Makalat Geleneğinde Ebü l Kasım El Ka bî ve Mezhepler Tarihindeki Yeri — Özlem Demir

İslâm düşünce tarihinde yaşanan Cemel ve Sıffin vakaları tahkîm olayı mihne ve karşı mihne hareketleri dikkate alındığında geçmişteki fikri yapıların tarafsız bir bakış açısıyla modern zamanların değerlendirmesine sunulması hem son derece önemli hem de bir o kadar zorlu hale gelmektedir İslam düşünce geleneğinde ifa ettiği misyon akılda tutulduğunda Mu tezile için bu durum çok daha fazla ehemmiyet kazanmaktadır İşte burada da bir mezhep grup oluşum veya fikrin ya bizzat kendinden onları benimseyenlerden hareketle alımlanması şayet bu mümkün olmayacaksa da ötekileştirmeyen çarpıtmayan mümkün olduğunca objektif davranarak anlatım ve aktarım yolunu seçen farklı rakip muhalif bir kaynak veya müellife müracaat edilmesi hakikatin ortaya çıkarılması adına elzem görünmektedir Ebü l Kāsım el Kâ bî ö 319 931 ve onun Kitâbu l Makālât adlı eserinin kıymet ve ehemmiyeti işte bu noktada açığa çıkmaktadır Zira Kâ bî ve Kitâbu l Makālât hem İslâm Mezhepler Tarihi ve genel olarak İslâm düşüncesi için yadsınamaz bir öneme sahip olan Mu tezile ekolünün hem de dönemi itibariyle ele aldığı diğer bütün mezhep ve oluşumların objektif bir bakış açısıyla tanıtılması adına hayatî bir önemi haizdir Elinizdeki eser Kâ bî nin ve Kitâbu l Makālât ın ilim dünyasında daha fazla tanınmasına bir nebze de olsa katkı sağlarsa müellifi kendisini başarılı kabul edecektir

İslâm düşünce tarihinde yaşanan Cemel ve Sıffin vakaları tahkîm olayı mihne ve karşı mihne hareketleri dikkate alındığında geçmişteki fikri yapıların tarafsız bir bakış açısıyla modern zamanların değerlendirmesine sunulması hem son derece önemli hem de bir o kadar zorlu hale gelmektedir İslam düşünce geleneğinde ifa ettiği misyon akılda tutulduğunda Mu tezile için bu durum çok daha fazla ehemmiyet kazanmaktadır İşte burada da bir mezhep grup oluşum veya fikrin ya bizzat kendinden onları benimseyenlerden hareketle alımlanması şayet bu mümkün olmayacaksa da ötekileştirmeyen çarpıtmayan mümkün olduğunca objektif davranarak anlatım ve aktarım yolunu seçen farklı rakip muhalif bir kaynak veya müellife müracaat edilmesi hakikatin ortaya çıkarılması adına elzem görünmektedir Ebü l Kāsım el Kâ bî ö 319 931 ve onun Kitâbu l Makālât adlı eserinin kıymet ve ehemmiyeti işte bu noktada açığa çıkmaktadır Zira Kâ bî ve Kitâbu l Makālât hem İslâm Mezhepler Tarihi ve genel olarak İslâm düşüncesi için yadsınamaz bir öneme sahip olan Mu tezile ekolünün hem de dönemi itibariyle ele aldığı diğer bütün mezhep ve oluşumların objektif bir bakış açısıyla tanıtılması adına hayatî bir önemi haizdir Elinizdeki eser Kâ bî nin ve Kitâbu l Makālât ın ilim dünyasında daha fazla tanınmasına bir nebze de olsa katkı sağlarsa müellifi kendisini başarılı kabul edecektir GİRİŞA ARAŞTIRMANIN KONUSU VE KAPSAMIB ARAŞTIRMANIN AMACI VE ÖNEMİC ARAŞTIRMANIN YÖNTEMI VE KAYNAKLARIBÖLÜM 1 EBÜ L KĀSIM EL KÂ BÎ1 1 HAYATI1 2 YAŞADIĞI DÖNEM VE SOSYO KÜLTÜREL ORTAM1 3 ÜSTLENDIĞI RESMÎ GÖREVLER1 4 İLMÎ KIŞILIĞI1 5 ESERLERIBÖLÜM 2 KİTÂBU L MAKĀLÂT VE MUHTEVASI2 1 KİTÂBU L MAKĀLÂT2 1 1 Konusu2 1 2 Takip Edilen Metod2 1 3 Kâ bî Kitâbu l Makālât ı Neden Yazdı 2 1 4 Eser Ne Zaman Telif Edildi 2 2 ESERIN KISIMLARI VE MUHTEVASI2 2 1 Kâ bî nin Fırka Tasniflerini Gösteren Tablolar2 3 MAKĀLÂT ADINI TAŞIYAN DÖRDÜNCÜ KISMIN ÖZELLIKLERI KAYNAKLARI VE METODUBÖLÜM 3 KÂ BÎ NİN MEZHEPLER TARİHİNDEKİ

İslâm düşünce tarihinde yaşanan Cemel ve Sıffin vakaları tahkîm olayı mihne ve karşı mihne hareketleri dikkate alındığında geçmişteki fikri yapıların tarafsız bir bakış açısıyla modern zamanların değerlendirmesine sunulması hem son derece önemli hem de bir o kadar zorlu hale gelmektedir İslam düşünce geleneğinde ifa ettiği misyon akılda tutulduğunda Mu tezile için bu durum çok daha fazla ehemmiyet kazanmaktadır İşte burada da bir mezhep grup oluşum veya fikrin ya bizzat kendinden onları benimseyenlerden hareketle alımlanması şayet bu mümkün olmayacaksa da ötekileştirmeyen çarpıtmayan mümkün olduğunca objektif davranarak anlatım ve aktarım yolunu seçen farklı rakip muhalif bir kaynak veya müellife müracaat edilmesi hakikatin ortaya çıkarılması adına elzem görünmektedir Ebü l Kasım el Kâ bî ö 319 931 ve onun Kitâbu l Makalât adlı eserinin kıymet ve ehemmiyeti işte bu noktada açığa çıkmaktadır Zira Kâ bî ve Kitâbu l Makalât hem İslâm Mezhepler Tarihi ve genel olarak İslâm düşüncesi için yadsınamaz bir öneme sahip olan Mu tezile ekolünün hem de dönemi itibariyle ele aldığı diğer bütün mezhep ve oluşumların objektif bir bakış açısıyla tanıtılması adına hayatî bir önemi haizdir Elinizdeki eser Kâ bî nin ve Kitâbu l Makalât ın ilim dünyasında daha fazla tanınmasına bir nebze de olsa katkı sağlarsa müellifi kendisini başarılı kabul edecektir GİRİŞ A ARAŞTIRMANIN KONUSU VE KAPSAMI B ARAŞTIRMANIN AMACI VE ÖNEMİ C ARAŞTIRMANIN YÖNTEMI VE KAYNAKLARI BÖLÜM 1 EBÜ L KASIM EL KÂ BÎ 1 1 HAYATI 1 2 YAŞADIĞI DÖNEM VE SOSYO KÜLTÜREL ORTAM 1 3 ÜSTLENDIĞI RESMÎ GÖREVLER 1 4 İLMÎ KIŞILIĞI 1 5 ESERLERI BÖLÜM 2 KİTÂBU L MAKALÂT VE MUHTEVASI 2 1 KİTÂBU L MAKALÂT 2 1 1 Konusu 2 1 2 Takip Edilen Metod 2 1 3 Kâ bî Kitâbu l Makalât ı Neden Yazdı 2 1 4 Eser Ne Zaman Telif Edildi 2 2 ESERIN KISIMLARI VE MUHTEVASI 2 2 1 Kâ bî nin Fırka Tasniflerini Gösteren Tablolar 2 3 MAKALÂT ADINI TAŞIYAN DÖRDÜNCÜ KISMIN ÖZELLIKLERI KAYNAKLARI VE METODU BÖLÜM 3 KÂ BÎ NİN MEZHEPLER TARİHİNDEKİ YERİ VE ÖNEMİ 3 1 BASRA VE BAĞDAT MU TEZILESI ARASINDA KÂ BÎ NIN KONUMU 3 2 KÂ BÎ NİN KAYNAKLARI 3 2 1 Ebü l Hüseyin el Hayyât 3 2 2 Ebû Îsâ el Verrâk 3 2 3 Muhammed b Îsâ Burgus 3 2 4 Muhammed b Şeddâd ez Zürkân 3 2 5 Gassân el Kûfî 3 3 KÂ BÎ NİN ETKİSİ ALTINDA KALAN MÜELLİFLER 3 3 1 Ebü l Hasan el Eş arî 3 3 2 Abdülkâhir el Bağdâdî 3 3 3 Şehristânî 3 3 4 Neşvân el Himyerî 3 3 5 Kâdî Abdülcebbâr 3 3 6 Hâkim el Cüşemî 3 3 7 İbnü l Murtazâ 3 3 8 Diğerleri 3 4 KÂ BÎ NİN ELEŞTİRİSİ 3 4 1 Mu tezilî Müellifler Nezdinde Kâ bî 3 4 2 Eş arî ve Müntesipleri Açısından Kâ bî 3 4 3 Mâtürîdî Üzerinden Kâ bî yi Okumak 3 5 GÜNÜMÜZ MEZHEPLER TARİHİ YAZICILIĞI AÇISINDAN KÂ BÎ VE EL MAKALÂT ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME 3 5 1 Mezhepler Tarihi Yazıcılığında Makalât Fırka Milel ve Nihal Kavramları 64 3 5 2 Bir Mezhepler Tarihi Sorunsalı Olarak Objektiflik ve Kâ bî SONUÇ KAYNAKLAR