İstanbul Üç Şehrin Hikâyesi

Seyrine doyum olmayan bir İstanbul albümü Asitane Deraliyye Dar ül hilâfet il aliyye Dar üssaadet Dersaadet İslambol gibi pek çok ismi vardır İstanbul un Sayfaları çevirmekle bitmeyen bir kitap seyrine doyum olmayan bir resimdir İstanbul Bu şehirde uygarlık tarihinin her anından her bucağından kalıntılar renkler vardır ve bugün de ilginç bir değişimin içindedir Sultanahmet Meydanı Beyazıt Bâbıâli Beyoğlu Pera Tarlabaşı Balat Eyüp Kumkapı ve Taksim den yola çıkan İstanbul dan Sayfalar sokaklarından meydanlarına camilerinden mezarlıklarına ulema semtlerinden eğlence mekânlarına kütüphanelerinden meyhanelerine benzersiz bir İstanbul yolculuğu İlber Ortaylı diliyle tarihiyle kültürüyle var olan eşsiz bir hazinenin bir dünya başkentinin sayfalarını aralıyor

HAMMER İN İSTANBUL SEYAHATNAMESİ Renkli veya altınla kaplanmış kafeslerle denize doğru uzanan cumbalı pencereler gök mavisi zemin üzerindeki yaldızlı kitabeler uzun servi ağaçları ve aynı ölçüde yüksek ve narin bacalar minarelerle karışmış sihirli bir fenerden geçer gibi denizin ucundaki manzara ve arkasındaki yedi tepeye yayılmış imparatorun şehri limandan açılan mimari fantezinin düzensiz bir görüntüsü Binbir Gece den hayal edilmiş tasvir gibiydi Kubbelerin ve minarelerin karışımı surlar ve sultanın sarayının servileri ve kubbeleri limandaki direkler ile minareler korusu ilk bakışta farkına varılamayacak kadar muazzam ve heybetli idi Kendimi doğu dünyasının yeni intibalar denizine atıverdim ve büyük bir gönül rahatlığı ile karşıma gelen her dalga ile yeni bir hayata kulaç attım Joseph Von Hammer Purgstall Tarih boyunca İstanbul doğudan ve batıdan gelen birçok seyyahı büyülemiştir Boğaziçi kıyıları Fatih Üsküdar tarihi yarımada surlar ve daha pek çok yer seyyahlara ilham vermiş onların tekrar ve tekrar bu kadim şehri ziyaret etmesine ya da hayallere dalmasına neden olmuştur İstanbul a dair kalem oynatanlar arasında bir isim vardır ki Osmanlı coğrafyasına pek çok yönüyle hayranlık duymuş şahsiyetini şark ilgisi ve sevgisiyle bütünleştirmiştir Joseph von Hammer Purgstall Osmanlı seyahatnâmelerini Avrupa ya ilk kez tanıtan meraklıların ve tarihçilerin hâlâ zevkle okuduğu bir Osmanlı Tarihi ne imza atan II Mahmud un nişân ı iftihâr ile taltif ettiği bu dünyaca ünlü Avusturyalı şarkiyatçı için İstanbul tarifsiz bir sevda gibidir Hammer 1799 da İstanbul a diplomatik bir görevle tercüman olarak gönderilmiştir 1802 de ise elçilik sekreteri olmuştur İstanbul daki ikameti 1806 da Boğdan ın Yaş şehrine Avusturya konsolosu olarak tayiniyle son bulmuş böylece bir daha İstanbul a ve Şark ülkelerine dönememiştir İstanbul Günleri Hammer in şark iklimine olan merakını Osmanlı coğrafyasına olan düşkünlüğünü ve İstanbul a olan sevgisini özlemini en ince detaylarıyla gözler önüne seriyor Okurlar kitabın sayfaları arasında ilerledikçe Hammer in derin tarih bilgisine ve gözlem yeteneğine hayran kalırken Osmanlı İmparatorluğu nun son dönemlerinde İstanbul daki yaşam tarzı sosyal hayat ve günlük rutinler hakkında elde edeceği benzersiz bilgilerle de dönemin atmosferini tüm canlılığıyla yaşıyor Hammer Viyana civarındaki mezar taşında Joseph olan ismini Yûsuf olarak kullanmasıyla kabrini bir Hıristiyan mezarından çok İstanbul daki ulemâ kabirlerine benzetmesiyle Şark ın Manevi Oğlu olmuştur İstanbul Günleri hem böylesine bir tarihçinin İstanbul a sunduğu bir armağan hem de İstanbul tutkunlarının başucundan eksik etmeyeceği bir kaynak

İstanbul a ilk kez 25 yıl önce gittim ve o zaman âşık olduğumu anladım Şehir geçmişte birçok büyük uygarlık için mihenk taşı olmuş ve bin yıl boyunca nesillerin hem hayallerini gerçekleştirmiş hem de hayal kırıklığına uğratmıştır Bettany Hughes Kimi zaman bir aşk mektubu gibi kimi zaman da kaybolan şeylere övgü gibi yazılmış Yazar unutulmuşlara sessizleştirilmişlere dışlanmışlara kulak vererek gerçekleri ve hikâyeleri toplamıştır İşte birçok farklı dile çevrilmesi gereken önemli bir kitap Elif Şafak The Spectator İstanbul 6000 yıllık tarihi boyunca Fenikeliler Cenevizliler Venedikliler Yahudiler ve Vikingler için yurt Roma Bizans ve Osmanlı imparatorlukları için de başkent olmuştur Hughes dünyanın en büyük şehirlerinden birinin tarihinin izini muhteşem bir şekilde sürmüş The Guardian

Fetihten Sonra İstanbul un Yeniden İnşası Bilâd i Selâse Galata Eyüp Üsküdar Halil İnalcık ın vefatından önce yayınevimize verdiği eserlerinden biri olan İstanbul Tarihi Araştırmaları nda altmış yıl boyunca İstanbul tarihine çeşitli araştırmalarıyla katkıda bulunmuş İnalcık ın konuyla ilgili makaleleri ve daha önce yayımlanmamış çalışmaları bir arada sunuluyor Eserin birinci bölümünde İstanbul un fethinden sonra şehrin yeniden nüfuslandırılması ve inşa faaliyetlerine dair muhtelif çalışmalarını bir araya toplayan İnalcık Türk İslâm şehri olarak şehrin bu yeniden kuruluş sürecini arşiv vesikalarından ve çeşitli dillerdeki kaynak eserlerden yola çıkarak inceliyor Ayrıca şehrin nüfusu yerleşim yerleri ve ekonomik hayatı kitabın ciddi katkıları arasında İkinci bölümde ise İnalcık Bilâd i Selâse olarak Galata Eyüp ve Üsküdar üzerine araştırmalarını sunuyor Çeşitli İstanbul sayımlarının yanı sıra 1885 Tarihli İstanbul Sayımı na büyük bir parantez açarak İstanbul un demografisinin yapısal özellikleri üzerinde duruyor 1911 yılına ait İstanbul daki mevcut mahallelerin bir listesini vererek 1453 ten 1911 yılına değin geniş bir yelpazede İstanbul un bir Türk İslâm şehri olarak gelişim evrelerini gösteriyor İstanbul Tarihi Araştırmaları nda İnalcık ın 2012 yılında yayımlanan ve fetihten sonra yapılan İstanbul un ilk tahrîri olan The Survey of Istanbul 1455 adlı eseri ile birlikte İstanbul tarihi üzerinde uzun yıllardır yaptığı araştırmalar bir bütün halinde sunulmuş oluyor