İttihat ve Terakki Seti 4 Kitap — Kolektif

İttihatçılık ve İttihatçılar Osmanlı Devleti nin son döneminde olduğu kadar Türkiye Cumhuriyeti nin de düşünce dünyasına damgasını vurmuştur Modernizm Batılılaşma ve milliyetçilik eksenindeki bu düşünsel taban kendisini ülkenin sahibi olarak gören bir anlayışla el ele yürümüştür Bu açıdan siyasal ve sivil alan her biçimde askeri ve bürokratik güçlerin tahakkümüyle karşı karşıya kalmıştır Söz konusu anlayışa göre ülke ve millet kurtarılmayı beklemektedir İttihat ve Terakki kurup yönetenler kendilerini ülkenin sahibi zannediyorlar ve bu anlayışla hareket ediyorlardı Kimilerine göre başarılıydılar kimilerine göre imparatorluğu uçurumun kenarına götürmüşlerdi Bu kitap objektif bir gözle hem İttihat ve Terakki yi hem de o dönemin siyasi yapısını gözler önüne seriyor İttihat ve Terakki modernleşen Türkiye nin tüm çelişkilerinin görüldüğü bir örnek olarak ön plana çıkmıştır Bu anlamda onun tarihi bugün dahi yaşadığımız birtakım siyasal ve toplumsal ikilemlere karşı cevap verebilme becerimizi artıracaktır En azından bu çalışmanın yazarı böylesi bir amacı benimsemiştir

Türk siyasi tarihinin en önemli kırılma anlarına damgasını vuran bir gelenek İttihat ve Terakki Gizli bir cemiyetten örgütlü ve güçlü bir yapıya ulaşarak hem Türk siyasi tarihinin hem de siyasal kültürünün seyrini değiştiren İttihat ve Terakki nin bilinmeyenleri Erol Şadi Erdinç ve İlber Ortaylı nin dilinden elinizdeki kitapta bir araya geliyor Yeni Osmanlılar Jön Türkler Babıali Baskını 31 Mart Ayaklanması asker siyaset ilişkisi İttihat ve Terakki nin iki döneminden suikastar gizli örgütlenmeler ve darbelere bir dönemin zihniyet ve eylem haritası ile İttihat ve Terakki Osmanlı İmparatorluğu nda Gizli örgütlenmeler ve Darbeler önemli bir boşluğu dolduruyor Erol Şadi Erdinç yazmayan değil kolay yazmayan biriydi Herkesi eleştirdiği gibi en başta da kendini eleştirdiği anlaşılırdı Nitekm önemli bilgelerin yer aldığı bu eseri yayımlamak ölümünden sonra nasip oldu Türkiye tarihi bütün Ortadoğu ve Balkanlar için önemi olan bir çalışma daha okuyucunun önüne çıkıyor

Osmanlı Devleti kendisine zarar vermeye başladığı andan itibarın kapitülasyonları kaldırmaya çalışmış ancak her defasında yabancı elçilerin protestolarıyla karşılaşmış ve geri atmak zorunda kalmıştı Bir bütün olarak Kırım Savaşı ndan itibaren başlayan bu kaldırma süreci son aşamada 1 Dünya Savaşı başlangıcıyla İttihat ve Terakki Hükümeti tarafından yeniden canlandırılmıştı 1914 1918 yılları arasında kendisini saran kapitülasyonlar zincirinden kurtularak varlığını sürdüren Osmanlı Devleti her ne kadar devletler bu kararını tanımamışlarsa da savaş ortamının getirdiği uygun fırsatı kullanmış ve çıkardığı kararnameler ve kanunlarla bağımsız bir devletin yapması gereknleri uygulamıştır

1889 yılında kurulan İttihat ve Terakki Fırkası Türk demokrasi tarihinin ilk siyasi partisiydi II Meşrutiyet in ilanına önayak oldu ve 1908 1918 yılları arasında kısa kesintilerle devleti yönetti Yapılan ilk seçimlerde özgürlükleri genişletmeyi vaat ederek iktidara geldi Ancak parti mensupları geçmişe oranla çok daha fazla tahammülsüz ve eleştiriye kapalı bir tutum sergiledi Baskı rejimine karşı çıkarak taraftar bulan ve bu sayede iktidara gelen fırka baskı yapmaya başladı Genç ve idealist bir kadroya sahip olan İttihat ve Terakki Fırkası parçalanmakta olan Osmanlı İmparatorluğu nu kurtarmak için yola çıksa da devlet yönetimi konusundaki deneyimsizliği ve dönemindeki iç ve dış sorunlar nedeniyle devletin yıkılışını hızlandırdı Yıllardır bu dönemi çalışan İbrahim Çiçek kapsamlı bir giriş yapmak isteyen okurlar için yazdı

Yakın tarihimize damga vuran en önemli olgulardan biri hiç şüphesiz ki İttihat ve Terakki Cemiyeti dir Osmanlıların son yıllarında başlayarak Cumhuriyet in ilk yıllarına kadar etkili olan İttihatçı düşünce hakkında pek çok şey yazılıp çizilmiş olsa da bazı meseleler hakkındaki sis perdesi halen ortadan kalkmış değildir İşte Galip Vardır ın anıları bu sis perdesini ortadan kaldırabilecek pek çok bilgiyi bizlerle paylaşmaktadır Subay olan babası Sabri Bey in vesilesiyle henüz çocuk yaşlarda İttihatçılar ve İttihatçı düşünce ile tanışan Vardar gerek ilk gençlik yıllarında gerekse de ilerleyen dönemde İttihat ve Terakki Cemiyeti nin önemli isimleri ile tanışma fırsatını yakalamış ve bugün tartışmalı olarak gördüğümüz birçok konuda onlardan bilgi edinmiştir Kitapta İttihatçı düşüncenin serpilmeye başladığı Balkan topraklarındaki ilk faaliyetlerden İttihatçıların Osmanlı devlet yönetimine el koymalarına ülkenin Birinci Dünya Savaşı na hangi şartlar altında sokulduğundan Mustafa Kemal e karşı planlanan İzmir suikastına kadar pek çok önemli hususta ayrıntılı ve şaşırtıcı bilgiye tanık olmaktayız Olayların yer zaman ve kişiler kanıt gösterilerek aktarılması ise Vardar ın anılarını okuyucu açısından daha da değerli kılmaktadır Bu kapsamı ile İttihat ve Terakki İçinde Dönenler yakın tarihimiz ile ilgilenen herkes için bir başvuru kaynağı niteliğindedir

Set İçerisindeki Kitaplar 1 Teşkilat ı Mahsusa Nergishan TEKİN 2 İki Devrin Perde Arkası Samih Nafiz TANSU 3 İttihat ve Terakki Samih Nafiz TANSU 4 İttihat ve Terakki Düşerken Mehmet Mert ÇAM