Karşılaştırmalı Edebiyat Bilimi — Mesut Tekşan

Kültürler diller ve edebi eserler başta olmak üzere her türlü sanat eseri geçmişten bugüne birbirlerini etkileyerek gelişmelerini sürdürmektedirler Yıllar boyunca etkileşim içinde olan kültürler diller ve edebi eserler birçok yönden alışveriş içindedirler Bu etkileşim ve alışveriş neticesinde bir millete ulusa bir kültüre ve bir dile ait birçok unsur diğer milletleri kültürleri ve dilleri etkilemiştir Bu etkileşim yakınlık ve uzaklığa din ve kültür ortaklığına göre farklılıklar gösterebilir Bir millete kültüre dine inanca veya sanat anlayışına ait kabuller veya retler birbirlerinin içinde belli izler olarak sürüp gitmektedir Şüphesiz bu etkileşim sıradan bir etkileşim değildir çünkü bu etkileşim zamanla birçok yönden ve birçok defa karşılıklı olarak olagelen sınırları ve alanları kestirilemeyen çok yönlü bir etkileşimdir Bu etkileşim insanın tarih sahnesine çıktığı ilk günden bugüne dilden dile kültürden kültüre inançtan inanca ve coğrafyadan coğrafyaya geçerek sürmektedir Unutmamalıyız ki bu etkileşim kaçınılmaz olduğu kadar da zorunlu bir etkileşimdir Çünkü insanlık kültür adına sanat adına hatta bilim adına her ne üretmişse aldıklarını geliştirerek değiştirerek ve zenginleştirerek yapmıştır İnsanlığın gelişmişlik düzeyi kendisinden öncekilerden aldıklarını geliştirme değiştirme ve zenginleştirmeye bağlı olduğu kadar kendilerinden sonrakilere sunduklarıyla ilgilidir

Kültürler diller ve edebi eserler başta olmak üzere her türlü sanat eseri geçmişten bugüne birbirlerini etkileyerek gelişmelerini sürdürmektedirler Yıllar boyunca etkileşim içinde olan kültürler diller ve edebi eserler birçok yönden alışveriş içindedirler Bu etkileşim ve alışveriş neticesinde bir millete ulusa bir kültüre ve bir dile ait birçok unsur diğer milletleri kültürleri ve dilleri etkilemiştir Bu etkileşim yakınlık ve uzaklığa din ve kültür ortaklığına göre farklılıklar gösterebilir Bir millete kültüre dine inanca veya sanat anlayışına ait kabuller veya retler birbirlerinin içinde belli izler olarak sürüp gitmektedir Şüphesiz bu etkileşim sıradan bir etkileşim değildir çünkü bu etkileşim zamanla birçok yönden ve birçok defa karşılıklı olarak olagelen sınırları ve alanları kestirilemeyen çok yönlü bir etkileşimdir Bu etkileşim insanın tarih sahnesine çıktığı ilk günden bugüne dilden dile kültürden kültüre inançtan inanca ve coğrafyadan coğrafyaya geçerek sürmektedir Unutmamalıyız ki bu etkileşim kaçınılmaz olduğu kadar da zorunlu bir etkileşimdir Çünkü insanlık kültür adına sanat adına hatta bilim adına her ne üretmişse aldıklarını geliştirerek değiştirerek ve zenginleştirerek yapmıştır İnsanlığın gelişmişlik düzeyi kendisinden öncekilerden aldıklarını geliştirme değiştirme ve zenginleştirmeye bağlı olduğu kadar kendilerinden sonrakilere sunduklarıyla ilgilidir

Kültürler diller ve edebi eserler başta olmak üzere her türlü sanat eseri geçmişten bugüne birbirlerini etkileyerek gelişmelerini sürdürmektedirler Yıllar boyunca etkileşim içinde olan kültürler diller ve edebi eserler birçok yönden alışveriş içindedirler Bu etkileşim ve alışveriş neticesinde bir millete ulusa bir kültüre ve bir dile ait birçok unsur diğer milletleri kültürleri ve dilleri etkilemiştir Bu etkileşim yakınlık ve uzaklığa din ve kültür ortaklığına göre farklılıklar gösterebilir Bir millete kültüre dine inanca veya sanat anlayışına ait kabuller veya retler birbirlerinin içinde belli izler olarak sürüp gitmektedir Şüphesiz bu etkileşim sıradan bir etkileşim değildir çünkü bu etkileşim zamanla birçok yönden ve birçok defa karşılıklı olarak olagelen sınırları ve alanları kestirilemeyen çok yönlü bir etkileşimdir Bu etkileşim insanın tarih sahnesine çıktığı ilk günden bugüne dilden dile kültürden kültüre inançtan inanca ve coğrafyadan coğrafyaya geçerek sürmektedir Unutmamalıyız ki bu etkileşim kaçınılmaz olduğu kadar da zorunlu bir etkileşimdir Çünkü insanlık kültür adına sanat adına hatta bilim adına her ne üretmişse aldıklarını geliştirerek değiştirerek ve zenginleştirerek yapmıştır İnsanlığın gelişmişlik düzeyi kendisinden öncekilerden aldıklarını geliştirme değiştirme ve zenginleştirmeye bağlı olduğu kadar kendilerinden sonrakilere sunduklarıyla ilgilidir

Kültürler diller ve edebi eserler başta olmak üzere her türlü sanat eseri geçmişten bugüne birbirlerini etkileyerek gelişmelerini sürdürmektedirler Yıllar boyunca etkileşim içinde olan kültürler diller ve edebi eserler birçok yönden alışveriş içindedirler Bu etkileşim ve alışveriş neticesinde bir millete ulusa bir kültüre ve bir dile ait birçok unsur diğer milletleri kültürleri ve dilleri etkilemiştir Bu etkileşim yakınlık ve uzaklığa din ve kültür ortaklığına göre farklılıklar gösterebilir Bir millete kültüre dine inanca veya sanat anlayışına ait kabuller veya retler birbirlerinin içinde belli izler olarak sürüp gitmektedir Şüphesiz bu etkileşim sıradan bir etkileşim değildir çünkü bu etkileşim zamanla birçok yönden ve birçok defa karşılıklı olarak olagelen sınırları ve alanları kestirilemeyen çok yönlü bir etkileşimdir Bu etkileşim insanın tarih sahnesine çıktığı ilk günden bugüne dilden dile kültürden kültüre inançtan inanca ve coğrafyadan coğrafyaya geçerek sürmektedir Unutmamalıyız ki bu etkileşim kaçınılmaz olduğu kadar da zorunlu bir etkileşimdir Çünkü insanlık kültür adına sanat adına hatta bilim adına her ne üretmişse aldıklarını geliştirerek değiştirerek ve zenginleştirerek yapmıştır İnsanlığın gelişmişlik düzeyi kendisinden öncekilerden aldıklarını geliştirme değiştirme ve zenginleştirmeye bağlı olduğu kadar kendilerinden sonrakilere sunduklarıyla ilgilidir

Kültürler diller ve edebi eserler başta olmak üzere her türlü sanat eseri geçmişten bugüne birbirlerini etkileyerek gelişmelerini sürdürmektedirler Yıllar boyunca etkileşim içinde olan kültürler diller ve edebi eserler birçok yönden alışveriş içindedirler Bu etkileşim ve alışveriş neticesinde bir millete ulusa bir kültüre ve bir dile ait birçok unsur diğer milletleri kültürleri ve dilleri etkilemiştir Bu etkileşim yakınlık ve uzaklığa din ve kültür ortaklığına göre farklılıklar gösterebilir Bir millete kültüre dine inanca veya sanat anlayışına ait kabuller veya retler birbirlerinin içinde belli izler olarak sürüp gitmektedir Şüphesiz bu etkileşim sıradan bir etkileşim değildir çünkü bu etkileşim zamanla birçok yönden ve birçok defa karşılıklı olarak olagelen sınırları ve alanları kestirilemeyen çok yönlü bir etkileşimdir Bu etkileşim insanın tarih sahnesine çıktığı ilk günden bugüne dilden dile kültürden kültüre inançtan inanca ve coğrafyadan coğrafyaya geçerek sürmektedir Unutmamalıyız ki bu etkileşim kaçınılmaz olduğu kadar da zorunlu bir etkileşimdir Çünkü insanlık kültür adına sanat adına hatta bilim adına her ne üretmişse aldıklarını geliştirerek değiştirerek ve zenginleştirerek yapmıştır İnsanlığın gelişmişlik düzeyi kendisinden öncekilerden aldıklarını geliştirme değiştirme ve zenginleştirmeye bağlı olduğu kadar kendilerinden sonrakilere sunduklarıyla ilgilidir

Millî kültür ve edebiyatların tarihi süreç içerisinde tesir alış verişlerinde bulundukları diğer kültür ve edebiyatları bağlamında incelemek ve değerlendirmek karşılaştırmalı edebiyat olarak adlandırılmaktadır Tesir alış verişlerini ortaya koymak kim kimden neleri ne ölçüde almış aldıkları yanında ona kattığı farklı yorumları farklı renk ve tatları belirlemek karşılaştırmalı edebiyat biliminin sahasına girer Bazı zamanlar alıcılar ve vericiler şeklinde her şey bütün netliğiyle ortaya çıkmaz yani alıcı da verici de net değildir Etkilenme şekilde özde tarzda duygu düşünce hayal ve ifade de olabilir Bu etkilenmeler öncelik ve ardıllık sonralık gibi bir sıra takip edeceği gibi aynı zaman diliminde eşzamanlılık olarak da görülebilir Bu durumda etkileme ve etkilenme iç içe olabilir Bundan başka etkilenme kültürden kültüre edebiyattan edebiyata sıralı bir zaman çizgisi takip etmez bazı etkiler öncelik kazanırken bazıları geri bırakılır takdim tehir Herhangi bir milli edebiyat sahasında ortaya çıkmış herhangi bir edebi unsur diğer edebiyatlarda ya gecikmeli olarak ya da çok sonraları görülebileceği gibi hatta bazı unsurlar hiç görülmeyebilir Bizim edebiyatımız noktasında probleme baktığımızdan olsa gerektir ki tesir alışverişini daha çok Batı edebiyatı noktasından değerlendiriyoruz Batılı edebi türlerin bizim edebiyatımızı nasıl ne zaman ve ne şekilde etkilediği üzerine tespitlerde bulunuyoruz Belki de etkilenme çok derinden ve çok uzakta olduğu için olsa gerek ki diğer milletlerin edebiyatları bağlamında pek bakılmamaktadır Oysa kimse bu alanda araştırmalar yapılmadan o edebiyatların bizim edebiyatımızı etkilemediğini veya bizim edebiyatımızın başka milletlerin edebiyatlardan etkilenmediğini söyleyemez