Malvarlığı Haklarının Korunması — H Gürbüz Sarı

Sayfa Sayısı 214 Baskı Yılı 2010 Dili Türkçe Yayınevi On İki Levha Yayıncılık

AİHSEP nin 1 maddesi ile getirilen koruma sisteminin incelenmesine ilk olarak tanınan hakkın kapsamı belirlenerek başlanmıştır AİHSEP nin 1 maddesinin uygulanma alanına giren bir hakkının varlığının ortaya konması Mahkeme önündeki bireysel başvuru incelemesinin ilk ayağını oluşturur ve hakkın mevcut olmadığı sonucuna varılırsa esastan incelemeye geçilmez Bu bölüm de iki alt başlığa ayırılmış öncelikle konu bakımından hangi hakların AİHSEP nin 1 maddesi anlamında malvarlığına dahil sayıldığı değerlendirilmiş ardından hakkın Mahkeme önünde talep edilebilir olması için ne ölçüde somutlaşması gerektiği üzerinde durulmuştur İkinci bölümde malvarlığı haklarının güvence altına alınması amacıyla AİHM tarafından getirilen koruma sistemi incelenmiştir AİHS de tanınan başka haklarda da olduğu gibi malvarlığı hakkı mutlak surette dokunulamaz bir hak değildir AİHSEP nin 1 maddesi malvarlığı haklarına getirilecek devlet müdahalesinin belli şartlar ile hakkı ihlal etmeyeceğini düzenlemektedir Devlet yasal temele dayanarak ve kamu yararını sağlamak amacıyla hakkı kısıtlayabilir veya tamamen kişiyi hakkından yoksun bırakabilir Hakka getirilecek müdahalenin AİHSEP nin 1 maddesi ile bağdaşır olma niteliğini ise uygulamada çoğunlukla orantılılık prensibi belirlemektedir Buna göre kamu yararına yönelik müdahale ile kişinin temel hakları arasında makul bir orantılılık ilişkisi kurulmalı müdahale kişi üzerine kamu yararıyla haklı çıkarılamaz derecede aşırı bir yük bindirmemelidir Bu bölümde konu hakkında prensip değeri taşıyan davalardan seçilen örnekler ile AİHM nin yaklaşımı ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır Üçüncü bölümde ise Sözleşme sisteminin bütününün AİHSEP nin 1 maddesi üzerindeki etkisini irdelenmiştir Daha açıkça AİHS nin diğer maddelerinde düzenlenen haklardan bazılarının malvarlığı haklarına ilişkin nasıl ek bir koruma getirdiği açıklanmıştır Sözleşme nin 6 13 ve 14 üncü maddelerindeki düzenlemeler malvarlığı haklarıyla birlikte değerlendirildiğınde AİHSEP nin 1 maddesindeki güvenceye katkı sağlamakta yerine göre onu tamamlayıcı bir özellik kazanabilmektedirler Diğer yandan AİHS deki bazı haklar için kesin olarak yerleşmiş olan devletin pozitif yükümlülükleri konusunun malvarlığı hakları karşısındaki durumu bu çalışmanın en ilerici kısmını oluşturmaktadır AİHS nin bütünü çerçevesinde devletin sorumluluğundan malvarlığı haklarının korunması konusunda da belirli pozitif tedbirlerin alınması yönünde bir yükümlülüğün ne ölçüde çıkarılabileceği AİHM nin çok sınırlı sayıdaki kararında işlenmektedir Dolayısıyla henüz yerleşik içtihadın oluşmadığı bir konuda Mahkeme kararlarının gelişimine ışık tutulmaya çalışılmıştır

AİHSEP nin 1 maddesi ile getirilen koruma sisteminin incelenmesine ilk olarak tanınan hakkın kapsamı belirlenerek başlanmıştır AİHSEP nin 1 maddesinin uygulanma alanına giren bir hakkının varlığının ortaya konması Mahkeme önündeki bireysel başvuru incelemesinin ilk ayağını oluşturur ve hakkın mevcut olmadığı sonucuna varılırsa esastan incelemeye geçilmez Bu bölüm de iki alt başlığa ayırılmış öncelikle konu bakımından hangi hakların AİHSEP nin 1 maddesi anlamında malvarlığına dahil sayıldığı değerlendirilmiş ardından hakkın Mahkeme önünde talep edilebilir olması için ne ölçüde somutlaşması gerektiği üzerinde durulmuştur İkinci bölümde malvarlığı haklarının güvence altına alınması amacıyla AİHM tarafından getirilen koruma sistemi incelenmiştir AİHS de tanınan başka haklarda da olduğu gibi malvarlığı hakkı mutlak surette dokunulamaz bir hak değildir AİHSEP nin 1 maddesi malvarlığı haklarına getirilecek devlet müdahalesinin belli şartlar ile hakkı ihlal etmeyeceğini düzenlemektedir Devlet yasal temele dayanarak ve kamu yararını sağlamak amacıyla hakkı kısıtlayabilir veya tamamen kişiyi hakkından yoksun bırakabilir Hakka getirilecek müdahalenin AİHSEP nin 1 maddesi ile bağdaşır olma niteliğini ise uygulamada çoğunlukla orantılılık prensibi belirlemektedir Buna göre kamu yararına yönelik müdahale ile kişinin temel hakları arasında makul bir orantılılık ilişkisi kurulmalı müdahale kişi üzerine kamu yararıyla haklı çıkarılamaz derecede aşırı bir yük bindirmemelidir Bu bölümde konu hakkında prensip değeri taşıyan davalardan seçilen örnekler ile AİHM nin yaklaşımı ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır Üçüncü bölümde ise Sözleşme sisteminin bütününün AİHSEP nin 1 maddesi üzerindeki etkisini irdelenmiştir Daha açıkça AİHS nin diğer maddelerinde düzenlenen haklardan bazılarının malvarlığı haklarına ilişkin nasıl ek bir koruma getirdiği açıklanmıştır Sözleşme nin 6 13 ve 14 üncü maddelerindeki düzenlemeler malvarlığı haklarıyla birlikte değerlendir

AİHSEP nin 1 maddesi ile getirilen koruma sisteminin incelenmesine ilk olarak tanınan hakkın kapsamı belirlenerek başlanmıştır AİHSEP nin 1 maddesinin uygulanma alanına giren bir hakkının varlığının ortaya konması Mahkeme önündeki bireysel başvuru incelemesinin ilk ayağını oluşturur ve hakkın mevcut olmadığı sonucuna varılırsa esastan incelemeye geçilmez Bu bölüm de iki alt başlığa ayırılmış öncelikle konu bakımından hangi hakların AİHSEP nin 1 maddesi anlamında malvarlığına dahil sayıldığı değerlendirilmiş ardından hakkın Mahkeme önünde talep edilebilir olması için ne ölçüde somutlaşması gerektiği üzerinde durulmuştur İkinci bölümde malvarlığı haklarının güvence altına alınması amacıyla AİHM tarafından getirilen koruma sistemi incelenmiştir AİHS de tanınan başka haklarda da olduğu gibi malvarlığı hakkı mutlak surette dokunulamaz bir hak değildir AİHSEP nin 1 maddesi malvarlığı haklarına getirilecek devlet müdahalesinin belli şartlar ile hakkı ihlal etmeyeceğini düzenlemektedir Devlet yasal temele dayanarak ve kamu yararını sağlamak amacıyla hakkı kısıtlayabilir veya tamamen kişiyi hakkından yoksun bırakabilir Hakka getirilecek müdahalenin AİHSEP nin 1 maddesi ile bağdaşır olma niteliğini ise uygulamada çoğunlukla orantılılık prensibi belirlemektedir Buna göre kamu yararına yönelik müdahale ile kişinin temel hakları arasında makul bir orantılılık ilişkisi kurulmalı müdahale kişi üzerine kamu yararıyla haklı çıkarılamaz derecede aşırı bir yük bindirmemelidir Bu bölümde konu hakkında prensip değeri taşıyan davalardan seçilen örnekler ile AİHM nin yaklaşımı ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır Üçüncü bölümde ise Sözleşme sisteminin bütününün AİHSEP nin 1 maddesi üzerindeki etkisini irdelenmiştir Daha açıkça AİHS nin diğer maddelerinde düzenlenen haklardan bazılarının malvarlığı haklarına ilişkin nasıl ek bir koruma getirdiği açıklanmıştır Sözleşme nin 6 13 ve 14 üncü maddelerindeki düzenlemeler malvarlığı haklarıyla birlikte değerlendirildiğınde AİHSEP nin 1 maddesindeki güvenceye katkı sağlamakta yerine göre onu tamamlayıcı bir özellik kazanabilmektedirler Diğer yandan AİHS deki bazı haklar için kesin olarak yerleşmiş olan devletin pozitif yükümlülükleri konusunun malvarlığı hakları karşısındaki durumu bu çalışmanın en ilerici kısmını oluşturmaktadır AİHS nin bütünü çerçevesinde devletin sorumluluğundan malvarlığı haklarının korunması konusunda da belirli pozitif tedbirlerin alınması yönünde bir yükümlülüğün ne ölçüde çıkarılabileceği AİHM nin çok sınırlı sayıdaki kararında işlenmektedir Dolayısıyla henüz yerleşik içtihadın oluşmadığı bir konuda Mahkeme kararlarının gelişimine ışık tutulmaya çalışılmıştır