Medeni Hukuka Giriş — Haluk Nami Nomer

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ iii İÇİNDEKİLER v KISALTMALAR xi KAYNAKÇA xiii 1 Hukuk Kavramı Hukukun Alt Ayrımları ve Hukuk Sistemleri 1 I Hukuk Kavramı 1 II Hukukun Alt Ayrımları 1 A Yazılı Hukuk Yazılı Olmayan Hukuk 1 B Özel Hukuk Kamu Hukuku 2 C Tarihi Hukuk Yürürlükteki Hukuk Olması Gereken Hukuk 2 D Pozitif Hukuk Tabii Hukuk 2 III Hukuk Sistemleri 3 1 Roma Cermen Hukuk Sistemi Kara Kıta Avrupası Hukuk Sistemi 3 a Genel Olarak 3 b Alman Hukuk Sistemi 4 c Fransız Hukuk Sistemi 6 d Roma Cermen Hukuk Sisteminin Genel Özellikleri 7 2 Anglo Sakson Hukuk Sistemi Common Law 7 3 İslam Hukuku Sistemi 8 4 Sosyalist Hukuk Sistemi 9 2 Özel Hukukun Kaynakları 10 I Kaynak Türleri 10 A Yaratıcı Kaynak 10 B Yürürlük Kaynağı veya Şekli Kaynak 11 C Bilgi Kaynağı 11 II Yürürlük Kaynağı 11 A Genel Olarak 11 B Kanun15 1 Genel Olarak 15 2 Özel Hukukun Temel Kanunları 15 3 Kanuna Dayanan Diğer Yazılı Hukuk Kaynakları 18 4 Yazılı Hukuk Kaynakları Arasındaki Hiyerarşi 20 C Örf ve Âdet Hukuku 21 1 Örf ve Âdet Hukukunun Doğumu İçin Gerekli Şartlar 21 2 Örf ve Âdet Hukukunun Rolü 23 3 Kanunların Uygulanması 24 I Kanunların Sözü ve Özü İtibarıyla Uygulanması 24 A Genel Olarak 24 B Kanun Hükümlerinin Yorumlanması 25 1 Yorum Kavramı ve Türleri25 2 Yorum Metotları 26 a Lafzi Yorum Söze Göre Yorum 27 b Mantıksal Sistematik Yorum27 c Karşılaştırmalı Mukayeseli Yorum 27 d Amaca Göre Yorum Teleolojik Yorum Gai Tefsir 28 aa Amaca Göre Teleolojik Yorum Metotları 28 aaa Subjektif Tarihi Yorum 28 bbb Objektif Tarihi Yorum28 ccc Objektif Güncel Yorum Zamana Göre Objektif Yorum 29 bb Amaca Göre Teleolojik Yorumun Çeşitleri 30 aaa Amaca Göre Teleolojik Genişletici Yorum 30 bbb Amaca Göre Teleolojik Daraltıcı Yorum 31 3 Yorumda Dikkate Alınacak Unsurlar33 a Genel Olarak 33 b Kıyas ve Evleviyet Öncelik 35 aa Kıyas 35 bb Evleviyet Öncelik 36 c Hükmün Düz ve Zıt Anlamı 36 d Mantıksal Sistematik Yorum Tarihi Yorum Karşılaştırmalı Yorum37 II Kanun Hükümlerinin Atıf Yoluyla Uygulanması 38 III Hâkimin Takdir Yetkisi40 IV Kanunların Zaman İtibarıyla Uygulanması 41 A Çağlararası Hukuk 41 B Kanunların Çatışması 44 1 İç Hukukta 44 2 Milletlerarası Özel Hukukta 47 V Kanun Hükümlerinin Nitelikleri İtibarıyla Uygulanması 48 A Genel Olarak 48 B Emredici Hükümler Emredici Olmayan Hükümler 48 1 Emredici Hükümler 48 2 Emredici Olmayan Hükümler 50 VI Kanunların Uygulanmasında Bilimsel Görüşlerin ve Yargı Kararlarının Rolü 51 A Genel Olarak 51 B Bilimsel Görüşler Öğreti Doktrin 52 C Yargı Kararları 53 4 Kanun Boşluğu ve Hâkimin Hukuk Yaratması 53 I Boşluk Kavramı 53 A Hüküm İçi Boşluk 53 B Kanun Boşluğu54 II Kanun Boşluğunun Türleri 55 A Bilinçli Boşluk Bilinçli Olmayan Boşluk 55 B Açık Boşluk Örtülü Boşluk57 III Boşlukların Doldurulması 58 A Açık Boşlukların Doldurulması 59 B Örtülü Boşlukların Doldurulması 63 IV Hâkimin Hukuk Yaratırken İzleyeceği Yöntem Yararlanacağı İmkânlar ve Hâkimin Hukuk Yaratmasının Sınırları 68 A Hâkimin Hukuk Yaratırken İzleyeceği Yöntem 68 B Hâkimin Hukuk Yaratırken Yararlanacağı İmkânlar 69 C Hâkimin Hukuk Yaratmasının Sınırları 70 5 Hak Kavramı ve Türleri 73 I Hak Kavramı 73 II Türleri 76 A Genel Olarak 76 B Özel Hukuk Hakları 76 C Kamu Hukuku Hakları 77 III Özel Hukuk Haklarının Türleri 78 A Ekonomik Değerinin Ölçülebilirliği Açısından78 1 Ekonomik Değeri Ölçülebilen Haklar Malvarlığı Hakları 78 a Ayni Haklar78 aa Genel Olarak 78 bb Türleri 79 aaa Mülkiyet Hakkı TMK 683 vd 79 bbb Sınırlı Ayni Haklar 83 a İrtifak Hakları83 i Yararlanma Yetkisinin Kapsamı Bakımından İrtifakHakları 85 i İntifa Hakkı 85 ii Oturma Sükna Hakkı 85 iii Üst İnşaat Hakkı 86 iv Kaynak Hakkı 86 v Diğer İrtifak Hakları 86 ii Yararlanma Şekli Bakımından İrtifak Hakları 8

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ iii İÇİNDEKİLER v KISALTMALAR xi KAYNAKÇA xiii 1 Hukuk Kavramı Hukukun Alt Ayrımları ve Hukuk Sistemleri 1 I Hukuk Kavramı 1 II Hukukun Alt Ayrımları 1 A Yazılı Hukuk Yazılı Olmayan Hukuk 1 B Özel Hukuk Kamu Hukuku 2 C Tarihi Hukuk Yürürlükteki Hukuk Olması Gereken Hukuk 2 D Pozitif Hukuk Tabii Hukuk 3 III Hukuk Sistemleri 3 1 Roma Cermen Hukuk Sistemi Kara Kıta Avrupası Hukuk Sistemi 4 a Genel Olarak 4 b Alman Hukuk Sistemi 5 c Fransız Hukuk Sistemi 7 d Roma Cermen Hukuk Sisteminin Genel Özellikleri 7 2 Anglo Sakson Hukuk Sistemi Common Law 8 3 İslam Hukuku Sistemi 9 4 Sosyalist Hukuk Sistemi 10 2 Özel Hukukun Kaynakları 11 I Kaynak Türleri 11 A Yaratıcı Kaynak 11 B Yürürlük Kaynağı veya Şekli Kaynak 11 C Bilgi Kaynağı 12 II Yürürlük Kaynakları 12 A Genel Olarak 12 B Kanun 16 1 Genel Olarak 16 2 Özel Hukukun Temel Kanunları 16 3 Kanuna Dayanan Diğer Yazılı Hukuk Kaynakları 19 4 Yazılı Hukuk Kaynakları Arasındaki Hiyerarşi 21 C Örf ve Âdet Hukuku 23 1 Örf ve Âdet Hukukunun Doğumu İçin Gerekli Şartlar 23 2 Örf ve Âdet Hukukunun Rolü 25 3 Kanunların Uygulanması 26 I Kanunların Sözü ve Özü İtibarıyla Uygulanması 26 A Genel Olarak 26 B Kanun Hükümlerinin Yorumlanması 27 1 Yorum Kavramı ve Türleri 27 2 Yorum Metotları 28 a Lafzi Yorum Söze Göre Yorum 28 b Mantıksal Sistematik Yorum 29 c Karşılaştırmalı Mukayeseli Yorum 29 d Amaca Göre Yorum Teleolojik Yorum Gai Tefsir 29 aa Amaca Göre Teleolojik Yorum Metotları 29 aaa Subjektif Tarihi Yorum 29 bbb Objektif Tarihi Yorum 30 ccc Objektif Güncel Yorum Zamana Göre Objektif Yorum 31 bb Amaca Göre Teleolojik Yorumun Çeşitleri 32 aaa Amaca Göre Teleolojik Genişletici Yorum 32 bbb Amaca Göre Teleolojik Daraltıcı Yorum 33 3 Yorumda Dikkate Alınacak Unsurlar 35 a Genel Olarak 35 b Kıyas ve Evleviyet Öncelik 37 aa Kıyas 37 bb Evleviyet Öncelik 38 c Hükmün Düz ve Zıt Anlamı 38 d Mantıksal Sistematik Yorum Tarihi Yorum Karşılaştırmalı Yorum 39 II Kanun Hükümlerinin Atıf Yoluyla Uygulanması 40 III Hâkimin Takdir Yetkisi 42 IV Kanunların Zaman İtibarıyla Uygulanması 43 A Çağlararası Hukuk 43 B Kanunların Çatışması 46 1 İç Hukukta 46 2 Milletlerarası Özel Hukukta 49 V Kanun Hükümlerinin Nitelikleri İtibarıyla Uygulanması 50 A Genel Olarak 50 B Emredici Hükümler Emredici Olmayan Hükümler 50 1 Emredici Hükümler 50 2 Emredici Olmayan Hükümler 52 VI Kanunların Uygulanmasında Bilimsel Görüşlerin ve Yargı Kararlarının Rolü 53 A Genel Olarak 53 B Bilimsel Görüşler Öğreti Doktrin 54 C Yargı Kararları 55 4 Kanun Boşluğu ve Hâkimin Hukuk Yaratması 55 I Boşluk Kavramı 55 A Hüküm İçi Boşluk 55 B Kanun Boşluğu 56 II Kanun Boşluğunun Türleri 57 A Bilinçli Boşluk Bilinçli Olmayan Boşluk 57 B Açık Boşluk Örtülü Boşluk 59 III Boşlukların Doldurulması 60 A Açık Boşlukların Doldurulması 61 B Örtülü Boşlukların Doldurulması 65 IV Hâkimin Hukuk Yaratırken İzleyeceği Yöntem Yararlanacağı İmkânlar ve Hâkimin Hukuk Yaratmasının Sınırları 70 A Hâkimin Hukuk Yaratırken İzleyeceği Yöntem 70 B Hâkimin Hukuk Yaratırken Yararlanacağı İmkânlar 71 C Hâkimin Hukuk Yaratırken Tabi Olduğu Sınırlar 72 5 Hak Kavramı ve Türleri 75 I Hak Kavramı 75 II Türleri 78 A Genel Olarak 78 B Özel Hukuk Hakları 78 C Kamu Hukuku Hakları 79 III Özel Hukuk Haklarının Türleri 80 A Ekonomik Değerinin Ölçülebilirliği Açısından 80 1 Ekonomik Değeri Ölçülebilen Haklar Malvarlığı Hakları 80 a Ayni Haklar 80 aa Genel Olarak 80 bb Türleri 81 aaa Mülkiyet Hakkı TMK 683 vd 81 bbb Sınırlı Ayni Haklar 85 a İrtifak Hakları 85 i Yararlanma Yetkisinin Kapsamı Bakımından İrtifak Hakları 87 i İntifa Hakkı 87 ii Oturma Sükna Hakkı 87 iii Üst İnşaat Hakkı 88 iv Kaynak Hakkı 88 v Diğer İrtifak Hakları 88 ii Yararlanma Şekli Bakımından İrtifak Hakları 89 iii Hak Sahibinin Belirlenmesi Bakımından İrtifak Hakları 90 b Taşınmaz Yükü 92 c Rehin Hakkı 93 b Alacak Hakları 96 c Maddi Değeri Olan Yenilik Doğuran Haklar 96 d Fikri Haklar 100 2 Ekonomik Değeri Ölçülemeyen Haklar Kişi Varlığı Hakları 101 B Etki Alanı Açısından 101 1 Mutlak Haklar 102 2 Nispi Haklar 102 3 Mutlak Haklar ile Nispi Hakların Pratik Farkları 104 4 Nispi Hakların Etki Alanlarının Genişletilmesi 105 C Edinme Zamanı Açısından 108 D Bağlılık Devredilebilme Açısından 109 1 Genel Olarak 109 2 Bağımsız Haklar 109 3 Bağlı Haklar 111 a Kişiye bağlı kişiyle kaim haklar 111 b Eşyaya Bağlı Haklar 112 c Alacağa bağlı haklar 112 d Borç ilişkisine bağlı haklar 113 e Topluluğa üye olmaya bağlı haklar 113 6 Hak Sahibi 113 7 Hakların Kazanılması ve Kaybedilmesine Yol Açan Sebepler 114 I Genel Olarak 114 II Hukuki Fiiller Hukuki Eylemler 115 A Genel Olarak 115 B Hukuka Aykırı Fiiller 116 C Hukuka Uygun Fiiller 117 1 Genel Olarak 117 2 Hukuki İşlem Hukuki Muamele 120 a Genel Olarak 120 b Hukuki İşlemin Türleri 121 aa İrade Açıklamasının Adedi Açısından 121 bb Hüküm ve Sonuçlarını Doğurduğu Alan Bakımından 123 aaa Kişi Varlığına İlişkin Hukuki İşlemler 123 bbb Malvarlığına İlişkin Hukuki İşlemler 124 aaaa Genel Olarak 124 bbbb Borçlandırıcı İşlemler 124 cccc Tasarruf İşlemleri 126 dddd Kazandırıcı İşlemler 128 aaaaa Genel Olarak 128 bbbbb Kazandırmanın Sebebe Bağlı Olup Olmadığı Sebebe Bağlılık Soyutluk Ayrımı 129 cc Hüküm İfade Ettiği An Bakımından 133 c Hukuki İşlemlerin Unsurları 133 aa Genel Olarak 133 aaa Kurucu Unsurlar 134 aaaa Genel Olarak 134 bbbb İrade Beyanı 135 cccc İrade Beyanının Çeşitleri 137 i Açık Sarih ve Örtülü Zımni İrade Beyanı 137 ii Vasıtasız Doğrudan Vasıtalı Dolaylı İrade Beyanı 138 iii Yöneltilmesi Gereken Gerekmeyen Varması Gerekli Olan Olmayan İrade Beyanı 139 dddd Hukuk Düzeninin İrade Beyanına Uygun Sonuç Bağlaması 140 bbb Geçerlilik Koşulları 140 aaaa Genel Olarak 140 i Sözleşmenin Geçerlilik Koşullarına Toplu Bakış 140 ii Geçerlilik Koşullarındaki Eksikliğin Etkisi 141 iii Butlan Kesin Hükümsüzlük Kavramı 141 iv Kesin Hükümsüzlük Butlan Sebepleri 142 v Kısmi Butlan 143 vi Tahvil Çevirme Conversio 143 vii Batıl İşlemler Bakımından Dürüstlük Kuralının Rolü 144 viii İptal Edilebilirlik 145 bbbb Fiil Ehliyeti 146 i Kavram 146 ii Koşulları 146 cccc Sözleşmenin Emredici Hükümlere Kamu Düzenine Genel Ahlâka ve Kişilik Haklarına Aykırı Olmaması 148 i Emredici Hükümlere Aykırılık 148 ii Kamu Düzeni Kavramı 148 iii Kişilik Hakkı Kavramı 148 iv Ahlâka Aykırılık Kavramı 149 v Objektif İmkânsızlığın Bulunmaması 150 dddd İrade Açıklamasında Sakatlığın Bulunmaması 150 eeee Sözleşmenin Muvazaalı Olmaması 151 ffff Aşırı Yararlanmanın Gabin Bulunmaması 152 gggg Şekil 153 ccc Tamamlayıcı Unsurlar 153 8 Hakların Kazanılma Yolları 155 9 Medeni Hukukta İyiniyet Kavramı ve Hakların Kazanılmasında İyiniyetin Rolü 156 I İyiniyet Kavramı 156 II İyiniyetin Rolü 158 A Genel Olarak 158 B Hakların Kazanılmasında İyiniyetin Rolü 160 1 Genel Olarak 160 2 Tasarruf Yetkisi Eksiliğinde 161 a Taşınırlar Üzerinde Ayni Hak Kazanmada 161 aa İyiniyete Tam Koruma Sağlanan Haller 161 aaa Emin Sıfatıyla Zilyetten Hak Kazanmada 161 bbb Para ve Hamile Yazılı Senetlerde 162 bb İyiniyete Kısmi Koruma Sağlanan Hal 162 b Taşınmazlar Üzerinde Ayni Hak Kazanmada 163 III İyiniyetin İspatı 164 IV İyiniyetin Aranacağı Zaman 166 10 Dürüstlük Kuralı 166 A Genel Olarak 166 B Dürüstlük Kuralının Anlamı ve İşlevi 167 1 Dürüstlük Kuralının Anlamı 167 2 Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı 168

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ iii İÇİNDEKİLER v KISALTMALAR xi KAYNAKÇA xiii 1 Hukuk Kavramı Hukukun Alt Ayrımları ve Hukuk Sistemleri 1 I Hukuk Kavramı 1 II Hukukun Alt Ayrımları 1 A Yazılı Hukuk Yazılı Olmayan Hukuk 1 B Özel Hukuk Kamu Hukuku 2 C Tarihi Hukuk Yürürlükteki Hukuk Olması Gereken Hukuk 2 D Pozitif Hukuk Tabii Hukuk 3 III Hukuk Sistemleri 3 A Roma Cermen Hukuk Sistemi Kara Kıta Avrupası Hukuk Sistemi 4 1 Genel Olarak 4 2 Alman Hukuk Sistemi 5 3 Fransız Hukuk Sistemi 7 4 Roma Cermen Hukuk Sisteminin Genel Özellikleri 7 B Anglo Sakson Hukuk Sistemi Common Law 8 C İslam Hukuku Sistemi 9 D Sosyalist Hukuk Sistemi 10 2 Özel Hukukun Kaynakları 11 I Kaynak Türleri 11 A Yaratıcı Kaynak 11 B Yürürlük Kaynağı veya Şekli Kaynak 11 C Bilgi Kaynağı 12 II Yürürlük Kaynakları 12 A Genel Olarak 12 B Kanun 16 1 Genel Olarak 16 2 Özel Hukukun Temel Kanunları 17 3 Kanuna Dayanan Diğer Yazılı Hukuk Kaynakları 19 4 Yazılı Hukuk Kaynakları Arasındaki Hiyerarşi 22 C Örf ve Âdet Hukuku 23 1 Örf ve Âdet Hukukunun Doğumu İçin Gerekli Şartlar 23 2 Örf ve Âdet Hukukunun Rolü 25 3 Kanunların Uygulanması 26 I Kanunların Sözü ve Özü İtibarıyla Uygulanması 26 A Genel Olarak 26 B Kanun Hükümlerinin Yorumlanması 27 1 Yorum Kavramı ve Türleri 27 2 Yorum Metotları 28 a Lafzi Yorum Söze Göre Yorum 28 b Mantıksal Sistematik Yorum 29 c Karşılaştırmalı Mukayeseli Yorum 29 d Amaca Göre Yorum Teleolojik Yorum Gai Tefsir 30 aa Amaca Göre Teleolojik Yorum Metotları 30 aaa Subjektif Tarihi Yorum 30 bbb Objektif Tarihi Yorum 30 ccc Objektif Güncel Yorum Zamana Göre Objektif Yorum 31 bb Amaca Göre Teleolojik Yorumun Çeşitleri 32 aaa Amaca Göre Teleolojik Genişletici Yorum 32 bbb Amaca Göre Teleolojik Daraltıcı Yorum 33 3 Yorumda Dikkate Alınacak Unsurlar 35 a Genel Olarak 35 b Kıyas ve Evleviyet Öncelik 37 aa Kıyas 37 bb Evleviyet Öncelik 38 c Hükmün Düz ve Zıt Anlamı 38 d Mantıksal Sistematik Yorum Tarihi Yorum Karşılaştırmalı Yorum 40 II Kanun Hükümlerinin Atıf Yoluyla Uygulanması 41 III Hâkimin Takdir Yetkisi 42 IV Kanunların Zaman İtibarıyla Uygulanması 43 A Çağlararası Hukuk 43 B Kanunların Çatışması 47 1 İç Hukukta 47 2 Milletlerarası Özel Hukukta 50 V Kanun Hükümlerinin Nitelikleri İtibarıyla Uygulanması 50 A Genel Olarak 50 B Emredici Hükümler Emredici Olmayan Hükümler 51 1 Emredici Hükümler 51 2 Emredici Olmayan Hükümler 52 VI Kanunların Uygulanmasında Bilimsel Görüşlerin ve Yargı Kararlarının Rolü 53 A Genel Olarak 53 B Bilimsel Görüşler Öğreti Doktrin 54 C Yargı Kararları 55 4 Kanun Boşluğu ve Hâkimin Hukuk Yaratması 55 I Boşluk Kavramı 55 A Hüküm İçi Boşluk 56 B Kanun Boşluğu 56 II Kanun Boşluğunun Türleri 57 A Bilinçli Boşluk Bilinçli Olmayan Boşluk 57 B Açık Boşluk Örtülü Boşluk 59 III Boşlukların Doldurulması 60 A Açık Boşlukların Doldurulması 61 B Örtülü Boşlukların Doldurulması 65 IV Hâkimin Hukuk Yaratırken İzleyeceği Yöntem Yararlanacağı İmkânlar ve Hâkimin Hukuk Yaratmasının Sınırları 70 A Hâkimin Hukuk Yaratırken İzleyeceği Yöntem 70 B Hâkimin Hukuk Yaratırken Yararlanacağı İmkânlar 71 C Hâkimin Hukuk Yaratırken Tabi Olduğu Sınırlar 72 5 Hak Kavramı ve Türleri 75 I Hak Kavramı 75 II Türleri 78 A Genel Olarak 78 B Özel Hukuk Hakları 78 C Kamu Hukuku Hakları 79 III Özel Hukuk Haklarının Türleri 80 A Ekonomik Değerinin Ölçülebilirliği Açısından 80 1 Ekonomik Değeri Ölçülebilen Haklar Malvarlığı Hakları 80 a Ayni Haklar 80 aa Genel Olarak 80 bb Türleri 81 aaa Mülkiyet Hakkı TMK 683 vd 81 bbb Sınırlı Ayni Haklar 85 a İrtifak Hakları 85 i Yararlanma Yetkisinin Kapsamı Bakımından İrtifak Hakları 87 i İntifa Hakkı 87 ii Oturma Sükna Hakkı 87 iii Üst İnşaat Hakkı 88 iv