Kocaili Sancağı İznikümid Gegivize Yoros Şili Kandırı XV Yüzyıl Başlarına Ait Erken Tarihli Mufassal Tahrir Defteri — Nazım YILMAZ H Osman YILDIRIM

Osmanlı Arşivinde Tahrir Defterleri Fonu 1160 numarada kayıtlı Kocaili Sancağı Mufassal Tahrir Defteri üç ana bölüm hâlinde çok düzenli ve sistematik olarak Kocaili sancağının timar sayyâdân ve vakif kayıtlarını ihtiva eder Defter İzmit in ilk defa Orhan Bey zamanında fethedilmesinin akabinde İzmit merkez olmak üzere teşkil edilen Kocaeli sancağının o dönem coğrafi alanı olan Kocaeli bölgesi ile Üsküdar ve Kadiköy e kadar ulaşan İstanbul un Anadolu yakasının tarihini XV yüzyıl başlarına hatta yapılan atıflarla Orhan Bey zamanına kadar ortaya koyması açısından büyük bir öneme sahiptir Bugüne kadar bilinen tüm tahrir defterlerinde köy ve mezraların sonlarındaki hane toplamlarında çift ve nim çift ler toplandıktan sonra kalanlar bi çift olarak yazılırken bu defterde diğer tahrir defterlerinden çok farlı olarak çift nîm çift sülüs çift rub çift ve hums çift ler ondalık oranlarına gore toplandıktan sonra bâ çift olarak kaydedilmiş ortaya çıkan bu rakam toplam hane sayısından düşüldükten sonra kalan bi çift olarak yazılmıştır Bu usul bugüne kadar bilinen tahrir şeklinden tamamen farklı bir özellik göstermekte olup erken devre ait Osmanlı tahrir sistemini yansıtması bakımından da son derece dikkat çekicidir Bu bağlamda defter Osmanlı tahrir sisteminde hayli erken bir dönemin örneği olarak mütalaa edilebilir Bu calışmamızın büyük bir tevafuk eseri olarak Kocaili Bölgesinin 1420 yılında Çelebi Mehmed tarafindan ikinci defa fethedilerek bölgenin kadim bir yurt haline getirilmesinin 600 yılına denk düşmesi de oldukça anlamlı olmuştur