Kamuda Denetim Kurumlar Yöntemler ve Uygulamalar Rüveyda Kızılboğa Özaslan — Rüveyda KIZILBOĞA ÖZASLAN

Kişilerin ve veya faaliyetlerin kontrol edilmesi ihtiyacından doğan denetim olgusunun geçmişi günümüzden binlerce yıl öncesine kadar geri götürülebilir Daha çok yönetim bilimine ilişkin bir faaliyet olarak gelişen denetim yönetimin temel unsurlarından biridir Hatta diğer tüm unsurlar ancak denetim ile anlam kazanabilmektedir Denetimin kamuya ilişkin olanının başlangıcı ise demokrasinin doğuşu ile eş zamanlıdır İngiltere de Parlamento tarafından halktan toplanan vergilerin halk adına takip ve kontrol edilmeye başlaması ile birlikte denetim ilk kez bugünkü anlamıyla kamu yönetimi alanında da uygulanmaya başlamıştır Yönetim biliminde uygulanan denetim teknikleri süreç içerisinde demokratik devlet yönetim sistemlerinin denetimine ilişkin uygulamalara da ışık tutmuş zamanla denetim kamu yönetiminin önemli bir unsuru haline gelmiştir Gelinen noktada kamuda denetimin amacı toplumsal bir mutabakatla oluşturulan devlet teşkilatının yürütmeye ilişkin organı olan kamu yönetimi içerisindeki faaliyetlerin daha önceden belirlenmiş kurallara kurumsal hedef ve amaçlara uygun eksiksiz ve kesintisiz şekilde işlemesini sağlamaktır Bunun yanında denetim sürecinde elde edilen tespitlere istinaden yapılan geri bildirimler sayesinde varsa aksaklık ve hatalara karşı gerekli tedbirler alınabilmekte böylece denetim kamu kurumlarının işleyişindeki performansı artırmada etkin bir araç olarak kullanılabilmektedir Kamu yönetiminin denetimine ilişkin çok çeşitli modeller bulunmaktadır Bunlar arasında siyasi idari ve yargı denetimi adeta klasikleşen denetim türleridir Ancak 20 yüzyılın son çeyreğinde başlayan kamusal hizmetten kamu işletmeciliğine giden değişim ve dönüşümle birlikte bir yandan mevcut denetim mekanizmaları kendilerini güncellerken diğer yandan daha basit ve pratik ancak oldukça etkili olabilen yeni denetim modelleri ortaya çıkmıştır Bunlar her ülkenin kendi kamu yönetimi yapısı içerisinde küçük farklılıklar göstermekle birlikte Türkiye gibi birçok demokratik ülkede yönetimin önemli ve gerekli bir unsuru olarak etkili şekilde uygulama alanı bulabilmektedir Bu bağlamda Türk kamu yönetiminde klasik denetim mekanizmalarının yanında değişen doktrinlere ve yönetim yapılarına göre ortaya çıkan ve kendisini güncelleyerek varlığını devam ettirmeye çalışan denetim türlerini kapsayan bütüncül bir eser oluşturma gayreti ile hazırlanan bu kitap on bir bölümden oluşmaktadır Eserin ilk bölümünde yönetim anlayışında yaşanan gelişmeler dikkate alınmak suretiyle Türkiye de siyasi denetim merkez ve yerel boyutuyla değerlendirilmektedir Kamu yönetimi anlayışında yaşanan gelişmeler Türkiye de iç dinamiklerle birleşerek 21 yüzyılda adeta reform rüzgârlarına dönüşmüş bu süreçte yerel yönetimler merkezi idare karşısında görev ve yetki açısından oldukça güçlü kurumlar haline gelmiştir 2018 yılında uygulamaya geçen Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi ise bu dönüşümün önemli bir çıktısı haline gelmiştir Bu noktadan hareketle ikinci bölümde hükümet sistemindeki değişimle birlikte merkezi idarenin yerel yönetimler üzerindeki vesayet denetimine ilişkin mevcut durum belediyeler özelinde incelenmektedir Siyasi ve idari denetimin ardından üçüncü bölüm en önemli denetim türlerinden biri olan yargı denetimine ayrılmıştır Hukuk devleti ilkesinin bir gereği olan ve kökeni Osmanlı Devletine kadar geriye giden yargı denetiminin idareye ilişkin alanını oluşturan idari denetimde görevli mahkemeler ve idari yargılama usulleri güncel yargı kararlarına da değinilerek bu bölümde ayrıntılı olarak incelenmektedir Sayıştay denetimi kimi kaynaklarda siyasi idari ve yargı denetimi ile birlikte klasik denetim türleri arasında sayılırken kimi kaynaklarda yeni bir denetim türü olarak kabul etmektedir Asıl ve kesin olan ise Sayıştay denetiminin kamu denetim türleri arasındaki önemidir Sayıştay denetimine odaklanılan dördüncü bölümde Osmanlı Devletinden bir miras olarak Cumhuriyet e intikal eden ve 1982 Anayasası nda bir mahkeme ve yüksek denetim organı olarak