Lisan ve Edebiyatımız Hakkında Tahlil Tankit Mukayese — Cezmi Ertuğrul

Türk dili bir mesele olarak Tanzimat tan sonra Türk aydınının gündemine girmiş halkın kullandığı dilin tarihi yapısı kullanılma biçimi gibi konular farklı yaklaşımlarla tartışılmıştır Tesis edilmeye çalışılan yeni edebiyatın hammaddesi olan dilin de yeni olacağı olması gerektiği tezi çokça taraftar bulmasına rağmen bu yeniliğin hangi çerçevede teşekkül edeceği ettirilmesi gerektiği konusunda ortak bir tavır geliştirilmemiştir 1860 lardan itibaren edebiyata yön verici metinleri kaleme alan şairlerin yazarların hemen hepsinin dille ilgili bir tasavvur ortaya koymaları Cumhuriyet in en büyük projelerinden biri olarak dile eğilmesi bu hususta büyük bir külliyatın oluşmasını sağlamıştır Söz konusu dönemde genel kabul gören yaklaşımın dilin anlaşılır bir hâl kazanması gerektiği noktasında toplandığı söylenebilir Yeni Edebiyatın yeni bir kamu oluşturma çabası bu kamunun tesisinde en önemli unsur olan dilin kamuya uygun olmasını gerektirmekteydi Dilin toplum mühendisliğinin bir argümanı hâline geldiği bu süreçte Türkçenin takip etmesi gereken istikametle ilgili en yetkin ve kalıcı çıkış şüphesiz 1911 yılındaki Yeni Lisân hareketi olur 2 Meşrutiyet in ardından yaşanan siyasî ve sosyal şartların da desteklediği bu hamle sonraki yıllarda farklı sesleri cılız halde bırakacak kadar kabul görmüş Cumhuriyet yönetiminin dil politikalarına değin etkisini devam ettirmiştir Başta Genç Kalemler dergisi olmak üzere o tarihten itibaren giderek yaygınlaşan bu akım sayaesinde Türkçe yazılı basında 1940 öncelerine kadar en güzel ve en sağlıklı dönemini yaşamıştır Yeni Lisân her ne kadar genel bir kabul görmüşse de dille ilgili tartışmalar ve bu yönde kaleme alınan eserler son bulmuş değildir Bu çerçevede söz konusu dönemde kaleme alınan ve gerek dönemi için gerek sonraki yıllarda ortaya konulan dil inkılapları Türkçenin meseleleri Türkçe üzerine araştırmalar bakımlarından önemli tezler ortaya koyduğunu düşündüğümüz Cezmi Ertuğrul un Lisan ve Edebiyatımız adlı eserinin söz konusu tartışmalar içerisindeki yerini tespit etmek böylece Türk düşüncesinin dikkat çekici ama dikkatlerden kaçan bir metnini bugünün okuruna sunmak gerekliydi Cezmi Ertuğrul un eserine geçmeden önce genel bir girizgâh olarak eserini yayınladığı 1917 yılına kadar özellikle Tanzimat döneminden itibaren dille ilgili ne tür çalışmaların yapıldığına bakmak yerinde olacaktır img src https s3 eu west 1 amazonaws com dia kitadagitim ckeditor_assets pictures 53 content_1_original_original jpg alt height 15 width 15 font size 1 color white font img