Kutadgu Bilig — Yusuf Has Hacip

Yusuf Has Hacib devleti yönetenler ve yönetim biçimleriyle ilgili sözleri ve deyişleri Orta Asya daki Türk hükümdar ve devlet büyüklerinden seçmiştir Onun devlet hizmetinde bulunduğu uzun zaman dikkate alınırsa eserinde kendi gözlem ve tecrübelerine de yer verdiği görülür Yusuf Has Hacib in yönetim ve siyaset alanında başka kaynakları da vardır İlk İslamî eser olması dolayısıyla ilk Müslüman filozoflar ve onların kaynağı olan Batılı düşünürlerden Eflatun ve Aristo nun bu konuda yazdıkları görüşleri ve felsefeleri Yusuf Has Hacib e kaynak olmuştur Ayrıca eserde Müslüman filozof Fârâbî nin eserlerinden de devlet ve yönetim konusunda istifade edildiği görülür Yusuf Has Hacib eserinde dört soyut kavramı kişileştirmiş bu kişilere de uygun adlar vermiştir Eserinin baş kısımlarında bu dört kişiden bahseder ve onları okuyucuya tanıtır Bu kişiler ve temsil ettikleri kavramlar şunlardır Kün Togdı hükümdar Gün doğdu doğan güneş adaleti temsil eder Ay Toldı vezir Ay doldu dolunay baht talih ve ikbali temsil eder Ögdülnıiş vezirin oğlu Övülmüş akıl ve anlayışı temsil eder Odgurımş vezirin kardeşi Uyanık dünya işlerinin sonunu temsil eder

Türk İslam fikir ve sanat hayatının en eski örneklerinden biri olan Kutadgu Bilig Türk dili ve edebiyatının olduğu kadar Türk kültür tarihinin de XI yüzyıldan bugüne kadar etkisini sürdürmüş en muazzam eserlerinden biridir Bu eser Türklerin özellikle bugün üyesi oldukları kültür çevresine giriş devrini içeren bir zaman diliminde yazıldığı için dünya görüşlerini değer yargılarını ve karşılaştıkları sorunlarla nasıl mücadele ettiklerini ortaya koymak konusunda faydalı olabileceği gibi temasta bulundukları kavimler hakkında da bilgiler sunar Okurlar Yusuf Has Hacib in bu eseriyle Türk dil ve edebiyatının dışında Türk toplumbilimi tarihi ve kültürüyle de ilgili pek çok bilgiye ulaşacaktır

Mutluluk Bilgisi anlamına gelen Kutadgu Bilig Yusuf Has Hacib adıyla bilinen Balasagunlu Yusuf tarafından 11 yüzyılda mesnevi tarzında yazılmıştır Tarih boyunca pek çok devlet kurmuş imparatorluk yönetmiş neredeyse dünyanın üçte birini yönetme gücüne erişmiş Türklerin sahip olduğu manevi değerleri devlet kurma ve yönetme ilkelerini açık ve anlaşılır bir dille anlatır Hukuki dini ahlaki toplumsal ve felsefi sorunları ele alırken aynı zamanda yöneticiler için bir rehber niteliği taşır Yaşadığı dönemin önemli bilgin ve edebiyatçılarından olan Yusuf Has Hacib Kutadgu Bilig i aynı zamanda insana her iki dünyada saadete ermesi için takip edilecek yolu göstermek amacıyla yazdığını belirtir Kitabın adını Kutadgu Bilig koydum okuyana kutlu olsun ve elinden tutsun Ben sözümü söyledim ve kitabı yazdım bu kitap uzanıp her iki dünyayı da tutan bir eldir Kişi her iki dünyayı da devletle elinde tutarsa kutlu olur bu sözüm doğru ve dürüsttür

Bir siyasetname veya bir öğütname olarak nitelendirilebilecek Kutadgu Bilig Yusuf Has Hacip in ve içinde yetiştiği çevrenin bilinsel ve felseffi birikimi hakkında çok önemli bilgiler vermektedir Platon un devlet ve toplum anlayışı çok iyi bilinmekte ve uygulanmaya çalışılmaktadır Bilimin ve bilginlerin değeri anlaşılmıştır bilim güvenilir bir rehber olarak düşünülmektedir