel hareket noktası atabeglik vazifesine tayin edilen şahısların biyografileridir Araştırma Selçuklu meliklerinin eğitiminden sorumlu atabeglerin faaliyetlerine askerî vesâyetin devletin idarî mekanizmasındaki tesirlerine ve siyasî içtimaî kültürel olaylardaki etkilerine ışık tutmayı amaçlamaktadır Atabeg Karaca es Sâkī 1119 daki Sâve Savaşı sonrasında Sultan Sencer in emri ile huzura getirildiği zaman Büyük Selçuklu hükümdarı kendisine Yeğenlerim bana karşı muharebe ederlerse saltanatı istemeleri olmayacak iş değil sen ise insanları kışkırtarak benim öldürülmem için çabaladın Fars ve Huzistan topraklarından daha fazla mülk sahibi mi olacaktın diye sorduğunda atabeg korkusuzca Sana galip gelip seni öldürmek isterdim Böylece kardeşinin çocukları benim hükmüm altına girecek ve istediğimi atayıp azledebilecektim cevabını verdi İbnü l Esîr et Târihu l bâhir fi d devleti l Atabekiyye Târîhu d devleti l Atâbekiyye fi l Mevsıl s 45 Ortaçağ ın meşhur müellifi İbnü l Esîr Irak Selçuklu Devleti Sultanı Mesʻûd un hüküm sürdüğü devirdeki atabeg ve emîrlerin gücünü etkileyici bir şekilde yorumlamaktadır Emîrler beldeleri sultanın isteği ve haberi olmadan kendi aralarında paylaşmak istediler Sultanın sadece ismi vardı elinde hiçbir belde kalmamıştı İbnü l Esîr İslâm Tarihi İbnü l Esîr el Kâmil fi t Târih Tercümesi 11 65 Irak Selçuklu Devleti nin güçlü iki atabegi İmâdeddin Zengî ve Çavlı Cândâr şu dizelerle tavsif edilmektedir Bunların ikisi kutup olup İslâm feleği bunlar üzerine dönerdi Bündârî Irak ve Horasan Selçukluları Tarihi s 185 Tahta yeni çıkarılan sultana itaat arz etmesi talep edildiği zaman Atabeg Arslan aba yanında bulunan Selçuklu şehzadesini tahta çıkarabileceğini ima eden şu sözleri sarf etti Ya bana dokunmazsınız ya da benim yanımda da bir sultan olduğunu hatırınızdan çıkarmazsınız İbnü l Esîr İslâm Tarihi İbnü l Esîr el Kâmil fi t Târih Tercümesi 11 221 222

Büyük Selçuklular ın batısında 513 590 1119 1194 yılları arasında hüküm süren Irak Selçuklu Devleti nin inkırazında önemli bir rol oynayan atabeglik müessesesinin etki ve özelliklerini belirlemeyi amaçlayan bu çalışmanın temel hareket noktası atabeglik vazifesine tayin edilen şahısların biyografileridir Araştırma Selçuklu meliklerinin eğitiminden sorumlu atabeglerin faaliyetlerine askerî vesâyetin devletin idarî mekanizmasındaki tesirlerine ve siyasî içtimaî kültürel olaylardaki etkilerine ışık tutmayı amaçlamaktadır Atabeg Karaca es Sâkī 1119 daki Sâve Savaşı sonrasında Sultan Sencer in emri ile huzura getirildiği zaman Büyük Selçuklu hükümdarı kendisine Yeğenlerim bana karşı muharebe ederlerse saltanatı istemeleri olmayacak iş değil sen ise insanları kışkırtarak benim öldürülmem için çabaladın Fars ve Huzistan topraklarından daha fazla mülk sahibi mi olacaktın diye sorduğunda atabeg korkusuzca Sana galip gelip seni öldürmek isterdim Böylece kardeşinin çocukları benim hükmüm altına girecek ve istediğimi atayıp azledebilecektim cevabını verdi İbnü l Esîr et Târihu l bâhir fi d devleti l Atabekiyye Târîhu d devleti l Atâbekiyye fi l Mevsıl s 45 Ortaçağ ın meşhur müellifi İbnü l Esîr Irak Selçuklu Devleti Sultanı Mesʻûd un hüküm sürdüğü devirdeki atabeg ve emîrlerin gücünü etkileyici bir şekilde yorumlamaktadır Emîrler beldeleri sultanın isteği ve haberi olmadan kendi aralarında paylaşmak istediler Sultanın sadece ismi vardı elinde hiçbir belde kalmamıştı İbnü l Esîr İslâm Tarihi İbnü l Esîr el Kâmil fi t Târih Tercümesi 11 65 Irak Selçuklu Devleti nin güçlü iki atabegi İmâdeddin Zengî ve Çavlı Cândâr şu dizelerle tavsif edilmektedir Bunların ikisi kutup olup İslâm feleği bunlar üzerine dönerdi Bündârî Irak ve Horasan Selçukluları Tarihi s 185 Tahta yeni çıkarılan sultana itaat arz etmesi talep edildiği zaman Atabeg Arslan aba yanında bulunan Selçuklu şehzadesini tahta çıkarabileceğini ima eden şu sözleri sarf etti Ya bana dokunmazsınız ya da benim yanımda da bir sultan olduğunu hatırınızdan çıkarmazsınız İbnü l Esîr İslâm Tarihi İbnü l Esîr el Kâmil fi t Târih Tercümesi 11 221 222 Tanıtım Bülteninden

Büyük Selçuklular ın batısında 513 590 1119 1194 yılları arasında hüküm süren Irak Selçuklu Devleti nin inkırazında önemli bir rol oynayan atabeglik müessesesinin etki ve özelliklerini belirlemeyi amaçlayan bu çalışmanın temel hareket noktası atabeglik vazifesine tayin edilen şahısların biyografileridir Araştırma Selçuklu meliklerinin eğitiminden sorumlu atabeglerin faaliyetlerine askerî vesâyetin devletin idarî mekanizmasındaki tesirlerine ve siyasî içtimaî kültürel olaylardaki etkilerine ışık tutmayı amaçlamaktadır Atabeg Karaca es Sâkī 1119 daki Sâve Savaşı sonrasında Sultan Sencer in emri ile huzura getirildiği zaman Büyük Selçuklu hükümdarı kendisine Yeğenlerim bana karşı muharebe ederlerse saltanatı istemeleri olmayacak iş değil sen ise insanları kışkırtarak benim öldürülmem için çabaladın Fars ve Huzistan topraklarından daha fazla mülk sahibi mi olacaktın diye sorduğunda atabeg korkusuzca Sana galip gelip seni öldürmek isterdim Böylece kardeşinin çocukları benim hükmüm altına girecek ve istediğimi atayıp azledebilecektim cevabını verdi İbnü l Esîr et Târihu l bâhir fi d devleti l Atabekiyye Târîhu d devleti l Atâbekiyye fi l Mevsıl s 45 Ortaçağ ın meşhur müellifi İbnü l Esîr Irak Selçuklu Devleti Sultanı Mesʻûd un hüküm sürdüğü devirdeki atabeg ve emîrlerin gücünü etkileyici bir şekilde yorumlamaktadır Emîrler beldeleri sultanın isteği ve haberi olmadan kendi aralarında paylaşmak istediler Sultanın sadece ismi vardı elinde hiçbir belde kalmamıştı İbnü l Esîr İslâm Tarihi İbnü l Esîr el Kâmil fi t Târih Tercümesi 11 65 Irak Selçuklu Devleti nin güçlü iki atabegi İmâdeddin Zengî ve Çavlı Cândâr şu dizelerle tavsif edilmektedir Bunların ikisi kutup olup İslâm feleği bunlar üzerine dönerdi Bündârî Irak ve Horasan Selçukluları Tarihi s 185 Tahta yeni çıkarılan sultana itaat arz etmesi talep edildiği zaman Atabeg Arslan aba yanında bulunan Selçuklu şehzadesini tahta çıkarabileceğini ima eden şu sözleri sarf etti Ya bana dokunmazsınız ya da benim yanımda da bir sultan olduğunu hatırınızdan çıkarmazsınız İbnü l Esîr İslâm Tarihi İbnü l Esîr el Kâmil fi t Târih Tercümesi 11 221 222

Büyük Selçuklular ın batısında 513 590 1119 1194 yılları arasında hüküm süren Irak Selçuklu Devleti nin inkırazında önemli bir rol oynayan atabeglik müessesesinin etki ve özelliklerini belirlemeyi amaçlayan bu çalışmanın temel hareket noktası atabeglik vazifesine tayin edilen şahısların biyografileridir Araştırma Selçuklu meliklerinin eğitiminden sorumlu atabeglerin faaliyetlerine askerî vesâyetin devletin idarî mekanizmasındaki tesirlerine ve siyasî içtimaî kültürel olaylardaki etkilerine ışık tutmayı amaçlamaktadır Atabeg Karaca es Sâkī 1119 daki Sâve Savaşı sonrasında Sultan Sencer in emri ile huzura getirildiği zaman Büyük Selçuklu hükümdarı kendisine Yeğenlerim bana karşı muharebe ederlerse saltanatı istemeleri olmayacak iş değil sen ise insanları kışkırtarak benim öldürülmem için çabaladın Fars ve Huzistan topraklarından daha fazla mülk sahibi mi olacaktın diye sorduğunda atabeg korkusuzca Sana galip gelip seni öldürmek isterdim Böylece kardeşinin çocukları benim hükmüm altına girecek ve istediğimi atayıp azledebilecektim cevabını verdi İbnü l Esîr et Târihu l bâhir fi d devleti l Atabekiyye Târîhu d devleti l Atâbekiyye fi l Mevsıl s 45 Ortaçağ ın meşhur müellifi İbnü l Esîr Irak Selçuklu Devleti Sultanı Mesʻûd un hüküm sürdüğü devirdeki atabeg ve emîrlerin gücünü etkileyici bir şekilde yorumlamaktadır Emîrler beldeleri sultanın isteği ve haberi olmadan kendi aralarında paylaşmak istediler Sultanın sadece ismi vardı elinde hiçbir belde kalmamıştı İbnü l Esîr İslâm Tarihi İbnü l Esîr el Kâmil fi t Târih Tercümesi 11 65 Irak Selçuklu Devleti nin güçlü iki atabegi İmâdeddin Zengî ve Çavlı Cândâr şu dizelerle tavsif edilmektedir Bunların ikisi kutup olup İslâm feleği bunlar üzerine dönerdi Bündârî Irak ve Horasan Selçukluları Tarihi s 185 Tahta yeni çıkarılan sultana itaat arz etmesi talep edildiği zaman Atabeg Arslan aba yanında bulunan Selçuklu şehzadesini tahta çıkarabileceğini ima eden şu sözleri sarf etti Ya bana dokunmazsınız ya da benim yanımda da bir sultan olduğunu hatırınızdan çıkarmazsınız İbnü l Esîr İslâm Tarihi İbnü l Esîr el Kâmil fi t Târih Tercümesi 11 221 222

Büyük Selçuklular ın batısında 513 590 1119 1194 yılları arasında hüküm süren Irak Selçuklu Devleti nin inkırazında önemli bir rol oynayan atabeglik müessesesinin etki ve özelliklerini belirlemeyi amaçlayan bu çalışmanın temel hareket noktası atabeglik vazifesine tayin edilen şahısların biyografileridir Araştırma Selçuklu meliklerinin eğitiminden sorumlu atabeglerin faaliyetlerine askerî vesâyetin devletin idarî mekanizmasındaki tesirlerine ve siyasî içtimaî kültürel olaylardaki etkilerine ışık tutmayı amaçlamaktadır Atabeg Karaca es Sâkī 1119 daki Sâve Savaşı sonrasında Sultan Sencer in emri ile huzura getirildiği zaman Büyük Selçuklu hükümdarı kendisine Yeğenlerim bana karşı muharebe ederlerse saltanatı istemeleri olmayacak iş değil sen ise insanları kışkırtarak benim öldürülmem için çabaladın Fars ve Huzistan topraklarından daha fazla mülk sahibi mi olacaktın diye sorduğunda atabeg korkusuzca Sana galip gelip seni öldürmek isterdim Böylece kardeşinin çocukları benim hükmüm altına girecek ve istediğimi atayıp azledebilecektim cevabını verdi İbnü l Esîr et Târihu l bâhir fi d devleti l Atabekiyye Târîhu d devleti l Atâbekiyye fi l Mevsıl s 45 Ortaçağ ın meşhur müellifi İbnü l Esîr Irak Selçuklu Devleti Sultanı Mesʻûd un hüküm sürdüğü devirdeki atabeg ve emîrlerin gücünü etkileyici bir şekilde yorumlamaktadır Emîrler beldeleri sultanın isteği ve haberi olmadan kendi aralarında paylaşmak istediler Sultanın sadece ismi vardı elinde hiçbir belde kalmamıştı İbnü l Esîr İslâm Tarihi İbnü l Esîr el Kâmil fi t Târih Tercümesi XI 65 Irak Selçuklu Devleti nin güçlü iki atabegi İmâdeddin Zengî ve Çavlı Cândâr şu dizelerle tavsif edilmektedir Bunların ikisi kutup olup İslâm feleği bunlar üzerine dönerdi Bündârî Irak ve Horasan Selçukluları Tarihi s 185 Tahta yeni çıkarılan sultana itaat arz etmesi talep edildiği zaman Atabeg Arslan aba yanında bulunan Selçuklu şehzadesini tahta çıkarabileceğini ima eden şu sözleri sarf etti Ya bana dokunmazsınız ya da benim yanımda da bir sultan olduğunu hatırınızdan çıkarmazsınız İbnü l Esîr İslâm Tarihi İbnü l Esîr el Kâmil fi t Târih Tercümesi XI 221 222 img src https s3 eu west 1 amazonaws com dia kitadagitim ckeditor_assets pictures 53 content_1_original_original jpg alt height 15 width 15 font size 1 color white font img

Büyük Selçuklular ın batısında 513 590 1119 1194 yılları arasında hüküm süren Irak Selçuklu Devleti nin inkırazında önemli bir rol oynayan atabeglik müessesesinin etki ve özelliklerini belirlemeyi amaçlayan bu çalışmanın temel hareket noktası atabeglik vazifesine tayin edilen şahısların biyografileridir Araştırma Selçuklu meliklerinin eğitiminden sorumlu atabeglerin faaliyetlerine askerî vesâyetin devletin idarî mekanizmasındaki tesirlerine ve siyasî içtimaî kültürel olaylardaki etkilerine ışık tutmayı amaçlamaktadır Atabeg Karaca es Sâki 1119 daki Sâve Savaşı sonrasında Sultan Sencer in emri ile huzura getirildiği zaman Büyük Selçuklu hükümdarı kendisine Yeğenlerim bana karşı muharebe ederlerse saltanatı istemeleri olmayacak iş değil sen ise insanları kışkırtarak benim öldürülmem için çabaladın Fars ve Huzistan topraklarından daha fazla mülk sahibi mi olacaktın diye sorduğunda atabeg korkusuzca Sana galip gelip seni öldürmek isterdim Böylece kardeşinin çocukları benim hükmüm altına girecek ve istediğimi atayıp azledebilecektim cevabını verdi İbnü l Esîr et Târihu l bâhir fi d devleti l Atabekiyye Târîhu d devleti l Atâbekiyye fi l Mevsıl s 45 Ortaçağ ın meşhur müellifi İbnü l Esîr Irak Selçuklu Devleti Sultanı Mes ûd un hüküm sürdüğü devirdeki atabeg ve emîrlerin gücünü etkileyici bir şekilde yorumlamaktadır Emîrler beldeleri sultanın isteği ve haberi olmadan kendi aralarında paylaşmak istediler Sultanın sadece ismi vardı elinde hiçbir belde kalmamıştı İbnü l Esîr İslâm Tarihi İbnü l Esîr el Kâmil fi t Târih Tercümesi XI 65 Irak Selçuklu Devleti nin güçlü iki atabegi İmâdeddin Zengî ve Çavlı Cândâr şu dizelerle tavsif edilmektedir Bunların ikisi kutup olup İslâm feleği bunlar üzerine dönerdi Bündârî Irak ve Horasan Selçukluları Tarihi s 185 Tahta yeni çıkarılan sultana itaat arz etmesi talep edildiği zaman Atabeg Arslan aba yanında bulunan Selçuklu şehzadesini tahta çıkarabileceğini ima eden şu sözleri sarf etti Ya bana dokunmazsınız ya da benim yanımda da bir sultan olduğunu hatırınızdan çıkarmazsınız İbnü l Esîr İslâm Tarihi İbnü l Esîr el Kâmil fi t Târih Tercümesi XI 221 222