Mazhar Şevket İpşiroğlu Öncü Bir Düşünür — Kolektif

Mazhar Şevket İpşiroğlu Öncü Bir Düşünür 23 Mayıs 15 Temmuz 2008 Sermet Çifter Salonu Mazhar Şevket İpşiroğlunun 100 doğum yıldönümünde Öncü Bir Düşünür Mazhar Şevket İpşiroğlu adlı sergiye ev sahipliği yapıyor Sergiye eşlik eden bu kitapta Türkiyenin ilk modern sanat tarihçisi olan Mazhar Şevket İpşiroğlunun düşünce dünyasını fotoğraflarını resimlerini ve hakkında yazılan yazıları keşfedeceksiniz Tadımlık Mazhar Şevket İpşiroğlu 100 Yaşında I Sanat Tarihinde Bir Çağdaş Düşünce Mazhar İpşiroğlunun ölümünün hemen ardından yayımladığımız İpşiroğluya Saygı Ada Yayınları 1987 kitabının başlığıydı Çağdaş Düşünce Onun entelektüel yaşamını bu iki sözcükten daha iyi dile getirecek bir başlık söz konusu olamazdı Bugün içinde yaşadığımız siyasal toplumsal kültürel koşullarda İpşiroğlunun yaşamını ve yapıtını değerlendirirken bunu çok daha belirgin olarak görüyorum Ülkemizde Batılı anlamda sanat tarihinin kurucusu olan İpşiroğlu sanatın tarihini hiçbir zaman durağan bir bilgi dalı olarak görmemişti Tam tersine insanoğlunu yücelten yaratıcı eylemin yüzyıllar boyunca oluşan kültürlerin sanatların ne bir ilk ne bir son olduğunu biliyor üzerinde çalıştığı her konuyu çoğu kez çapraşık ama zengin toplumsal ama özgün yönleriyle ele alıyordu Kabaca söyleyecek olursak hangi çağa hangi kültüre ait olursa olsun üzerinde çalıştığı konuyu içinden çıktığı dönem ve toplum bağlamında ele alıyor ama bunu sanatın ulaştığı güncel değerleri göz ardı etmeden değerlendiriyordu Bu nedenledir ki örneğin İslâm resmi üzerindeki yorumlarına Matissein Kleenin Picassonun Kandinskinin sanatı üzerine yaptığı yorumlar eşlik ediyordu İşte çağdaş düşünce diye adlandırdığımız düşünce biçimi budur Geçmişe bugünün gözlüğüyle bakmak Çünkü ancak böylece geçmişin sanatını ölü olmaktan kurtarıp günümüze taşıyabilir onu yaşar kılabiliriz Belki felsefeden geldiği için sanat tarihçisi olarak İpşiroğlunun düşünme yönteminin temelini soyutlama oluşturur Yapıtlarının başlıkları bile bunu belgeler Avrupa Sanatı ve Problemleri Avrupa Resminde Gerçek Duygusu Oluşum Süreci İçinde Sanatın Tarihi Sanatta Devrim Görüldüğü gibi bir zamanların ve ne yazık ki hâlâ da süregelen betimlemeye tarih sıralamasına dayanan ele aldıkları konuları yalnızca içinden çıktıkları zaman ve toplumun sınırları içine hapseden sanat tarihi anlayışının karşısında yer alır İpşiroğlu Baskı tekniklerinin henüz gelişmediği ancak siyah beyaz sonraları yetersiz renkli örneklerin yer aldığı kitaplarda ister istemez karşısındaki yapıtı çoğu kez görmeden sözcüklerle resmeden ve betimlemeyi yorumlama kronolojiyi tarih sanan sanat tarihçiliğine karşı bir tepkidir İpşiroğlunun sanat tarihine bakışındaki özgünlük Hemen belirteyim ki bizde o sıralar henüz var olmayan sanat tarihçiliğinde değil aynı yıllarda Batıda da pek sık karşılaşılan bir yaklaşım değildi bu Sanırım İpşiroğluyu böylesi bir sanat tarihi anlayışına getiren üç temel neden vardı 1 Tarihçiler kadar sanata yabancı pek az kişinin oluşu 2 Sanat tarihinde tarihsel bilimselliğin araştırmaların sanat olgusunu açıklamaktaki yetersizliğini daha işin başından görmüş olması 3 En önemlisi sanatın kendi içinde özgün bir dil olduğunu görmesi Onun çalışmalarını yönlendiren Ne zaman Nerde Niçin soruları kadar Nasıl sorusuna aradığı yanıttır Sanat tarihinde kuşkusuz kanıtların belgelerin önemi vardır Hattâ çok önemi vardır Ama Ettinghausenin Siyah Kalem resimlerinden birinde Washington Freer Galleryde bulunan Topkapı Sarayındaki albümün kayıp iki resminden biri içki içen iki demondan birinin elinde tuttuğu Çin sanatına ait mavi beyaz porselen sürahinin üstündeki süsleme motifinin 15 yüzyılın ilk yarısındaki porselenlerde görülüp sonra kayıplara karıştığı yönündeki saptaması bilimsel açıdan hiç kuşkusuz çok önemlidir Ama bu tarihleme Siyah Kalem enigmasını çözümlemekte ne kadar yardımcı olur ve bu resimlerin özgünlüğünü ne mene açıklar Sanırım pek fazla değil Doğr