Kapitalizm ve Özgürlük

Adam Smith Enstitüsü nün kurucusu iktisatçı Eamonn Butler Kapitalizm adlı bu eserinde kapitalizmin hem zenginliğin hem de işbirliğine dayalı dinamik ve özgür toplumun temeli olduğunu savunuyor Butler metni sade bir dille kaleme alarak kapitalizme dair kafa karışıklıklarını gidermeye çalışıyor Kapitalizme yönelik yaygın eleştirilerin pek çoğu yanlış anlamalardan kaynaklanıyor üstelik bu eleştirileri taraftarı görünen bazı kimseler de paylaşıyor Bu kitap ise kapitalizmin ne olduğunu tanımlarken ne olmadığını da ortaya koyarak önyargılara ve çarpıtmalara tek tek tutarlı bir şekilde cevap veriyor Dr Butler sermayenin hangi formlarda karşımıza çıktığını oluşum sürecini nasıl korunabildiğini ve nasıl tahrip edildiğini aynı zamanda kapitalizmin işlemesini sağlayan piyasaların ve mülkiyet haklarının rolünü izah ediyor Yazar kapitalizmin ekonomik sosyal ve ahlâkî doğasıyla beraber onu taşıyan kurumları inceliyor Ayrıca kapitalizmin güçlü ve zayıf yönlerinin yanında geleceğini de tartışan samimi bir değerlendirme sunuyor

Kapitalizm tam olarak nedir Bu kelime her zaman bugünkü anlama mı geliyordu ve zaman içinde nasıl bir dönüşüm geçirdi Bir kavramın kökenini ve tarihini bilmek günümüzdeki siyasi ve iktisadi tartışmaları anlamak için neden önemlidir Siyaset ve düşünce tarihçisi Michael Sonenscher bu temel soruların izini sürerek kapitalizm kavramının soy kütüğünü araştırıyor ve kelimenin ardındaki unutulmuş hikâyeyi gün yüzüne çıkarıyor Sonenscher analizine kapitalizmden önce var olan ve temelini iş bölümü ilkesinin oluşturduğu ticari toplum kavramıyla başlıyor Yazar bu daha eski kavramın kökenleri başlangıçta kamu borçları ve savaş finansmanı gibi bambaşka meselelere dayanan kapitalizm ile zamanla nasıl birleştiğini ve dönüştüğünü inceliyor Kitap ticari toplum tartışmalarının sermaye mülkiyetini merkeze alan kapitalizm kavramı tarafından nasıl yutulduğunu ve bu sürecin modern iktisadi ve siyasi düşünceyi nasıl şekillendirdiğini ortaya koyuyor Bu entelektüel yolculukta Sonenscher Adam Smith ten Karl Marx a David Ricardo dan Louis Blanc ve Louis de Bonald gibi Fransız düşünürlerine kadar geniş bir düşünce haritasını okuyucuya sunuyor VakıfBank Kültür Yayınları tarafından Kapitalizm Bir Kavramın Hikâyesi adıyla çevirdiğimiz bu kitap modern dünyanın en temel kavramlarından birinin nasıl oluştuğunu dönüştüğünü ve zamanla farklı anlamları nasıl içerdiğini aktarmakdır

Kapitalizm neden tarih felsefe ve politikanın en büyük ama aynı zamanda en tartışmalı fikridir Kapitalizm bugün dünyaya hükmediyor yasalardan savaşlara hükümetlerden kişilerarası ilişkilere kadar her şeyi etkiliyor Bu kitap kapitalizmin önlenemez ve çoğunlukla acımasız yükselişinin ardında yatanları geçirdiği aşamaları ve güncel durumunu ekonomistlerin karmaşık kuramlarından sıyrılarak anlatıyor Afyon Savaşları ve Büyük Buhran gibi önemli olayların yanı sıra kapitalizmin azılı düşmanı Karl Marx ekonominin babası Adam Smith Theodore Adorno ve Milton Friedman gibi düşünürlerin çığır açıcı fikirleri dahil kapitalizmle ilgili merak ettiğiniz her şeyi bu kitapta bulacaksınız

Ne var ki kapitalizmi bu denli yıkıcı kılan akıldışı büyüme zorlamasını neyin açığa çıkardığı sorusu yanıtsız kalmaktadır Kapitalizmi kör bir sermaye birikimine zorlayan şey nedir Burada ölüm gündeme gelir Kapitalizm ölümün olumsuzlanmasına dayanıyor Sermaye mutlak bir kayıp olan ölüme karşı biriktirilmektedir Üretim ve büyüme zorlamasını meydana getiren şey ölümdür Sermaye birikiminin mantığı tam da tahakkümün arkaik ekonomisine uygun düşmektedir Sermaye modern bir Mana gibi davranmaktadır Mana öldürme eyleminin sonucunda elde edilen gizemli bir güç iktidar tözüdür Ölümden kaçmak için biriktirilmektedir sermaye

Kapitalizm ve Özgürlük ün ilk baskısı 1962 yılında yayınlandığında Büyük Buhran ın acı hatıraları Amerikan halkının önemli bir kısmının hafızasında halen canlıydı O dönemde entelektüellerin yanı sıra hem Cumhuriyetçi hem Demokrat siyasetçilerin de tercihleri Keynesyen politikalardı Böyle bir atmosferde yayınlanan Kapitalizm ve Özgürlük te Friedman devlet müdahalesinin niyet edilmemiş kötü sonuçlarına dikkat çekti Rekabetçi kapitalizmin teorik ve pratik üstünlüklerini açık ve kuvvetli bir şekilde izah etti Friedman bu kitapta ekonomik özgürlükler ile siyasî özgürlükler arasındaki bağıntıyı net bir şekilde ortaya koymuştur Friedman ın iktisat felsefesinde merkezî bir tema olan rekabetçi kapitalizm hem iktisadî özgürlüğe ulaşmak için bir araç hem de siyasî özgürlük için gerekli bir koşuldur Güncelliğini o zamandan bu yana dünyanın pek çok yerinde koruyan önemli pratik konulara rekabetçi kapitalizm perspektifinden yaklaşımlar sunan Friedman devletin duhul ettiği alanlardaki olumsuz etkilerini araştırmış ve bunlara çözüm önerileri getirmiştir Devlet müdahalesinin etkilerinin yoğun bir şekilde hissedildiği uluslararası ticaret malî politika eğitim sistemi ayrımcılık tekeller ruhsatlandırma gelir dağılımı sosyal refah politikaları ve yoksulluk gibi konular bu kitabın odaklandığı alanlardandır Kapitalizm ve Özgürlük 20 Yüzyıl ın en etkili ve etkileyici kitaplarından birisi olarak gösterilmektedir İlk edisyonundan sonra birkaç kez revize edilen kitap onlarca dile çevrilmiş tüm dünyada yüzbinlerce okura ulaşmıştır Kitap birçok ülkenin iktisat politikasını etkileyen fikirleri yaymasının yanı sıra Friedman ın 1976 yılında Nobel İktisat Ödülü almasında etkili olmuştur Milton Friedman dikkat çekici analitik yetenekleri ve teknik ustalığıyla diğerlerinden ayrılan ABD nin olağanüstü iktisatçılarından biri Her zaman aydınlatıcı özgür cesur zeki ve en önemlisi de ufuk açıcı Henry Hazlitt Newsweek Kendi meslektaşlarının düşünüş şeklini büyük ölçüde değiştirebilen bir profesör çok nadirdir Dünyanın değişmesine etki edeni daha da nadirdir Friedman ikisini de başardı Stephen Chapman Chicago Tribune

Kapitalizm ve Özgürlük ün ilk baskısı 1962 yılında yayınlandığında Büyük Buhran ın acı hatıraları Amerikan halkının önemli bir kısmının hafızasında halen canlıydı O dönemde entelektüellerin yanı sıra hem Cumhuriyetçi hem Demokrat siyasetçilerin de tercihleri Keynesyen politikalardı Böyle bir atmosferde yayınlanan Kapitalizm ve Özgürlük te Friedman devlet müdahalesinin niyet edilmemiş kötü sonuçlarına dikkat çekti Rekabetçi kapitalizmin teorik ve pratik üstünlüklerini açık ve kuvvetli bir şekilde izah etti

İnsan toplumu doğanın bir parçasıdır Doğal tarihin bir parçası olarak ele alınırsa insan toplumu insan da doğanın kendi bilincine varması olarak ele alınabilir Modern kapitalizm bu bilimsel gerçeğe kökünden karşı bir saldırıdır da Yani sınıf savaşımında işçi sınıfının zaferi sosyalizmin komünizmin zaferi sadece işçi sınıfının ezilenlerin kurtuluşu için değil aynı zamanda tüm insanlığın ve onun içinde yer aldığı doğanın da kurtuluşu için zorunludur

Ellen Meiksins Wood a göre komünizmin çöküşünden sonra Marksist kuram ve bu kuram açısından kapitalizmin eleştirisi her zamankinden çok önem kazanmış ve gerekli olmuştur Soldaki günümüz entelektüel akımları postmodern parçalanmışlığa farklılıklara olasılıklara ve kimlik politikalarına vurgu yaparken bırakın kapitalist sistemin eleştirisini düşünsel olarak bile kapitalizme hemen hemen hiç yer vermemektedir Wood bu kitapta tarihsel maddeciliğin eleştirel programını onun temel kavramlarını yeniden tanımlayarak canlandırıyor tarih kuramını orijinal ve yaratıcı biçimde yeniden ele alıyor toplumsal ilişkiler sistemi ve siyasi iktidar açılarından kapitalizmin özgüllüğünü tanımlıyor Hem eskiçağ hem de modern dünyada demokrasi kavramını irdeliyor ve demokrasinin kapitalizmin koyduğu sınırların ötesine nasıl geçebileceğine ilişkin sorular soruyor