Kösem Sultan

Hürrem Sultan Osmanlı Devleti nin en parlak zamanında Kanuni Sultan Süleyman ın eşi olarak imparatorluğun en nüfuzlu kadınıydı Ukrayna da esir düşen yurdunu ve ailesini kaybetmiş bir kadının çok kısa sayılabilecek bir zamanda inanılmaz boyutlarda güç sahibi olmuş efsane bir kadına dönüşmesi herhalde tarihte örneğine çok az rastlanabilecek bir şeydir Sultan Süleyman ın hayatında bu Ukraynalı kızdan önce ona ilk oğlu Mustafa yı doğuran Mahidevran vardı Ama Hürrem 1520 1530 arasında Sultan Süleyman a birbiri ardına çocuklar doğururken Mahidevran sultandan uzaklaştırılmış ve ardından da oğlu Mustafa yla birlikte Manisa ya gönderilmişti Hürrem zekâsı ve bilgisini sürekli artırma arzusuyla buna yazdığı Osmanlıca şiirler tanıklık eder Sultan Süleyman ın aklını ve yüreğini fethetmişti Onunla felsefe ve şiir konularında sohbetlere girişen tek kadın odur Ama Hürrem Sultan ın hayatı iktidara zenginliğe ve aşka rağmen hiç de bir masala benzemiyor oğullarının geleceğini düşünmeden tek bir huzurlu gün bile geçiremiyordu Eğer babaları ölecek olursa bunlar Fatih kanunnamesi gereği ağabeyleri Mustafa tarafından boğdurulacaklardı Hürrem Sultan bu nedenle rakiplerinin hatalarından ustaca yararlanarak tedbirli ve akıllı hareket etmek zorundaydı Bu uzun soluklu mücadelesinin sonucunda da oğlu Selim tahta çıkmayı başardı Ama Hürrem Sultan bunu göremeden öldü Elinizdeki kitap Osmanlı ve Batı kaynaklarının yanı sıra Ukrayna ve Rus kaynaklarına da dayanılarak Hürrem in bir hemşerisi olan Ukraynalı tarihçi Oleksandra Şutko nun eseridir Hürrem in genellikle Osmanlı hâkim gruplarıyla ve harem komplolarıyla ilişkilendirilmekle yetinildiği popüler kitaplar karşısında Şutko nun eseri onun bilinmeyen özelliklerini de öne çıkartıyor üstelik bunu aslında şimdiye kadar neden bakmadığımızı düşündürtecek kadar yakın bir yerden Ukrayna dan yapıyor

Hürrem efendisi olan padişahla nikâhlanan ilk Osmanlı cariyesiydi Aynı zamanda kamusal alanda dikkat çekecek kadar öne çıkan Harem i Hümayun u hanedan kadınlarına ait bir ikametgâh olmaktan çıkarıp siyasi nüfuz sahibi bir kuruma dönüştüren de oydu Onun izinden giden Valide Sultanlar 17 yüzyılda Osmanlı siyasetinde çok önemli roller oynayacaklardı Osmanlılarda resmi bir kraliçelik makamı olmadığından Hürrem bu rolü unvanı olmadan oynamış ve 16 yüzyılı paylaştığı Avrupa nın büyük kadın hükümdarları ve hükümdar eşleri için onlarla boy ölçüşen zorlu bir rakip olmuştu Ama Süleyman ile Hürrem in ortak saltanatı olarak adlandırılabilecek ve Osmanlı da bir daha asla tekrarlanmayacak bu değişim o kadar radikaldi ki onu daha hayattayken tartışmalı bir kişilik haline getirdi Leslie Peirce Hürrem Sultan da cariyelikten haseki sultanlığa yükselen hatta Haseki terimi kendisiyle özdeşleştirilen Rutenyalı bir kızın Batılıların taktığı adla Roxelana nın devrin en güçlü hükümdarı Kanuni Sultan Süleyman ile evlenmeye kadar uzanan ilişkisinin öyküsünü dönemle iç içe anlatırken birçok tartışmayı da çözüme kavuşturuyor

17 yüzyılın önemli tarihçilerinden Evliya Çelebi Kösem Sultan ın siyasi bir cinayet sonucunda öldürülmesinin ardından İstanbul da üç gün üç gece yas tutulduğunu ve birçok insanın öldürüldüğünü söyler Günümüz araştırmacılarından N Sakaoğlu ise NTV Tarih Dergisi nde yazdığı yazısında Kösem Sultan a iade i itibar yapılması gerektiğini belirtir Tarihçi Osmanlı tarihinin en güçlü kadınının erkek tarihçilerin kurbanı olduğu görüşündedir Kuşkusuz Sakaoğlu nun bu yaklaşımının beraberinde getirdiği önemli bir soru vardır Kösem Sultan günümüz tabiriyle elinin hamuruyla erkek işine karıştığı için mi eleştirilere maruz kalmıştır Başka açıdan ise Kösem Sultan tarihçilerin yaptığı olumsuz tasvirdeki gibi gerçekten servet düşkünü bir Osmanlı kadını mıydı Dahası oğlunu öldürtecek kadar ileri gidebilecek bir kişiliğe mi sahipti Yoksa Ayvansarâyî Hüseyin Efendi nin söylediği gibi sarây ı devlet ü ikbâl miydi Bu bağlamda dönemin siyasi ortamı içinde devletin devamını sağlamak adına mı bir mücadele ortaya koydu Murat Kocaaslan Kösem Sultan ı ele aldığı bu çalışmasında bu sorulara cevap arıyor Murat Kocaaslan halen Hacettepe Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümünde çalışıyor

Reşad Ekrem Koçu Kösem Sultan ın entrikalarla dolu yaşamının son derece renkli bir tasvirini sunuyor Reşad Ekrem in dilinde tarih gerçek hayattan daha canlı daha güzel daha büyülü Osmanlı tarihinin en görkemli kadınlarından Kösem Sultan Ahmed in haseki sultanı IV Murad ile İbrahim in annesi IV Mehmed in babaannesi olarak yıllar boyu Osmanlı sarayının temel direklerinden biri Müthiş bir güç odağı ve evlat katili Reşad Ekrem Koçu Kösem Sultan ın entrikalarla dolu yaşamının son derece renkli bir tasvirini sunuyor okurlara Çıplak ayaklı Rum kızının dünyanın en güçlü ve zengin kadınlarından birine dönüşmesinin hikâyesi Koçu nun kalemiyle bambaşka bir tat kazanıyor Uzun yıllar öncesine dönüyorum ve Murat Reis in Oğlu nu okumaya başlıyorum Büyük bir hayranlıkla okuduğum bu roman uçsuz bucaksız denizlerden geçip giderek bana Osmanlı tarihini sevdiriyor Yazarı Reşad Ekrem Koçu Osmanlı tarihini bugünde yaşatan mucizevi görkemli bir yazar Reşad Ekrem in eşsiz eseriyle dostluğum artık hep sürecek herhalde ölünceye kadar Selim İleri

17 yüzyılın önemli tarihçilerinden Evliya Çelebi Kösem Sultan ın siyasi bir cinayet sonucunda öldürülmesinin ardından İstanbul da üç gün üç gece yas tutulduğunu ve birçok insanın öldürüldüğünü söyler Günümüz araştırmacılarından N Sakaoğlu ise NTV Tarih Dergisi nde yazdığı yazısında Kösem Sultan a iade i itibar yapılması gerektiğini belirtir Tarihçi Osmanlı tarihinin en güçlü kadınının erkek tarihçilerin kurbanı olduğu görüşündedir Kuşkusuz Sakaoğlu nun bu yaklaşımının beraberinde getirdiği önemli bir soru vardır Kösem Sultan günümüz tabiriyle elinin hamuruyla erkek işine karıştığı için mi eleştirilere maruz kalmıştır Başka açıdan ise Kösem Sultan tarihçilerin yaptığı olumsuz tasvirdeki gibi gerçekten servet düşkünü bir Osmanlı kadını mıydı Dahası oğlunu öldürtecek kadar ileri gidebilecek bir kişiliğe mi sahipti Yoksa Ayvansarâyî Hüseyin Efendi nin söylediği gibi sarây ı devlet ü ikbâl miydi Bu bağlamda dönemin siyasi ortamı içinde devletin devamını sağlamak adına mı bir mücadele ortaya koydu Murat Kocaaslan Kösem Sultan ı ele aldığı bu çalışmasında bu sorulara cevap arıyor Murat Kocaaslan halen Hacettepe Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümünde çalışıyor