Mantık Kelam İlişkisi — Halil İmamoğlugil

Aristoteles mantığı İslâm dünyasında tanınmadan önce Müslümanların kendilerine özgü sistematik olmayan akıl yürütme ve çıkarım yöntemleri vardı İslâm dünyasında birçok ilmin ortaya çıkması ve belli sistemlerin kullanılmasıyla birlikte birçok disiplinde sistemleşme çabaları görülmeye başlamıştır Birçok alanda sistematik nitelikteki mantık ilminin kullanılmaya başlamasıyla da akıl yürütme ve düşünme biçimlerinde önemli değişiklikler görülmüştür Kelâm ilminde meseleleri akıl ile ispat etmek belirgin bir yöntem olduğu için çıkarım yöntemleri ve kıyasın birçok biçimi formal anlamda olmasa da bilgi üretme vasıtası olarak kullanılmıştır

Aristoteles mantığı İslâm dünyasında tanınmadan önce Müslümanların kendilerine özgü sistematik olmayan akıl yürütme ve çıkarım yöntemleri vardı İslâm dünyasında birçok ilmin ortaya çıkması ve belli sistemlerin kullanılmasıyla birlikte birçok disiplinde sistemleşme çabaları görülmeye başlamıştır Birçok alanda sistematik nitelikteki mantık ilminin kullanılmaya başlamasıyla da akıl yürütme ve düşünme biçimlerinde önemli değişiklikler görülmüştür Kelâm ilminde meseleleri akıl ile ispat etmek belirgin bir yöntem olduğu için çıkarım yöntemleri ve kıyasın birçok biçimi formal anlamda olmasa da bilgi üretme vasıtası olarak kullanılmıştır

Aristoteles mantığı İslâm dünyasında tanınmadan önce Müslümanların kendilerine özgü sistematik olmayan akıl yürütme ve çıkarım yöntemleri vardı İslâm dünyasında birçok ilmin ortaya çıkması ve belli sistemlerin kullanılmasıyla birlikte birçok disiplinde sistemleşme çabaları görülmeye başlamıştır Birçok alanda sistematik nitelikteki mantık ilminin kullanılmaya başlamasıyla da akıl yürütme ve düşünme biçimlerinde önemli değişiklikler görülmüştür Kelâm ilminde meseleleri akıl ile ispat etmek belirgin bir yöntem olduğu için çıkarım yöntemleri ve kıyasın birçok biçimi formal anlamda olmasa da bilgi üretme vasıtası olarak kullanılmıştır

Mantık düşünmede zihni hatadan koruyan mantıklı düşünmenin yani doğru veya tutarlı düşünmenin kurallarını ölçütlerini ve yasalarını ortaya koyan alet yahut bilim olarak tanımlanır O akıl yürütmelerin doğru veya düzgün olup olmadığını denetleyebilmeyi sağlayan yöntemler sunar Doğru sonuçlar çıkarmayı ve geçerli akıl yürütmelerde bulunmayı öğretir Başka bir ifadeyle bir yargıdan hükümden başka bir yargı hüküm ya da sonucun nasıl çıkarılacağının yol ve yöntemini gösterir İslâm mantıkçıları tarafından bütün ilimlerin doğruluğunu kontrol eden bir teraziye benzetilen mantık doğru tanımı yanlış tanımdan doğru kıyası yanlış kıyastan kesinlik ifade eden bilgileri kesinlik ifade etmeyen bilgilerden yani doğru bilgiyi yanlış bilgiden geçerli çıkarımı geçersiz çıkarımdan ayıran bir alet ve bilim kabul edilir Nasıl ki bir şeyin ağır olanı hafif olanından terazide tartılmadan ayırt edilemezse mantık ölçüsüne vurulmadan bir şeyin doğru olanı yanlış olanından ayırt edilemez

Mantık düşünmede zihni hatadan koruyan mantıklı düşünmenin yani doğru veya tutarlı düşünmenin kurallarını ölçütlerini ve yasalarını ortaya koyan alet yahut bilim olarak tanımlanır O akıl yürütmelerin doğru veya düzgün olup olmadığını denetleyebilmeyi sağlayan yöntemler sunar Doğru sonuçlar çıkarmayı ve geçerli akıl yürütmelerde bulunmayı öğretir Başka bir ifadeyle bir yargıdan hükümden başka bir yargı hüküm ya da sonucun nasıl çıkarılacağının yol ve yöntemini gösterir İslâm mantıkçıları tarafından bütün ilimlerin doğruluğunu kontrol eden bir teraziye benzetilen mantık doğru tanımı yanlış tanımdan doğru kıyası yanlış kıyastan kesinlik ifade eden bilgileri kesinlik ifade etmeyen bilgilerden yani doğru bilgiyi yanlış bilgiden geçerli çıkarımı geçersiz çıkarımdan ayıran bir alet ve bilim kabul edilir Nasıl ki bir şeyin ağır olanı hafif olanından terazide tartılmadan ayırt edilemezse mantık ölçüsüne vurulmadan bir şeyin doğru olanı yanlış olanından ayırt edilemez

Mantık düşünmede zihni hatadan koruyan mantıklı düşünmenin yani doğru veya tutarlı düşünmenin kurallarını ölçütlerini ve yasalarını ortaya koyan alet yahut bilim olarak tanımlanır O akıl yürütmelerin doğru veya düzgün olup olmadığını denetleyebilmeyi sağlayan yöntemler sunar Doğru sonuçlar çıkarmayı ve geçerli akıl yürütmelerde bulunmayı öğretir Başka bir ifadeyle bir yargıdan hükümden başka bir yargı hüküm ya da sonucun nasıl çıkarılacağının yol ve yöntemini gösterir İslâm mantıkçıları tarafından bütün ilimlerin doğruluğunu kontrol eden bir teraziye benzetilen mantık doğru tanımı yanlış tanımdan doğru kıyası yanlış kıyastan kesinlik ifade eden bilgileri kesinlik ifade etmeyen bilgilerden yani doğru bilgiyi yanlış bilgiden geçerli çıkarımı geçersiz çıkarımdan ayıran bir alet ve bilim kabul edilir Nasıl ki bir şeyin ağır olanı hafif olanından terazide tartılmadan ayırt edilemezse mantık ölçüsüne vurulmadan bir şeyin doğru olanı yanlış olanından ayırt edilemez

Mantık düşünmede zihni hatadan koruyan mantıklı düşünmenin yani doğru veya tutarlı düşünmenin kurallarını ölçütlerini ve yasalarını ortaya koyan alet yahut bilim olarak tanımlanır O akıl yürütmelerin doğru veya düzgün olup olmadığını denetleyebilmeyi sağlayan yöntemler sunar Doğru sonuçlar çıkarmayı ve geçerli akıl yürütmelerde bulunmayı öğretir Başka bir ifadeyle bir yargıdan hükümden başka bir yargı hüküm ya da sonucun nasıl çıkarılacağının yol ve yöntemini gösterir İslâm mantıkçıları tarafından bütün ilimlerin doğruluğunu kontrol eden bir teraziye benzetilen mantık doğru tanımı yanlış tanımdan doğru kıyası yanlış kıyastan kesinlik ifade eden bilgileri kesinlik ifade etmeyen bilgilerden yani doğru bilgiyi yanlış bilgiden geçerli çıkarımı geçersiz çıkarımdan ayıran bir alet ve bilim kabul edilir Nasıl ki bir şeyin ağır olanı hafif olanından terazide tartılmadan ayırt edilemezse mantık ölçüsüne vurulmadan bir şeyin doğru olanı yanlış olanından ayırt edilemez

Aristoteles mantığı İslâm dünyasında tanınmadan önce Müslümanların kendilerine özgü sistematik olmayan akıl yürütme ve çıkarım yöntemleri vardı İslâm dünyasında birçok ilmin ortaya çıkması ve belli sistemlerin kullanılmasıyla birlikte birçok disiplinde sistemleşme çabaları görülmeye başlamıştır Birçok alanda sistematik nitelikteki mantık ilminin kullanılmaya başlamasıyla da akıl yürütme ve düşünme biçimlerinde önemli değişiklikler görülmüştür Kelâm ilminde meseleleri akıl ile ispat etmek belirgin bir yöntem olduğu için çıkarım yöntemleri ve kıyasın birçok biçimi formal anlamda olmasa da bilgi üretme vasıtası olarak kullanılmıştır