Kırgız Romanı Başlangıçtan Bağımsızlığa 1917 1990 — Mayramgül Dıykanbay

Köklü bir sözlü kültüre sahip olan Kırgızlar yazılı edebiyatın temelini 1920 li yılların sonuna doğru atmışlardır İlk nesir örneğini 1927 yılında Acar uzun hikâyesi ile vermiş olan Kırgızlar roman türündeki eserleri 1930 lu yılların ortalarından itibaren yazmaya başlamıştır Çağdaş Kırgız edebiyatının ilk romanı olarak kabul edilen Uzun Yol şair ve yazar Mukay Elebayev tarafından 1934 yılından itibaren yazılmaya başlanmış ve 1936 da yayımlanmıştır Söz konusu roman tarafımızca Türkiye Türkçesine aktarılmış 2015 te Bengü yayınevi tarafından basılmıştır Kırgızlar komşu ülkelere göre yazılı edebiyata geç başlamasına rağmen Cengiz Aytmatov gibi dünyaya adını duyurmuş yazarlar yetiştirmiştir Kırgız çağdaş edebiyatı deyince akla ilk gelen isim Cengiz Aytmatov dur Dolayısıyla Türkiye de yapılmış çalışmaların çoğu Aytmatov un hayatı ve eserlerinden oluşmaktadır Ancak çağdaş Kırgız edebiyatının oluşumasında şekillenmesinde gelişmesinde ve tanınmasında büyük emekler vermiş okunmaya değer başka isimler de mevcuttur Bu yazarların bir kısmı Sovyet ideolojisinin siyasi baskılarına maruz kalmıştır Bunlardan bazıları eserlerini düzelttikten sonra yayımlama imkânına sahip olabildilerse diğerlerinin eserleri ise yıllarca arşivlerde saklı kalmaya mecbur olmuştur Bu bağlamda ifade edildiği üzere Türkiye de Aytmatov ve eserleri dışında Kırgız edebiyatından fazla yazar tanınmamaktadır Romanlar üzerine yaptığımız bu çalışmanın amacı Türkiyeli okurları ve araştırmacıları Sovyet dönemi yazarlarla tanıştırmak ve soydaşlarının yaşadıkları tarihi siyasi gelişmelerden haberdar etmektir Romanlar bir milletin yaşam biçimini siyasetini tarihini ve dünya görüşünü yansıtması bakımından önemlidir Sovyetler Birliği döneminde Türk Dünyasında yazılmış eserlerin çoğunun Sovyet ideolojisinin isteği üzerine yazılmış olduğu bilinen bir gerçektir Dolayısıyla Kırgız Türklerinin değişime uğramış dili tarihi yaşam tarzı değerleri ile ilgili daha fazla bilgiye sahip olmak için farklı yazarlardan değişik eserlerin okunması gerektiğini düşünmekteyiz Bu çalışmada 1917 yılından itibaren gelişme gösteren ve 1990 daki bağımsızlığa uzanan süreçte kaleme alınmış Kırgız romanları incelenmiştir Öncelikte bu süreçte yazılmış olan romanlar tespit edilmiş sonra Kırgızistan daki tüm kütüphaneler ve kitapevlerinden Sovyet Kırgız Edebiyatı altında yazılmış kaynaklar ve tespit edilen romanlar toplanmıştır Çalışmaya öncelikle yazarların hayatı sanatı ve eserlerinin okunmasıyla başlanmıştır Edebiyatçı tenkitçi Kaçkınbay Artıkbayev in 20 Kılımdagı Kırgız Edebiyatının Tarıhı 20 Yüzyıl Kırgız Edebiyatı Tarihi ve baş redaktörlüğünü Abdıldacan Akmataliyev in yaptığı 10 ciltten oluşan Kırgız Adabiyatının Tarıhı Kırgız Edebiyatı Tarihi isimli eserler esas alınarak yapılan incelemede başlangıçtan bağımsızlığa kadar yazılmış 82 roman tespit edilmiştir Bu romanlardan 74 ü bulunmuş 8 i bulunamamıştır Elde edilen romanların bir kısmı kitapçılardan ve kitapevlerinden bulunurken bir kısmı da Alıkul Osmonov Kırgız Milli Kütüphanesinin nadir eserler ve arşiv bölümlerinden temin edilmiştir Her roman tek tek baştan sona kadar okunmuş sonra romanların özetleri Türkiye Türkçesine aktarılmıştır Özetlerin oluşum aşamasında okuyan her okuyucunun eserin tamamını okumuş gibi hâkim olması ilkesi ile hareket edilmiştir Bu ilke doğrultusundaki amacımız Kırgız romanları ile ilgili çalışmak isteyen araştırmacıların rahatlıkla roman seçebilmesini sağlamaktır Çalışmanın önemli kısmını romanları okuma ve özet çıkarma aşaması oluşturmuştur Bu kapsamda çalışmanın önemi özetlerin ayrıntılı olmasındadır Özetler tamamlandıktan sonra inceleme kısmına geçilmiştir İnceleme kısmında tüm romanların ele alınmasının mümkün olmadığından çeşitli romanlardan örnekler verilmiştir Özetlerin sonunda romanların sayfa sayısı belirtilmiştir Çalışma giriş ve dört bölümden oluşmaktadır Giriş bölümünde Çağdaş Kırgız Edebiyatının Doğuşu ve Gelişimi başlığı altında başlangıçtan bağımsızlığa kadarki dönemin nesir nazım ve tiyatro türlerinden bilgiler verilmiştir Girişin alt başlıkları edebiyatçı tenkitçi Prof Dr Kaçkınbay Artıkbayev in 20 Yüzyıl Kırgız Edebiyatı Tarihi eserinde verilen tasnif temel alınarak oluşturulmuştur Söz konusu eser tarafımızca Türkiye Türkçesine çevrilerek 2013 yılında Bengü Yayınları tarafından basılmıştır Birinci bölüm Başlangıçtan Bağımsızlığa Kırgız Romanı Yazarlar ve Romanlar ve Kırgız Romanında Edebî Üslup ikinci bölüm Kırgız Romanında İşlenen Konular üçüncü bölüm Kırgız Romanında Kahramanlar Mekân ve Zaman dördüncü bölüm ise romanların özetleri kaynakça ve dizin olarak şekillendirilmiştir

Köklü bir sözlü kültüre sahip olan Kırgızlar yazılı edebiyatın temelini 1920 li yılların sonuna doğru atmışlardır İlk nesir örneğini 1927 yılında Acar uzun hikâyesi ile vermiş olan Kırgızlar roman türündeki eserleri 1930 lu yılların ortalarından itibaren yazmaya başlamıştır Çağdaş Kırgız edebiyatının ilk romanı olarak kabul edilen Uzun Yol şair ve yazar Mukay Elebayev tarafından 1934 yılından itibaren yazılmaya başlanmış ve 1936 da yayımlanmıştır Söz konusu roman tarafımızca Türkiye Türkçesine aktarılmış 2015 te Bengü yayınevi tarafından basılmıştır Kırgızlar komşu ülkelere göre yazılı edebiyata geç başlamasına rağmen Cengiz Aytmatov gibi dünyaya adını duyurmuş yazarlar yetiştirmiştir Kırgız çağdaş edebiyatı deyince akla ilk gelen isim Cengiz Aytmatov dur Dolayısıyla Türkiye de yapılmış çalışmaların çoğu Aytmatov un hayatı ve eserlerinden oluşmaktadır Ancak çağdaş Kırgız edebiyatının oluşumasında şekillenmesinde gelişmesinde ve tanınmasında büyük emekler vermiş okunmaya değer başka isimler de mevcuttur Bu yazarların bir kısmı Sovyet ideolojisinin siyasi baskılarına maruz kalmıştır Bunlardan bazıları eserlerini düzelttikten sonra yayımlama imkânına sahip olabildilerse diğerlerinin eserleri ise yıllarca arşivlerde saklı kalmaya mecbur olmuştur Bu bağlamda ifade edildiği üzere Türkiye de Aytmatov ve eserleri dışında Kırgız edebiyatından fazla yazar tanınmamaktadır Romanlar üzerine yaptığımız bu çalışmanın amacı Türkiyeli okurları ve araştırmacıları Sovyet dönemi yazarlarla tanıştırmak ve soydaşlarının yaşadıkları tarihi siyasi gelişmelerden haberdar etmektir Romanlar bir milletin yaşam biçimini siyasetini tarihini ve dünya görüşünü yansıtması bakımından önemlidir Sovyetler Birliği döneminde Türk Dünyasında yazılmış eserlerin çoğunun Sovyet ideolojisinin isteği üzerine yazılmış olduğu bilinen bir gerçektir Dolayısıyla Kırgız Türklerinin değişime uğramış dili tarihi yaşam tarzı değerleri ile ilgili daha fazla bilgiye sahip olmak için farklı

Köklü bir sözlü kültüre sahip olan Kırgızlar yazılı edebiyatın temelini 1920 li yılların sonuna doğru atmışlardır İlk nesir örneğini 1927 yılında Acar uzun hikâyesi ile vermiş olan Kırgızlar roman türündeki eserleri 1930 lu yılların ortalarından itibaren yazmaya başlamıştır Çağdaş Kırgız edebiyatının ilk romanı olarak kabul edilen Uzun Yol şair ve yazar Mukay Elebayev tarafından 1934 yılından itibaren yazılmaya başlanmış ve 1936 da yayımlanmıştır Söz konusu roman tarafımızca Türkiye Türkçesine aktarılmış 2015 te Bengü yayınevi tarafından basılmıştır Kırgızlar komşu ülkelere göre yazılı edebiyata geç başlamasına rağmen Cengiz Aytmatov gibi dünyaya adını duyurmuş yazarlar yetiştirmiştir Kırgız çağdaş edebiyatı deyince akla ilk gelen isim Cengiz Aytmatov dur Dolayısıyla Türkiye de yapılmış çalışmaların çoğu Aytmatov un hayatı ve eserlerinden oluşmaktadır Ancak çağdaş Kırgız edebiyatının oluşumasında şekillenmesinde gelişmesinde ve tanınmasında büyük emekler vermiş okunmaya değer başka isimler de mevcuttur Bu yazarların bir kısmı Sovyet ideolojisinin siyasi baskılarına maruz kalmıştır Bunlardan bazıları eserlerini düzelttikten sonra yayımlama imkânına sahip olabildilerse diğerlerinin eserleri ise yıllarca arşivlerde saklı kalmaya mecbur olmuştur Bu bağlamda ifade edildiği üzere Türkiye de Aytmatov ve eserleri dışında Kırgız edebiyatından fazla yazar tanınmamaktadır Romanlar üzerine yaptığımız bu çalışmanın amacı Türkiyeli okurları ve araştırmacıları Sovyet dönemi yazarlarla tanıştırmak ve soydaşlarının yaşadıkları tarihi siyasi gelişmelerden haberdar etmektir Romanlar bir milletin yaşam biçimini siyasetini tarihini ve dünya görüşünü yansıtması bakımından önemlidir Sovyetler Birliği döneminde Türk Dünyasında yazılmış eserlerin çoğunun Sovyet ideolojisinin isteği üzerine yazılmış olduğu bilinen bir gerçektir Dolayısıyla Kırgız Türklerinin değişime uğramış dili tarihi yaşam tarzı değerleri ile ilgili daha fazla bilgiye sahip olmak için farklı yazarlardan değişik eserlerin okunması gerektiğini düşünmekteyiz Bu çalışmada 1917 yılından itibaren gelişme gösteren ve 1990 daki bağımsızlığa uzanan süreçte kaleme alınmış Kırgız romanları incelenmiştir Öncelikte bu süreçte yazılmış olan romanlar tespit edilmiş sonra Kırgızistan daki tüm kütüphaneler ve kitapevlerinden Sovyet Kırgız Edebiyatı altında yazılmış kaynaklar ve tespit edilen romanlar toplanmıştır Çalışmaya öncelikle yazarların hayatı sanatı ve eserlerinin okunmasıyla başlanmıştır Edebiyatçı tenkitçi Kaçkınbay Artıkbayev in 20 Kılımdagı Kırgız Edebiyatının Tarıhı 20 Yüzyıl Kırgız Edebiyatı Tarihi ve baş redaktörlüğünü Abdıldacan Akmataliyev in yaptığı 10 ciltten oluşan Kırgız Adabiyatının Tarıhı Kırgız Edebiyatı Tarihi isimli eserler esas alınarak yapılan incelemede başlangıçtan bağımsızlığa kadar yazılmış 82 roman tespit edilmiştir Bu romanlardan 74 ü bulunmuş 8 i bulunamamıştır Elde edilen romanların bir kısmı kitapçılardan ve kitapevlerinden bulunurken bir kısmı da Alıkul Osmonov Kırgız Milli Kütüphanesinin nadir eserler ve arşiv bölümlerinden temin edilmiştir Her roman tek tek baştan sona kadar okunmuş sonra romanların özetleri Türkiye Türkçesine aktarılmıştır Özetlerin oluşum aşamasında okuyan her okuyucunun eserin tamamını okumuş gibi hâkim olması ilkesi ile hareket edilmiştir Bu ilke doğrultusundaki amacımız Kırgız romanları ile ilgili çalışmak isteyen araştırmacıların rahatlıkla roman seçebilmesini sağlamaktır Çalışmanın önemli kısmını romanları okuma ve özet çıkarma aşaması oluşturmuştur Bu kapsamda çalışmanın önemi özetlerin ayrıntılı olmasındadır Özetler tamamlandıktan sonra inceleme kısmına geçilmiştir İnceleme kısmında tüm romanların ele alınmasının mümkün olmadığından çeşitli romanlardan örnekler verilmiştir Özetlerin sonunda romanların sayfa sayısı belirtilmiştir Çalışma giriş ve dört bölümden oluşmaktadır Giriş bölümünde Çağdaş Kırgız Edebiyatının Doğuşu ve Gelişimi başlığı altında başlangıçtan bağımsızlığa kadarki dönemin nesir nazım ve tiyatro türlerinden bilgiler verilmiştir Girişin alt başlıkları edebiyatçı tenkitçi Prof Dr Kaçkınbay Artıkbayev in 20 Yüzyıl Kırgız Edebiyatı Tarihi eserinde verilen tasnif temel alınarak oluşturulmuştur Söz konusu eser tarafımızca Türkiye Türkçesine çevrilerek 2013 yılında Bengü Yayınları tarafından basılmıştır Birinci bölüm Başlangıçtan Bağımsızlığa Kırgız Romanı Yazarlar ve Romanlar ve Kırgız Romanında Edebî Üslup ikinci bölüm Kırgız Romanında İşlenen Konular üçüncü bölüm Kırgız Romanında Kahramanlar Mekân ve Zaman dördüncü bölüm ise romanların özetleri kaynakça ve dizin olarak şekillendirilmiştir