Menâzırü l Avâlim I II III Cilt Takım Halinde — Aşık Mehmed

ÖNSÖZ KISALTMALAR VE İŞARETLER METNİ HAZIRLARKEN TAKİP EDİLEN YOL 1 İmlâ Özellikleri 2 Metnin Maddî Özellikleri 3 Metnin Tertip ve Tanzimi GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM MENÂZIRÜ L AVÂLİM İN MÜELLİFİ ÂŞIK MEHMED I HAYATI A Çocukluğu ve Yetişmesi B Seyahatleri C Vazifeleri 1 Ümerâya Hizmetleri 2 Ulemâya Hizmetleri D Vefatı II ŞAHSİYETİ 1 İlmî Yönü Bilgisinin Sınırları 2 Dine Düşkünlüğü ve Ehl i tarîk Oluşu 3 Memleketine Duyduğu Sevgi 4 Metanet ve Azmi 5 Çevresiyle Uyumu 6 Serbest Düşünceye Sahip Oluşu 7 Tevazuu 8 Nefsine ve Boğazına Düşkünlüğü III ESERLERİ İKİNCİ BÖLÜM MENÂZIRÜ L A VALİM I TELİF SEBEBİ II İSMİ III TAHRİR SAFHALARI IV TERTİP ve MUHTEVASI V NÜSHALARI A İstinsah Kaydı Bulunanlar 1 Müellif Nüshasıyla İrtibatlandırılanlar 2 Müellif Nüshasıyla İrtibatlandırılmayanlar B Tarihsizler ÜÇÜNCÜ BÖLÜM MENÂZIRÜ L AVÂLİM İN KAYNAKLARI I SÖZLÜ KAYNAKLAR A Âşık Mehmed in Müşahede ve İntibaları 1 Müşahedeleri 2 İntibaları B Âşık Mehmed in Çeşitli Kişilerden Duydukları II KİTABÎ KAYNAKLAR A Ortaçağ a Âit Arapça ve Farsça Eserler 1 Mukaddimede Belirtilen Kaynaklar a Ebü l Kasım Ubeydullah b Abdullah Hurdadbih Kitâbü l mesâlik ve 1 memâlik b Zeynüddin İsmail b Hasan el Huseynî el Cürcânî et Tabîb Zübdetü t tıb c Muhammed b Şâhanşâh b Behrâmşâh b Ferruhşah b Eyyûb Muhtasar ı Mir âtü z zemân d Zekeriyyâ b Muhammed el Kazvînî Âsârü l bilâd ve Ahbârü l ıbâd e Ebû Abdullah Muhammed b Ebî Tâlib ed Dimeşkî Nuhbetü d dehr f Ebülfidâ İsmail b Ali Muhtasar ı Ahbârü l beşer g Ebülfidâ İsmail b Ali Takvîmü l büldân h Hamdullah b Ebî Bekr el Müstevfî el Kazvinî Nüzhetü l kulûb ı Ebû Abdullah Muhammed b Musa Kemaleddin Demîrî Hayâtü l hayvan i Sirâceddin Ebû Hafs Ömer b el Verdî Harîdetü l acâyib 2 Metin İçerisinde Belirtilen Kaynaklar a Mecdüddin Ebussaâdet Mübarek b Muhammed Cezerî Tuhfetü l acâyib ve Tuhfetü l garâyib b Şihabeddin Ebû Abdullah Yâküt el Hamavî el Müşterik Vaz an ve 1 müfterik Suk an c Kudâme b Cafer Kitâbü l harâc ve San atü l kitâbet d Çeşitli Lügat Kitapları da Ebû Nasr el Cevherî es Sıhâh db Ebü 1 fazl Muhammed el Kareşî es Surâh de İzzeddin Ebü l Hasan İbnü 1 esîr el Lübâb dd Seyyid Muhammed er Râmûz B Osmanlı Dönemi Türkçe Eserler 1 Şemsüddin Ahmed b Süleyman Dekâyıku l hakâyık 2 Ramazan zade Nişancı Mehmed Paşa Siyer i Enbiyâ i Izâm ve Ahvâl i Hulefâ i Kiram ve Menâkıb ı Selâtîn i Osman 3 Kmalı zade Alaaddin Ali Efendi Ahlâk ı Alâî 4 Sipahî zade Mehmed b Ali Evzahu l mesâlik 5 Hoca Sa deddin b Hasan Can Tâcü t tevârîh III ÂŞIK MEHMED İN KAYNAKLARINI KULLANMA METODU DÖRDÜNCÜ BÖLÜM MENÂZIRÜ L AVÂLİM İN ÖNEMİ VE TESİRLERİ I MENÂZIRÜ L AVÂLİM İN ÖNEMİ II MENÂZIRÜ L AVÂLİM İN TESİRLERİ A Osmanlı Yazarlarına Tesiri 1 Kâtib Çelebi 2 Ebûbekir b Behrâm ed Dimeşkî 3 Evliya Çelebi B Modern Araştırmacılara Tesiri SONUÇ BİBLİYOGRAFYA DİZİN EKLER II CİLT MENÂZIRÜ L AVÂLİM İN FİHRİST VE METNİ I FİHRİST II METİN

ÖNSÖZ KISALTMALAR VE İŞARETLER METNİ HAZIRLARKEN TAKİP EDİLEN YOL 1 İmlâ Özellikleri 2 Metnin Maddî Özellikleri 3 Metnin Tertip ve Tanzimi GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜMMENÂZIRÜ L AVÂLİM İN MÜELLİFİÂŞIK MEHMEDI HAYATI A Çocukluğu ve Yetişmesi B Seyahatleri C Vazifeleri 1 Ümerâya Hizmetleri 2 Ulemâya Hizmetleri D Vefatı II ŞAHSİYETİ 1 İlmî Yönü Bilgisinin Sınırları 2 Dine Düşkünlüğü ve Ehl i tarîk Oluşu 3 Memleketine Duyduğu Sevgi 4 Metanet ve Azmi 5 Çevresiyle Uyumu 6 Serbest Düşünceye Sahip Oluşu 7 Tevazuu 8 Nefsine ve Boğazına Düşkünlüğü III ESERLERİ İKİNCİ BÖLÜM MENÂZIRÜ L A VALİMI TELİF SEBEBİ II İSMİ III TAHRİR SAFHALARI IV TERTİP ve MUHTEVASI V NÜSHALARI A İstinsah Kaydı Bulunanlar 1 Müellif Nüshasıyla İrtibatlandırılanlar 2 Müellif Nüshasıyla İrtibatlandırılmayanlar B Tarihsizler ÜÇÜNCÜ BÖLÜM MENÂZIRÜ L AVÂLİM İN KAYNAKLARII SÖZLÜ KAYNAKLAR A Âşık Mehmed in Müşahede ve İntibaları 1 Müşahedeleri 2 İntibaları B Âşık Mehmed in Çeşitli KişilerdenDuydukları II KİTABÎ KAYNAKLAR A Ortaçağ a Âit Arapça ve Farsça Eserler1 Mukaddimede Belirtilen Kaynaklar a Ebü l Kasım Ubeydullah b Abdullah Hurdadbih Kitâbü l mesâlik ve 1 memâlik b Zeynüddin İsmail b Hasan el Huseynî el Cürcânî et Tabîb Zübdetü t tıb c Muhammed b Şâhanşâh b Behrâmşâh b Ferruhşahb Eyyûb Muhtasar ı Mir âtü z zemân d Zekeriyyâ b Muhammed el Kazvînî Âsârü l bilâd ve Ahbârü l ıbâd e Ebû Abdullah Muhammed b Ebî Tâlib ed Dimeşkî Nuhbetü d dehr f Ebülfidâ İsmail b Ali Muhtasar ı Ahbârü l beşer g Ebülfidâ İsmail b Ali Takvîmü l büldân h Hamdullah b Ebî Bekr el Müstevfî el Kazvinî Nüzhetü l kulûb ı Ebû Abdullah Muhammed b Musa Kemaleddin Demîrî Hayâtü l hayvani Sirâceddin Ebû Hafs Ömer b el Verdî Harîdetü l acâyib 2 Metin İçerisinde Belirtilen Kaynaklar a Mecdüddin Ebussaâdet Mübarek b Muhammed Cezerî Tuhfetü l acâyib ve Tuhfetü l garâyib b Şihabeddin Ebû Abdullah Yâküt el Hamavî el Müşterik Vaz an ve 1 müfterik Suk anc Kudâme b Cafer K

Giriş bölümünde Menâzırü l avâlim e kadar Osmanlı coğrafyacılığının gelişimi ve kaynaklarıyla bunların dahil oldukları gruplar genel olarak anlatılmıştır 4 bölümden meydana gelen tahlil kısmının ilk bölmünde Âşık Mehmed in hayatı şahsiyeti ve eserleri incelenmiştir İkinci bölüm Menâzırü l avâlim e ayrılarak burada eserin telif sebebi ismi tahrir safhaları tertip ve muhtevasıyla nüshaları tanıtılmış üçüncü bölümde Menâzırü l avâlim in sözlü ve kitabî kaynakları ve yazarın kaynakları kullanma metodu işlenmiş son bölümde ise eserin önemi ve buradan hareketle Osmanlı yazarlarına ve modern araştırmacılara tesirleri ele alınmıştır Şehirlerin coğrafî konumu eğitim ve mimarî yapısı yaşayanların sosyal ekonomik ve kültürel durumlarıyla idarî teşkilâtları hakkında mühim bilgiler ihtiva eden Osmanlı coğrafyasının kaynakları arasında en önemlilerinden biri olan Aşık Mehmedin Menâzirül Avâlim adlı eseri büyük emek harcanarak üç cilt halinde bilim alemine kazandırılmıştır Aşık Mehmed XVI yüzyılın sonunda 1597 1598 kaleme aldığı eserinde kendi müşahede ve intibaları yanında çeşitli şahıslardan duyduklarına dayanan sözlü kaynaklarla İslâm coğrafyacılarının eserlerinden ve bazı Osmanlı dönemi Türkçe eserlerinden faydalanmıştır