İstanbul Komünist Grubu ndan Aydınlık Çevresi Türkiye Komünist Partisi ne 1919 1926 3 Cilt Mart 1925 Mayıs 1926 — Erden Akbulut Mete Tunçay

Mart 1925 te Takrir i Sükûn Kanunu ndan Mayıs 1926 da Viyana Konferansı na kadar geçen dönemi ele aldığımız III Cildin ana temasını ağır cezaların verilmesiyle sonuçlanan muhakeme sürecini ve TKP nin yeni duruma ayak uydurma çabaları oluşturuyor Tevkifatın başladığı Mayıs 1925 ten itibaren TKP yönetimi üç başlı gibidir Bir yanda tüm süreci yönetmeye ve çalışmaları eşgüdümlü kılmaya çalışan Mayıs ile Ekim ortaları arasında Berlin de bulunan ve Fahri Baytar Cevdet ile birlikte çalışan Dr Şefik Hüsnü diğer yanda memlekette Vedat Nedim ve onun çevresinde oluşturmaya çalıştığı yeni merkez ve nihayet üçüncü yanda Moskova da bulunan Doğu Seksiyonu ve Türkiye deki gençlik çalışmasına yön veren Halim Hasan Ali TKP teşkilatlı yapısının böylesine dağıldığı koşullarda Doğu Seksiyonu nun yönlendirmesiyle Program çalışmalarına da ağırlıklı bir yer veriyor Daha sadeleştirilmiş bir hali Mayıs 1926 daki Viyana Konferansı nda Eylem Programı olarak kabul edilecek bu çalışma sürecinde Doğu Seksiyonu ndan gelen eleştirilerin başında Kemalist hükümetin devrimci adımlarının TKP tarafından destekleneceğinin açıkça beyan edilmesi gereği geliyor Aynı bakış KEYK Aralık 1925 toplantısına sunulan Sekretarya raporunda da yer alıyor Dr Şefik Hüsnü nün ardından da Fahri nin Baytar Cevdet 1925 son çeyreğinde Moskova ya gelmesiyle birlikte yeni teşkilatlanma modeli siyasi büronun Moskova da olması onun dolaysız direktifleriyle memlekette bir idari yapının kurulması biçiminde ortaya konuyor Ancak bu model de yürümeyecektir daha 1925 sonunda TKP nin reorganizasyonu için bir konferansın toplanması önce Rusya da öngörülüyorsa da kimi ertelemelerden sonra ancak Viyana da gerçekleşebiliyor 1926 yılının ilk yansı TKP faaliyeti bakımından esas itibariyle Parti Aktifi Konferansı nın yani Viyana Konferansı nın hazırlıklarıyla geçiyor Memleket açısından temsili ve geniş katılımlı olması öngörülen bu Konferans o sıralarda İtalya ile doğan gerginlik nedeniyle ilan edilen seferberliğin doğurduğu hareket kısıtlaması nedeniyle memleketten çok sınırlı bir katılım ile gerçekleşebiliyor Bu cildin sonunda da TKGB ve KUTV ile ilgili bolümler yer alıyor Ekler kısmında Şeyh Sait İsyanı ndan sonra yayınlanmış Orak Çekiç in 7 sayısının tamamını Komintern de bu dönemde meydana gelen gelişmeleri ve yine bu döneme ilişkin Kronoloji yi sunuyoruz İKG den TKP ye 1919 1926 TÜSTAV Yayınları ndan daha önce çıkmış Sinan Dervişoğlu nun TKP 1926 Viyana Konferansı ve 1926 1927 TKP MK Tutanakları Büyük Kırılma çalışmalarıyla bütünleniyor Bu dönemin faaliyetlerinin ve yöneticilerin bir bütün olarak yargılanması ile ilgili olarak ise Sosyal Tarih Yayınları ndan Emel Seyhan Atasoy un 1928 TKP Davası adlı çalışmasına bakmak gerekiyor

1924 başından Takrir i Sükûn Kanununun ilânına Mart 1925 e kadar uzanan dönemi ele aldığımız II Cilt te Aydınlık çevresinin siyasî yaklaşımı teşkilât ve yayın faaliyeti Komintern Doğu Seksiyonu ile ilişkileri ağırlıklı bir yer tutuyor Haziran Temmuz 1924 te toplanan Komintern V Dünya Kongresi ne gönderilen ve Şubat 1925 te toplanacak TKP Kongresi nin programatik temelini de oluşturacak olan Türkiye nin İktisadî ve İçtimaî Durumu Partinin Reorganizasyonu ve Faaliyetleri ve TKP nin Geçici Asgari Programı başlıklı üç önemli rapora rağmen Aydınlık çevresi Kongre de ağır biçimde eleştirilmiştir Bu eleştiriler bunlara verilen yanıt ve Doğu Seksiyonu ile gerilen ilişkiler de bu cildin önemli bir bölümünü oluşturuyor Şubat 1925 te İstanbul Akaretler de toplanan ve KEYK Doğu Seksiyonu tarafından TKP II Kongresi olarak adlandırılan kongre ile ilgili gündem sunulan raporlar ve seçilen Merkez Komitesi bilgilerine erişmekle birlikte delegasyonun tümünü ve kongre tutanağını mevcut arşiv belgeleri içinde bulamadık Kongreye yönelik sol muhalefeti Seydahmedov un hazırladığı ve Rusya Devlet Siyasî Sosyal Tarih Arşivi nde RGASPI bulunan TKP Tarihi adlı çalışmasının ve Marat ın İ Bilenin Bulgaristan Devlet Arşivi nde bulunan TKP yi İçinden Kemiren Yıkıcı Akımlar başlıklı raporunun Kongre ile ilgili bölümleri de aktarıyoruz KUTV Doğu Emekçileri Komünist Üniversitesi ve Gençlik faaliyetlerini ayrı bir bölümde ele aldık Ekler bölümünde dönem kronolojisi ve kimi biyografik notlarla ad dizininin yanı sıra bu kez Komintern V Dünya Kongresi ne Doğu meselesiyle ve Yakındoğu da komünist hareketle ilgili sunulmuş tezler ayrıca tüm ülke seksiyonlarının partilerinin uymak zorunda oldukları Komintern Tüzüğü nün çevirisi de yer almaktadır

Mart 1925 te Takrir i Sükûn Kanunu ndan Mayıs 1926 da Viyana Konferansı na kadar geçen dönemi ele aldığımız III Cildin ana temasını ağır cezaların verilmesiyle sonuçlanan muhakeme sürecini ve TKP nin yeni duruma ayak uydurma çabaları oluşturuyor Tevkifatın başladığı Mayıs 1925 ten itibaren TKP yönetimi üç başlı gibidir Bir yanda tüm süreci yönetmeye ve çalışmaları eşgüdümlü kılmaya çalışan Mayıs ile Ekim ortaları arasında Berlin de bulunan ve Fahri Baytar Cevdet ile birlikte çalışan Dr Şefik Hüsnü diğer yanda memlekette Vedat Nedim ve onun çevresinde oluşturmaya çalıştığı yeni merkez ve nihayet üçüncü yanda Moskova da bulunan Doğu Seksiyonu ve Türkiye deki gençlik çalışmasına yön veren Halim Hasan Ali TKP teşkilatlı yapısının böylesine dağıldığı koşullarda Doğu Seksiyonu nun yönlendirmesiyle Program çalışmalarına da ağırlıklı bir yer veriyor Daha sadeleştirilmiş bir hali Mayıs 1926 daki Viyana Konferansı nda Eylem Programı olarak kabul edilecek bu çalışma sürecinde Doğu Seksiyonu ndan gelen eleştirilerin başında Kemalist hükümetin devrimci adımlarının TKP tarafından destekleneceğinin açıkça beyan edilmesi gereği geliyor Aynı bakış KEYK Aralık 1925 toplantısına sunulan Sekretarya raporunda da yer alıyor Dr Şefik Hüsnü nün ardından da Fahri nin Baytar Cevdet 1925 son çeyreğinde Moskova ya gelmesiyle birlikte yeni teşkilatlanma modeli siyasi büronun Moskova da olması onun dolaysız direktifleriyle memlekette bir idari yapının kurulması biçiminde ortaya konuyor Ancak bu model de yürümeyecektir daha 1925 sonunda TKP nin reorganizasyonu için bir konferansın toplanması önce Rusya da öngörülüyorsa da kimi ertelemelerden sonra ancak Viyana da gerçekleşebiliyor 1926 yılının ilk yansı TKP faaliyeti bakımından esas itibariyle Parti Aktifi Konferansı nın yani Viyana Konferansı nın hazırlıklarıyla geçiyor Memleket açısından temsili ve geniş katılımlı olması öngörülen bu Konferans o sıralarda İtalya ile doğan gerginlik nedeniyle ilan edilen seferberliğin doğurduğu hareket kısıtlaması nedeniyle memleketten çok sınırlı bir katılım ile gerçekleşebiliyor Bu cildin sonunda da TKGB ve KUTV ile ilgili bolümler yer alıyor Ekler kısmında Şeyh Sait İsyanı ndan sonra yayınlanmış Orak Çekiç in 7 sayısının tamamını Komintern de bu dönemde meydana gelen gelişmeleri ve yine bu döneme ilişkin Kronoloji yi sunuyoruz İKG den TKP ye 1919 1926 TÜSTAV Yayınları ndan daha önce çıkmış Sinan Dervişoğlu nun TKP 1926 Viyana Konferansı ve 1926 1927 TKP MK Tutanakları Büyük Kırılma çalışmalarıyla bütünleniyor Bu dönemin faaliyetlerinin ve yöneticilerin bir bütün olarak yargılanması ile ilgili olarak ise Sosyal Tarih Yayınları ndan Emel Seyhan Atasoy un 1928 TKP Davası adlı çalışmasına bakmak gerekiyor

Mart 1925 te Takrir i Sükûn Kanunu ndan Mayıs 1926 da Viyana Konferansı na kadar geçen dönemi ele aldığımız III Cildin ana temasını ağır cezaların verilmesiyle sonuçlanan muhakeme sürecini ve TKP nin yeni duruma ayak uydurma çabaları oluşturuyor Tevkifatın başladığı Mayıs 1925 ten itibaren TKP yönetimi üç başlı gibidir Bir yanda tüm süreci yönetmeye ve çalışmaları eşgüdümlü kılmaya çalışan Mayıs ile Ekim ortaları arasında Berlin de bulunan ve Fahri Baytar Cevdet ile birlikte çalışan Dr Şefik Hüsnü diğer yanda memlekette Vedat Nedim ve onun çevresinde oluşturmaya çalıştığı yeni merkez ve nihayet üçüncü yanda Moskova da bulunan Doğu Seksiyonu ve Türkiye deki gençlik çalışmasına yön veren Halim Hasan Ali TKP teşkilatlı yapısının böylesine dağıldığı koşullarda Doğu Seksiyonu nun yönlendirmesiyle Program çalışmalarına da ağırlıklı bir yer veriyor Daha sadeleştirilmiş bir hali Mayıs 1926 daki Viyana Konferansı nda Eylem Programı olarak kabul edilecek bu çalışma sürecinde Doğu Seksiyonu ndan gelen eleştirilerin başında Kemalist hükümetin devrimci adımlarının TKP tarafından destekleneceğinin açıkça beyan edilmesi gereği geliyor Aynı bakış KEYK Aralık 1925 toplantısına sunulan Sekretarya raporunda da yer alıyor Dr Şefik Hüsnü nün ardından da Fahri nin Baytar Cevdet 1925 son çeyreğinde Moskova ya gelmesiyle birlikte yeni teşkilatlanma modeli siyasi büronun Moskova da olması onun dolaysız direktifleriyle memlekette bir idari yapının kurulması biçiminde ortaya konuyor Ancak bu model de yürümeyecektir daha 1925 sonunda TKP nin reorganizasyonu için bir konferansın toplanması önce Rusya da öngörülüyorsa da kimi ertelemelerden sonra ancak Viyana da gerçekleşebiliyor 1926 yılının ilk yansı TKP faaliyeti bakımından esas itibariyle Parti Aktifi Konferansı nın yani Viyana Konferansı nın hazırlıklarıyla geçiyor Memleket açısından temsili ve geniş katılımlı olması öngörülen bu Konferans o sıralarda İtalya ile doğan gerginlik nedeniyle ilan edilen seferberliğin doğurduğu hareket kısıtlaması nedeniyle memleketten çok sınırlı bir katılım ile gerçekleşebiliyor Bu cildin sonunda da TKGB ve KUTV ile ilgili bolümler yer alıyor Ekler kısmında Şeyh Sait İsyanı ndan sonra yayınlanmış Orak Çekiç in 7 sayısının tamamını Komintern de bu dönemde meydana gelen gelişmeleri ve yine bu döneme ilişkin Kronoloji yi sunuyoruz İKG den TKP ye 1919 1926 TÜSTAV Yayınları ndan daha önce çıkmış Sinan Dervişoğlu nun TKP 1926 Viyana Konferansı ve 1926 1927 TKP MK Tutanakları Büyük Kırılma çalışmalarıyla bütünleniyor Bu dönemin faaliyetlerinin ve yöneticilerin bir bütün olarak yargılanması ile ilgili olarak ise Sosyal Tarih Yayınları ndan Emel Seyhan Atasoy un 1928 TKP Davası adlı çalışmasına bakmak gerekiyor

1924 başından Takrir i Sükûn Kanununun ilânına Mart 1925 e kadar uzanan dönemi ele aldığımız II Cilt te Aydınlık çevresinin siyasî yaklaşımı teşkilât ve yayın faaliyeti Komintern Doğu Seksiyonu ile ilişkileri ağırlıklı bir yer tutuyor Haziran Temmuz 1924 te toplanan Komintern V Dünya Kongresi ne gönderilen ve Şubat 1925 te toplanacak TKP Kongresi nin programatik temelini de oluşturacak olan Türkiye nin İktisadî ve İçtimaî Durumu Partinin Reorganizasyonu ve Faaliyetleri ve TKP nin Geçici Asgari Programı başlıklı üç önemli rapora rağmen Aydınlık çevresi Kongre de ağır biçimde eleştirilmiştir Bu eleştiriler bunlara verilen yanıt ve Doğu Seksiyonu ile gerilen ilişkiler de bu cildin önemli bir bölümünü oluşturuyor Şubat 1925 te İstanbul Akaretler de toplanan ve KEYK Doğu Seksiyonu tarafından TKP II Kongresi olarak adlandırılan kongre ile ilgili gündem sunulan raporlar ve seçilen Merkez Komitesi bilgilerine erişmekle birlikte delegasyonun tümünü ve kongre tutanağını mevcut arşiv belgeleri içinde bulamadık Kongreye yönelik sol muhalefeti Seydahmedov un hazırladığı ve Rusya Devlet Siyasî Sosyal Tarih Arşivi nde RGASPI bulunan TKP Tarihi adlı çalışmasının ve Marat ın İ Bilenin Bulgaristan Devlet Arşivi nde bulunan TKP yi İçinden Kemiren Yıkıcı Akımlar başlıklı raporunun Kongre ile ilgili bölümleri de aktarıyoruz KUTV Doğu Emekçileri Komünist Üniversitesi ve Gençlik faaliyetlerini ayrı bir bölümde ele aldık Ekler bölümünde dönem kronolojisi ve kimi biyografik notlarla ad dizininin yanı sıra bu kez Komintern V Dünya Kongresi ne Doğu meselesiyle ve Yakındoğu da komünist hareketle ilgili sunulmuş tezler ayrıca tüm ülke seksiyonlarının partilerinin uymak zorunda oldukları Komintern Tüzüğü nün çevirisi de yer almaktadır

Mart 1925 te Takrir i Sükûn Kanunu ndan Mayıs 1926 da Viyana Konferansı na kadar geçen dönemi ele aldığımız III Cildin ana temasını ağır cezaların verilmesiyle sonuçlanan muhakeme sürecini ve TKP nin yeni duruma ayak uydurma çabaları oluşturuyor Tevkifatın başladığı Mayıs 1925 ten itibaren TKP yönetimi üç başlı gibidir Bir yanda tüm süreci yönetmeye ve çalışmaları eşgüdümlü kılmaya çalışan Mayıs ile Ekim ortaları arasında Berlin de bulunan ve Fahri Baytar Cevdet ile birlikte çalışan Dr Şefik Hüsnü diğer yanda memlekette Vedat Nedim ve onun çevresinde oluşturmaya çalıştığı yeni merkez ve nihayet üçüncü yanda Moskova da bulunan Doğu Seksiyonu ve Türkiye deki gençlik çalışmasına yön veren Halim Hasan Ali TKP teşkilatlı yapısının böylesine dağıldığı koşullarda Doğu Seksiyonu nun yönlendirmesiyle Program çalışmalarına da ağırlıklı bir yer veriyor Daha sadeleştirilmiş bir hali Mayıs 1926 daki Viyana Konferansı nda Eylem Programı olarak kabul edilecek bu çalışma sürecinde Doğu Seksiyonu ndan gelen eleştirilerin başında Kemalist hükümetin devrimci adımlarının TKP tarafından destekleneceğinin açıkça beyan edilmesi gereği geliyor Aynı bakış KEYK Aralık 1925 toplantısına sunulan Sekretarya raporunda da yer alıyor Dr Şefik Hüsnü nün ardından da Fahri nin Baytar Cevdet 1925 son çeyreğinde Moskova ya gelmesiyle birlikte yeni teşkilatlanma modeli siyasi büronun Moskova da olması onun dolaysız direktifleriyle memlekette bir idari yapının kurulması biçiminde ortaya konuyor Ancak bu model de yürümeyecektir daha 1925 sonunda TKP nin reorganizasyonu için bir konferansın toplanması önce Rusya da öngörülüyorsa da kimi ertelemelerden sonra ancak Viyana da gerçekleşebiliyor 1926 yılının ilk yansı TKP faaliyeti bakımından esas itibariyle Parti Aktifi Konferansı nın yani Viyana Konferansı nın hazırlıklarıyla geçiyor Memleket açısından temsili ve geniş katılımlı olması öngörülen bu Konferans o sıralarda İtalya ile doğan gerginlik nedeniyle ilan edilen seferberliği

1924 başından Takrir i Sükûn Kanununun ilânına Mart 1925 e kadar uzanan dönemi ele aldığımız II Cilt te Aydınlık çevresinin siyasî yaklaşımı teşkilât ve yayın faaliyeti Komintern Doğu Seksiyonu ile ilişkileri ağırlıklı bir yer tutuyor Haziran Temmuz 1924 te toplanan Komintern V Dünya Kongresi ne gönderilen ve Şubat 1925 te toplanacak TKP Kongresi nin programatik temelini de oluşturacak olan Türkiye nin İktisadî ve İçtimaî Durumu Partinin Reorganizasyonu ve Faaliyetleri ve TKP nin Geçici Asgari Programı başlıklı üç önemli rapora rağmen Aydınlık çevresi Kongre de ağır biçimde eleştirilmiştir Bu eleştiriler bunlara verilen yanıt ve Doğu Seksiyonu ile gerilen ilişkiler de bu cildin önemli bir bölümünü oluşturuyor Şubat 1925 te İstanbul Akaretler de toplanan ve KEYK Doğu Seksiyonu tarafından TKP II Kongresi olarak adlandırılan kongre ile ilgili gündem sunulan raporlar ve seçilen Merkez Komitesi bilgilerine erişmekle birlikte delegasyonun tümünü ve kongre tutanağını mevcut arşiv belgeleri içinde bulamadık Kongreye yönelik sol muhalefeti Seydahmedov un hazırladığı ve Rusya Devlet Siyasî Sosyal Tarih Arşivi nde RGASPI bulunan TKP Tarihi adlı çalışmasının ve Marat ın İ Bilenin Bulgaristan Devlet Arşivi nde bulunan TKP yi İçinden Kemiren Yıkıcı Akımlar başlıklı raporunun Kongre ile ilgili bölümleri de aktarıyoruz KUTV Doğu Emekçileri Komünist Üniversitesi ve Gençlik faaliyetlerini ayrı bir bölümde ele aldık Ekler bölümünde dönem kronolojisi ve kimi biyografik notlarla ad dizininin yanı sıra bu kez Komintern V Dünya Kongresi ne Doğu meselesiyle ve Yakındoğu da komünist hareketle ilgili sunulmuş tezler ayrıca tüm ülke seksiyonlarının partilerinin uymak zorunda oldukları Komintern Tüzüğü nün çevirisi de yer almaktadır

Mart 1925 te Takrir i Sükûn Kanunu ndan Mayıs 1926 da Viyana Konferansı na kadar geçen dönemi ele aldığımız III Cildin ana temasını ağır cezaların verilmesiyle sonuçlanan muhakeme sürecini ve TKP nin yeni duruma ayak uydurma çabaları oluşturuyor Tevkifatın başladığı Mayıs 1925 ten itibaren TKP yönetimi üç başlı gibidir Bir yanda tüm süreci yönetmeye ve çalışmaları eşgüdümlü kılmaya çalışan Mayıs ile Ekim ortaları arasında Berlin de bulunan ve Fahri Baytar Cevdet ile birlikte çalışan Dr Şefik Hüsnü diğer yanda memlekette Vedat Nedim ve onun çevresinde oluşturmaya çalıştığı yeni merkez ve nihayet üçüncü yanda Moskova da bulunan Doğu Seksiyonu ve Türkiye deki gençlik çalışmasına yön veren Halim Hasan Ali TKP teşkilatlı yapısının böylesine dağıldığı koşullarda Doğu Seksiyonu nun yönlendirmesiyle Program çalışmalarına da ağırlıklı bir yer veriyor Daha sadeleştirilmiş bir hali Mayıs 1926 daki Viyana Konferansı nda Eylem Programı olarak kabul edilecek bu çalışma sürecinde Doğu Seksiyonu ndan gelen eleştirilerin başında Kemalist hükümetin devrimci adımlarının TKP tarafından destekleneceğinin açıkça beyan edilmesi gereği geliyor Aynı bakış KEYK Aralık 1925 toplantısına sunulan Sekretarya raporunda da yer alıyor Dr Şefik Hüsnü nün ardından da Fahri nin Baytar Cevdet 1925 son çeyreğinde Moskova ya gelmesiyle birlikte yeni teşkilatlanma modeli siyasi büronun Moskova da olması onun dolaysız direktifleriyle memlekette bir idari yapının kurulması biçiminde ortaya konuyor Ancak bu model de yürümeyecektir daha 1925 sonunda TKP nin reorganizasyonu için bir konferansın toplanması önce Rusya da öngörülüyorsa da kimi ertelemelerden sonra ancak Viyana da gerçekleşebiliyor 1926 yılının ilk yansı TKP faaliyeti bakımından esas itibariyle Parti Aktifi Konferansı nın yani Viyana Konferansı nın hazırlıklarıyla geçiyor Memleket açısından temsili ve geniş katılımlı olması öngörülen bu Konferans o sıralarda İtalya ile doğan gerginlik nedeniyle ilan edilen seferberliğin doğurduğu hareket kısıtlaması nedeniyle memleketten çok sınırlı bir katılım ile gerçekleşebiliyor Bu cildin sonunda da TKGB ve KUTV ile ilgili bolümler yer alıyor Ekler kısmında Şeyh Sait İsyanı ndan sonra yayınlanmış Orak Çekiç in 7 sayısının tamamını Komintern de bu dönemde meydana gelen gelişmeleri ve yine bu döneme ilişkin Kronoloji yi sunuyoruz İKG den TKP ye 1919 1926 TÜSTAV Yayınları ndan daha önce çıkmış Sinan Dervişoğlu nun TKP 1926 Viyana Konferansı ve 1926 1927 TKP MK Tutanakları Büyük Kırılma çalışmalarıyla bütünleniyor Bu dönemin faaliyetlerinin ve yöneticilerin bir bütün olarak yargılanması ile ilgili olarak ise Sosyal Tarih Yayınları ndan Emel Seyhan Atasoy un 1928 TKP Davası adlı çalışmasına bakmak gerekiyor