Karaçay Malkar Folklorunda Tarihi Destanlar — Ufuk Tavkul

Karaçay Malkar folklorunun en önemli bölümlerinden birini Kafkas halklarının mitolojisi olarak da adlandırabileceğimiz Nart destanları oluşturmaktadır Destanlarda anlatılanlara göre Nartlar atı evcilleştirmişler demiri bulmuşlardır Nartlar mertliğin cesaretin iyiliğin ve Kafkas kültürünün sembolüdürler Son derece akıllı ve usta savaşçılar olan Nartlar insanüstü varlıklar olan düşmanlarını kaba kuvvetle değil ince zekâları ve kurnazlıkları ile yenmektedirler Kafkas halklarının ortak kültür ürünleri olan Nart destanları ana unsurlar açısından birbirine benzemekle birlikte konuları şekil ve üslup tarzları yönünden farklı özellikler taşımaktadır Mitolojik bir karakter taşıyan Karaçay Malkar Nart destanlarında olağanüstü güçlere hükmeden tanrıların varlığı dikkati çekmektedir Karaçay Malkar halkının Kafkas Dağları ndaki binlerce yıllık tarihinden ve kültüründen süzülerek gelen Nart destanları onların Kafkas kültürü içindeki inkâr edilemeyecek yerlerinin ve paylarının da ilmi belgesidir

Epik bir karakter taşıyan destanlar kahramanlıkları ve kahramanları konu alırlar Savaşlar göçler salgın hastalıklar geçiren milletler halklar etnik gruplar bu hatıraların unutulmadan gelecek nesillere aktarılabilmesi için bunları destanlaştırırlar Karaçay Malkar halkı destanlara cır destan şairlerine de cırçı adını verir Kafkaslar a özgü destan söyleme geleneğinin en canlı biçimde yaşatıldığı bölgelerden biri olan Karaçay Malkar da destanlar makamla ve destanı söyleyen halk şairine eşlik eden bir koro ile birlikte söylenir Halk şairi destanı söylerken koroyu oluşturanlar yalnızca sesleriyle destana vokal yaparlar Buna ejüv denir Bazen destan şairi elindeki bir sopayı yere vurarak çıkardığı ritm eşliğinde bazen de kıl kobuz adı verilen bir tür saz caya kobuz adı verilen bir tür kemençe veya sıbızgı adı verilen kaval eşliğinde destan söyler Efsanelerin efsanevî kahramanların destanlara konu olan kahramanlıkların yurdu olan Kafkaslar bu kahramanları onların nesiller boyu yaşayan hikâyelerini hatıralarında gönüllerinde yaşatan Kafkasya halklarının da yurdudur Kafkasya halklarının ayrılmaz bir parçası olan Karaçay Malkar halkının da savaşlar mücadeleler acılar kederlerle geçen yüzlerce yıllık hayat hikâyesidir destanlar

Karaçay Malkar folklorunun en önemli bölümlerinden birini Kafkas halklarının mitolojisi olarak da adlandırabileceğimiz Nart destanları oluşturmaktadır Destanlarda anlatılanlara göre Nartlar atı evcilleştirmişler demiri bulmuşlardır Nartlar mertliğin cesaretin iyiliğin ve Kafkas kültürünün sembolüdürler Son derece akıllı ve usta savaşçılar olan Nartlar insanüstü varlıklar olan düşmanlarını kaba kuvvetle değil ince zekâları ve kurnazlıkları ile yenmektedirler Kafkas halklarının ortak kültür ürünleri olan Nart destanları ana unsurlar açısından birbirine benzemekle birlikte konuları şekil ve üslup tarzları yönünden farklı özellikler taşımaktadır Mitolojik bir karakter taşıyan Karaçay Malkar Nart destanlarında olağanüstü güçlere hükmeden tanrıların varlığı dikkati çekmektedir Karaçay Malkar halkının Kafkas Dağları ndaki binlerce yıllık tarihinden ve kültüründen süzülerek gelen Nart destanları onların Kafkas kültürü içindeki inkâr edilemeyecek yerlerinin ve paylarının da ilmi belgesidir

Epik bir karakter taşıyan destanlar kahramanlıkları ve kahramanları konu alırlar Savaşlar göçler salgın hastalıklar geçiren milletler halklar etnik gruplar bu hatıraların unutulmadan gelecek nesillere aktarılabilmesi için bunları destanlaştırırlar Karaçay Malkar halkı destanlara cır destan şairlerine de cırçı adını verir Kafkaslar a özgü destan söyleme geleneğinin en canlı biçimde yaşatıldığı bölgelerden biri olan Karaçay Malkar da destanlar makamla ve destanı söyleyen halk şairine eşlik eden bir koro ile birlikte söylenir Halk şairi destanı söylerken koroyu oluşturanlar yalnızca sesleriyle destana vokal yaparlar Buna ejüv denir Bazen destan şairi elindeki bir sopayı yere vurarak çıkardığı ritm eşliğinde bazen de kıl kobuz adı verilen bir tür saz caya kobuz adı verilen bir tür kemençe veya sıbızgı adı verilen kaval eşliğinde destan söyler Efsanelerin efsanevî kahramanların destanlara konu olan kahramanlıkların yurdu olan Kafkaslar bu kahramanları onların nesiller boyu yaşayan hikâyelerini hatıralarında gönüllerinde yaşatan Kafkasya halklarının da yurdudur Kafkasya halklarının ayrılmaz bir parçası olan Karaçay Malkar halkının da savaşlar mücadeleler acılar kederlerle geçen yüzlerce yıllık hayat hikâyesidir destanlar

Karaçay Malkar folklorunun en önemli bölümlerinden birini Kafkas halklarının mitolojisi olarak da adlandırabileceğimiz Nart destanları oluşturmaktadır Destanlarda anlatılanlara göre Nartlar atı evcilleştirmişler demiri bulmuşlardır Nartlar mertliğin cesaretin iyiliğin ve Kafkas kültürünün sembolüdürler Son derece akıllı ve usta savaşçılar olan Nartlar insanüstü varlıklar olan düşmanlarını kaba kuvvetle değil ince zekâları ve kurnazlıkları ile yenmektedirler Kafkas halklarının ortak kültür ürünleri olan Nart destanları ana unsurlar açısından birbirine benzemekle birlikte konuları şekil ve üslup tarzları yönünden farklı özellikler taşımaktadır Mitolojik bir karakter taşıyan Karaçay Malkar Nart destanlarında olağanüstü güçlere hükmeden tanrıların varlığı dikkati çekmektedir Karaçay Malkar halkının Kafkas Dağları ndaki binlerce yıllık tarihinden ve kültüründen süzülerek gelen Nart destanları onların Kafkas kültürü içindeki inkâr edilemeyecek yerlerinin ve paylarının da ilmi belgesidir

Ufuk Tavkul un hazırlamış olduğu Karaçay Malkar Halk Şairleri Antolojisi adlı eser bu halk şairlerinin şiirlerinden seçkin örnekler sunarken Kafkasyalıların hayat tarzları dünya görüşleri duygu ve düşünceleri konusunda da okuyuculara bir pencere açmaktadır