Kelime i Tevhidin Sırları — Fahreddin Râzî

Kelime i tevhid tevhid inancını ifade eden cümle demektir Tevhid inancı bütün ilâhî dinlerin özünü teşkil eder Ne var ki İslam öncesi ilâhî dinler bu özelliklerini koruyamamışlardır Bunun içindir ki Allah Teâlâ Kur ân da İslam ı hak din olarak kabul etmeyen Yahudi ve Hıristiyanları ortak bir kelime olarak bildirdiği kelime i tevhitte birleşmeye dâvet etmektedir İslâm dinine girmek isteyen kimsenin yapması gereken ilk şey kelime i tev hidi içtenlikle benimsemesidir Müslüman aileler yeni doğan çocuğun ilk duyacağı şeyin kelime i tevhid olmasını isterler ve bunun için çocuğa isim konu lurken kulağına kelime i tevhid fısıldanır Her mü minin yaşadığı müddetçe sık sık kelime i tevhidi söyleyerek imanını her türlü şüpheden uzak tutar ve kalbi gerçek huzura onunla kavuşur Peygamber Efendimiz s a v son sözü kelime i tevhid olan kimsenin cennete gireceğini ve âhiret saadetine kavuşacağını müjdeler Bu müjdeye nâil olabilmek için ölüm döşeğindeki hastalara kelime i tevhidi söylemesi telkin edilir Kelime i tevhidin aslı Lâ ilâhe illâllah Muhammedün Rasûlullah cümlelerinden ibarettir Kelîme i tevhid inanç esaslarının ve dolayısıyla dinin özü nü oluşturan iki temel üzerine kurulmuştur Bunların ilki Allâh ın yüceliğini ve bir liğini ikincisi de O nun insanlarla müna sebetini sağlayan nübüvveti vurgulamak tadır Kelime i tevhid gramer açısından incelendiğinde önce lâ olumsuzluk edatı ile hiçbir tanrının bulunmadığı sonra da sadece bir ve gerçek ilâh olan Allâh ın varlığının ispat edildiği görülür Bu ise tevhid ilkesinde öncelikle şirke sebebiyet verecek inançların geçersiz hâle getiril mesi ardından ispatın gerçekleştirilme sinin gerektiğini gösterir Abdülkerim eş Şehristanî Allah inancının her insanda fıtraten mevcut olduğunu fakat bu inancı tevhid inancı doğrultusunda geliştirilmesinin ve muhafaza etmenin her insan için en önemli bir görev ve sorumluluk konusu olduğunu bildirmektedir İnsanlar bir şekilde herhangi bir varlığı ilâh edinmek durumundadırlar İnsanlık tarihi de açıkça bunu kanıtlamaktadır Fakat önemli olan sıradan bir Allah inancına sahip olmak değil Kur ân da Allah Teâlâ kendini nasıl tanıtmışsa o şekilde inanmaktır Bu açıdan bakıldığında esasen Hz Peygamberin Mekke toplumuna Allâh ın varlığını ispatlama gibi bir görevi üstlenmediğini aksine insanları tevhid inancına dâvet ettiğini görmekteyiz İşte bu mücadelenin sembolik ifadesi kelime i tevhiddir İnsan için fıtratında var olan Allah inancını tevhid üzere sürdürebilmek en büyük görevdir Akl ı selîm olanlar akıllarıyla bu gerçeği kavrayabilirler Fakat Allah Teâlâ insanı bu zor görev karşısında aklıyla baş başa bırakmamış bir lütuf olarak ilk insan Hz Âdem den itibaren Hz Muhammed s a v e kadar her topluma pek çok peygamber göndermiştir Buna rağmen her çağda insanların önemli bir kısmı ya tenzihte veya teşbihte aşırıya kaçarak tevhid inancından uzaklaşmışlardır Tenzihte aşırıya kaçanlar genellikle Allâh ı varlığı yarattıktan sonra onunla alakasını kesmiş ancak darda kaldığı zaman insanın kendisine yönelip duâ ettiği sembolik bir varlık haline getirmişlerdir Teşbihte aşırıya kaçanlar ise Allâh ı güçlü bir insana veya benzeri bir varlığa benzettikleri için onlar da Allâh ı sıradan bir varlığa indirgemektedirler Bu durum putperestliğe kadar varmaktadır Kelime i tevhid işte bu ulûhiyet tasavvurunda ortaya çıkan yanlışlıkları bertaraf etmektedir Kelime i tevhid ile ilgili olarak birçok ri sale kaleme alınmıştır Bunların bir kısmı kelime i tevhidi ağırlıklı olarak gramer açısından incelemiş ve bu sırada ulûhiyyetle ilgili meseleler hakkında genel bilgiler vermişlerdir Bazıları doğrudan bir akaid kitabı ni teliği taşımaktadır Fahreddin er Râzî nin Esrâru t Tenzil ve Esraru t Te vil adlı çevirisini sunduğumuz ve Kelime i Tevhidin Sırları olarak isimlendirdiğimiz bu eseri yukarıda zikrettiğimiz kelime i tevhidin farklı özelliklerini konu edinen eserlerin pek çok özelliğini kapsamaktadır Çeviride Ahmed Hicâzî es Seka nı

Kelime i tevhid ile ilgili olarak birçok risale kaleme alınmıştır Bunların bir kısmı kelime i tevhidi ağırlıklı olarak gramer açısından incelemiş ve bu sırada ulûhiyyetle ilgili meseleler hakkında genel bilgiler vermişlerdir Bazıları doğrudan bir akaid kitabı niteliği taşımaktadır Fahreddin er Râzî nin Esrâru t Tenzil ve Esraru t Te vil adlı çevirisini sunduğumuz ve Kelime i Tevhidin Sırları olarak isimlendirdiğimiz bu eseri yukarıda zikrettiğimiz kelime i tevhidin farklı özelliklerini konu edinen eserlerin pek çok özelliğini kapsamaktadır

Kelime i tevhid tevhid inancını ifade eden cümle demektir Tevhid inancı bütün ilâhî dinlerin özünü teşkil eder Ne var ki İslam öncesi ilâhî dinler bu özelliklerini koruyamamışlardır Bunun içindir ki Allah Teâlâ Kur ân da İslam ı hak din olarak kabul etmeyen Yahudi ve Hıristiyanları ortak bir kelime olarak bildirdiği kelime i tevhitte birleşmeye dâvet etmektedir İslâm dinine girmek isteyen kimsenin yapması gereken ilk şey kelime i tev hidi içtenlikle benimsemesidir Müslüman aileler yeni doğan çocuğun ilk duyacağı şeyin kelime i tevhid olmasını isterler ve bunun için çocuğa isim konu lurken kulağına kelime i tevhid fısıldanır Her mü minin yaşadığı müddetçe sık sık kelime i tevhidi söyleyerek imanını her türlü şüpheden uzak tutar ve kalbi gerçek huzura onunla kavuşur Peygamber Efendimiz s a v son sözü kelime i tevhid olan kimsenin cennete gireceğini ve âhiret saadetine kavuşacağını müjdeler Bu müjdeye nâil olabilmek için ölüm döşeğindeki hastalara kelime i tevhidi söylemesi telkin edilir Kelime i tevhidin aslı Lâ ilâhe illâllah Muhammedün Rasûlullah cümlelerinden ibarettir Kelîme i tevhid inanç esaslarının ve dolayısıyla dinin özü nü oluşturan iki temel üzerine kurulmuştur Bunların ilki Allâh ın yüceliğini ve bir liğini ikincisi de O nun insanlarla müna sebetini sağlayan nübüvveti vurgulamak tadır Kelime i tevhid gramer açısından incelendiğinde önce lâ olumsuzluk edatı ile hiçbir tanrının bulunmadığı sonra da sadece bir ve gerçek ilâh olan Allâh ın varlığının ispat edildiği görülür Bu ise tevhid ilkesinde öncelikle şirke sebebiyet verecek inançların geçersiz hâle getiril mesi ardından ispatın gerçekleştirilme sinin gerektiğini gösterir Abdülkerim eş Şehristanî Allah inancının her insanda fıtraten mevcut olduğunu fakat bu inancı tevhid inancı doğrultusunda geliştirilmesinin ve muhafaza etmenin her insan için en önemli bir görev ve sorumluluk konusu olduğunu bildirmektedir İnsanlar bir şekilde herhangi bir varlığı ilâh edinmek durumundadırlar İnsanlık tarihi de açıkça bunu kanıtlamaktadır Fakat önemli olan sıradan bir Allah inancına sahip olmak değil Kur ân da Allah Teâlâ kendini nasıl tanıtmışsa o şekilde inanmaktır Bu açıdan bakıldığında esasen Hz Peygamberin Mekke toplumuna Allâh ın varlığını ispatlama gibi bir görevi üstlenmediğini aksine insanları tevhid inancına dâvet ettiğini görmekteyiz İşte bu mücadelenin sembolik ifadesi kelime i tevhiddir İnsan için fıtratında var olan Allah inancını tevhid üzere sürdürebilmek en büyük görevdir Akl ı selîm olanlar akıllarıyla bu gerçeği kavrayabilirler Fakat Allah Teâlâ insanı bu zor görev karşısında aklıyla baş başa bırakmamış bir lütuf olarak ilk insan Hz Âdem den itibaren Hz Muhammed s a v e kadar her topluma pek çok peygamber göndermiştir Buna rağmen her çağda insanların önemli bir kısmı ya tenzihte veya teşbihte aşırıya kaçarak tevhid inancından uzaklaşmışlardır Tenzihte aşırıya kaçanlar genellikle Allâh ı varlığı yarattıktan sonra onunla alakasını kesmiş ancak darda kaldığı zaman insanın kendisine yönelip duâ ettiği sembolik bir varlık haline getirmişlerdir Teşbihte aşırıya kaçanlar ise Allâh ı güçlü bir insana veya benzeri bir varlığa benzettikleri için onlar da Allâh ı sıradan bir varlığa indirgemektedirler Bu durum putperestliğe kadar varmaktadır Kelime i tevhid işte bu ulûhiyet tasavvurunda ortaya çıkan yanlışlıkları bertaraf etmektedir Kelime i tevhid ile ilgili olarak birçok ri sale kaleme alınmıştır Bunların bir kısmı kelime i tevhidi ağırlıklı olarak gramer açısından incelemiş ve bu sırada ulûhiyyetle ilgili meseleler hakkında genel bilgiler vermişlerdir Bazıları doğrudan bir akaid kitabı ni teliği taşımaktadır Fahreddin er Râzî nin Esrâru t Tenzil ve Esraru t Te vil adlı çevirisini sunduğumuz ve Kelime i Tevhidin Sırları olarak isimlendirdiğimiz bu eseri yukarıda zikrettiğimiz kelime i tevhidin farklı özelliklerini konu edinen eserlerin pek çok özelliğini kapsamaktadır Çeviride Ahmed Hicâzî es Seka nı